Shloka 40
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
पहले इन्द्रने स्वयं अनशनव्रतका अनुष्ठान करके इसे गुप्त रखा था। उसके बाद शुक्राचार्यने तपस्याके द्वारा उसका ज्ञान प्राप्त किया। फिर उन्हींके तेजसे उसका माहात्म्य सर्वत्र प्रकाशित हुआ। सर्वश्रेष्ठ पितामह! मैंने भी अंतमें उसी अनशनव्रतका साधन आरम्भ किया ।।
bhagīratha uvāca | pūrvaṃ indreṇa svayam anāśana-vratasya anuṣṭhānaṃ kṛtvā tad guptaṃ dhāritam | tataḥ śukrācāryeṇa tapasā tasya jñānaṃ prāptam | paścāt tasyaiva tejasā tasya māhātmyaṃ sarvatra prakāśitam | pituḥ śreṣṭha pitāmaha! aham api ante tasyaivānāśana-vratasya sādhanaṃ ārabhe || tato me brāhmaṇās tuṣṭās tasmin karmaṇi sādhite | sahasram ṛṣayaś cāsan ye vai tatra samāgatāḥ | te sarve mayi suprītāḥ | prabho! te prasannāḥ mām ājñāpayām āsuḥ—“tvaṃ brahmalokaṃ gaccha” iti | bhagavan! teṣāṃ sahasra-brāhmaṇānāṃ prasannānām āśīrvādāt aham asmin loke āgataḥ | atra bhavān anyathā na cintayet |
Bhagīratha thưa: “Xưa kia chính Indra đã tự mình thực hành lời nguyện nhịn ăn và giữ kín điều ấy. Về sau, Śukrācārya nhờ khổ hạnh mà biết được; và do hào quang tâm linh của ngài, sự vĩ đại của lời nguyện ấy được truyền khắp nơi. Ôi bậc Tổ phụ tối thượng! Rốt cuộc ta cũng bắt đầu thực hành chính lời nguyện nhịn ăn ấy. Khi sự tu trì ấy viên mãn, hàng ngàn Bà-la-môn và ṛṣi đã đến với ta. Tất thảy đều hết sức hài lòng về ta. Thưa Chúa tể, trong niềm hoan hỷ họ truyền lệnh cho ta: ‘Hãy đến Brahmaloka.’ Bậc đáng tôn, nhờ phúc lành của hàng ngàn Bà-la-môn hoan hỷ ấy mà ta đến được cõi này; xin ngài chớ nghi ngờ nguyên do nào khác.”
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
A disciplined vow (vrata), especially fasting undertaken with sincerity and completion, generates spiritual merit and social-spiritual recognition; the blessings and authorization of realized brāhmaṇas/ṛṣis are presented as a legitimate source of elevation and passage to higher realms, emphasizing humility and transparency about one’s spiritual attainments.
Bhagīratha explains to the revered elder (pitāmaha) that he undertook the anāśana-vrata after its fame spread from Indra to Śukrācārya; upon completing it, thousands of brāhmaṇas and ṛṣis arrived, were pleased, and instructed him to go to Brahmaloka—he attributes his present state to their blessings and asks that no other motive be suspected.