Shloka 9
Dvaipāyana–Kīṭa Saṃvāda: Karmic Memory, Fear of Death, and Embodied Pleasure
त्रिकारणं तु निर्दिष्ट श्रूयते ब्रह्मवादिभि: । मनो वाचि तथा<<स्वादे दोषा होषु प्रतिष्ठिता:
trikāraṇaṁ tu nirdiṣṭaṁ śrūyate brahmavādibhiḥ | mano vāci tathāsvāde doṣā hiṣu pratiṣṭhitāḥ ||
Bhīṣma nói: “Các bậc thầy luận về Brahman dạy rằng lỗi (của bạo hại) đặt trên ba nguyên nhân chính: tâm (ý định hay lòng thèm muốn), lời (xúi giục hoặc dạy bảo người khác), và vị (sự hưởng thụ trực tiếp khi ăn). Vì vậy, ngay trước khi hành vi thành hình bên ngoài, gánh nặng đạo đức đã cắm rễ trong ba điều ấy—ham muốn, tán đồng, và đắm hưởng.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Moral fault is not limited to the physical act; it is rooted in three layers—mental intention (desire), verbal participation (advising/endorsing), and sensory indulgence (enjoying the taste). Ethical responsibility therefore includes what one wants, what one promotes, and what one consumes.
In the Anushasana Parva, Bhishma continues instructing Yudhishthira on dharma. Here he cites traditional brahmavādin authorities to frame violence-related blame as arising from mind, speech, and enjoyment—broadening the discussion from outward acts to inner motive and social encouragement.