Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 20
Adhyāya 119: Vyāsa–Kīṭa-saṃvāda
Tapas-bala and karmic ascent across yoni
आत्मौपम्येन मन्तव्यं बुद्धिमद्धिः कृतात्मभि: । मृत्युतो भयमस्तीति विदुषां भूतिमिच्छताम्
ātmaupamyena mantavyaṃ buddhimadbhiḥ kṛtātmabhiḥ | mṛtyuto bhayam astīti viduṣāṃ bhūtim icchatām ||
Bhīṣma nói: Người trí và kẻ tự chế phải suy xét bằng cách lấy mình làm chuẩn—xem mọi loài như chính bản thân. Ngay cả bậc học giả mưu cầu lợi ích cho mình vẫn mang nỗi sợ chết; vậy thì làm sao những sinh vật vô tội, khỏe mạnh, khát vọng được sống lại không sợ hãi khi bị bọn người tội lỗi, lấy thịt làm kế sinh nhai, cưỡng bức giết hại?
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Use ātmaupamya—placing oneself in another’s position—as an ethical test: since everyone fears death and seeks well-being, one should not cause fear and harm to other living beings, especially the innocent.
In Anushasana Parva, Bhishma is instructing Yudhishthira on dharma and right conduct. Here he argues from a universal human experience—fear of death—to ground compassion toward all creatures and to condemn violent killing driven by appetite or livelihood.