Shloka 78

मानसतीर्थ-शौचप्रशंसा | Praise of the ‘Mental Tīrtha’ and the Marks of Purity

Devanagari script

दिवसे सप्तदशमे य: प्राप्ते प्राशते हवि:

Transliteration

divase saptadaśame yaḥ prāpte prāśate haviḥ | yo manuṣyaḥ dvādaśa māsān pratidinam agnihotraṃ kurvan ṣoḍaśa-dināni upavāsya saptadaśe dine kevalaṃ havyāśyaṃ bhojanaṃ karoti, sa varuṇa-indra-rudra-marut-śukrācārya-brahma-lokeṣu gacchati; teṣu lokeṣu devakanyā āsanaṃ dattvā tasya pūjāṃ kurvanti ||

Translation

Bhīṣma nói: Khi đến ngày thứ mười bảy, người nào giữ lễ Agnihotra mỗi ngày suốt mười hai tháng, rồi nhịn ăn mười sáu ngày, và đến ngày thứ mười bảy chỉ dùng bữa haviṣya (thức ăn giản dị dành cho tế lễ), sẽ đạt đến các cõi trời cao quý của Varuṇa, Indra, Rudra, các Marut, Śukrācārya và Brahmā. Ở những cõi ấy, các thiên nữ kính trọng người ấy, dâng chỗ ngồi và thờ phụng.

Word by Word

• divase: on the day
• divase: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: divasa
• Form: Masculine, Locative, Singular

• saptadaśame: on the seventeenth
• saptadaśame: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: saptadaśama
• Form: Masculine, Locative, Singular

• yaḥ: who
• yaḥ: Karta
• Type: Pronoun
• Root: yad
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• prāpte: when (it) has arrived
• prāpte: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: prāp (dhātu)
• Form: Masculine, Locative, Singular

• prāśate: eats/partakes
• prāśate: Karma
• Type: Verb
• Root: prāś (dhātu)
• Form: Present, Third, Singular, Ātmanepada

• haviḥ: oblation (havis)
• haviḥ: Karma
• Type: Noun
• Root: havis
• Form: Neuter, Accusative, Singular

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma (Bhīṣma)
• Agnihotra
• Haviḥ/Haviṣya
• Varuṇa
• Indra
• Rudra
• Maruts
• Śukrācārya
• Brahmā
• Devakanyās (celestial maidens)
• Varuṇaloka
• Indraloka
• Rudraloka
• Marutloka
• Śukrācāryaloka
• Brahmaloka

Educational Q&A

What is the core teaching?

Sustained ritual duty (daily Agnihotra) combined with disciplined austerity (sixteen-day fast and a simple haviṣya meal on the seventeenth day) is presented as a dharmic practice that yields exalted spiritual merit, culminating in attainment of divine realms and honor among celestial beings.

What is happening in the narrative?

Bhishma is instructing on religious observances and their fruits. He describes a specific vow-like regimen—one year of daily Agnihotra, followed by sixteen days of fasting and a haviṣya meal on day seventeen—and states the heavenly destinations and honors that accrue to the practitioner.