Shloka 18
Bhaṅgāśvanopākhyāna — On comparative affection in strī–puruṣa union (भङ्गाश्वनोपाख्यानम्)
अथोवाच स राजर्षि: स्त्रीभूतो वदतां वर:
atho'vāca sa rājarṣiḥ strībhūto vadatāṁ varaḥ | tatra strīrūpadhārī vaktṝṇāṁ śreṣṭho rājarṣiḥ bhaṅgāsvana uvāca — “ahaṁ svayā senayā parivṛtaḥ mṛgayāṁ kartuṁ nirgataḥ; kintu daivapreritena bhrāntacittena bhayānakaṁ vanaṁ praviṣṭavān.”
Bhīṣma nói: Bấy giờ vị vương thánh ấy—đã biến thành nữ nhân và là bậc tối thượng trong lời nói—cất tiếng. Tại đó, vương thánh Bhangasvana, mang hình dáng người nữ, tuyên rằng: “Ta ra đi săn bắn, có quân lính của ta vây quanh; nhưng do sự thúc đẩy của số mệnh, tâm trí ta rối loạn, lạc bước vào một khu rừng ghê rợn.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a moral causality: royal power and intention do not guarantee right outcomes when the mind becomes confused; ‘daiva’ (fate/divine dispensation) and inner delusion can divert one into danger. It prepares the ethical reflection that actions like hunting and indulgence, when joined with heedlessness, can lead to unforeseen consequences and a turning point in one’s dharmic life.
Bhishma introduces the speech of the royal sage Bhangasvana, who is presently in a woman’s form. Bhangasvana begins recounting how, while going out to hunt surrounded by his troops, he became mentally bewildered under the influence of fate and wandered into a frightening forest—setting up the events that follow in his story.