Shloka 41
Śama-prāptiḥ — Gautamī–Lubdhaka–Pannaga–Mṛtyu–Kāla-saṃvāda
Restraint through the Analysis of Karma and Time
अथवा मततमेतत्ते ते5प्यन्योन्यप्रयोजका: । कार्यकारणसंदेहो भवत्यन्योन्यचोदनात्
athavā matam etat te te 'py anyonya-prayojakāḥ | kārya-kāraṇa-sandeho bhavaty anyonya-codanāt ||
“Hoặc nếu đó là ý ngươi—rằng ngay cả những thứ ấy (như bánh xe và các vật tương tự) cũng thúc đẩy lẫn nhau nên vẫn được kể là nguyên nhân—thì khi chấp nhận sự kích động qua lại ấy, sự phân định đâu là nhân đâu là quả liền trở nên mơ hồ. Khi cái này được nói là thúc cái kia, chính việc quyết định thứ tự nhân quả cũng hóa nghi ngờ.”
सर्प उवाच
Educational Q&A
The verse critiques a theory of mutual causation: if two factors are said to cause each other, then the distinction between cause and effect becomes indeterminate, producing epistemic doubt about causal priority and responsibility.
The serpent-speaker challenges an opponent’s explanation of how instruments like punishment and related mechanisms function as causes, arguing that claiming they mutually impel one another undermines any clear decision about what truly causes what.