Shloka 4
Bhaṅgāśvanopākhyāna — On comparative affection in strī–puruṣa union (भङ्गाश्वनोपाख्यानम्)
अग्निष्ठृतं स राजर्षिरिन्द्रद्धिष्ट महाबल: । प्रायक्षित्तेषु मर्त्यानां पुत्रकामेषु चेष्यते
agniṣṭhṛtaṃ sa rājarṣir indraddhiṣṭa mahābalaḥ | prāyaścitteṣu martyānāṃ putrakāmeṣu ceṣyate ||
Bhīṣma nói: “Vị vương thánh dũng mãnh ấy đã cử hành lễ tế gọi là Agniṣṭhṛta. Vì trong lễ ấy Indra không được tôn làm bậc tối thượng, nên Indra sinh lòng oán ghét đối với nghi lễ đó. Tuy vậy, giữa loài người, lễ tế này vẫn được xem là điều đáng thực hành—làm để sám hối lỗi lầm, và cũng do những ai cầu con trai tiến hành.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how ritual acts can serve ethical repair (prāyaścitta) and legitimate human aims (such as seeking offspring), while also warning that neglecting due honor within a sacred framework can provoke conflict—even with divine powers—thus stressing propriety and balance in dharmic practice.
Bhishma describes a royal sage who performed the Agniṣṭhṛta sacrifice. Indra became hostile because he was not accorded primacy in that rite. Despite Indra’s displeasure, the sacrifice is presented as a valued human practice for expiation and for those desiring a son.