Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

अध्याय ९५: चित्राङ्गदस्य गन्धर्वेण सह संग्रामः तथा विचित्रवीर्यस्य राज्याभिषेकः

Chitrāṅgada’s duel with the Gandharva and Vicitravīrya’s consecration

व्रजनरूपिणयोर्ज्येष्ठमृक्षमाहुर्जनाधिपम्‌ । ऋक्षात्‌ संवरणो जज्ञे राजन्‌ वंशकर: सुतः,व्रजन तथा रूपिणके ज्येष्ठ भाई ऋक्षको राजा कहा गया है। ऋक्षसे संवरणका जन्म हुआ। राजन! वे वंशकी वृद्धि करनेवाले पुत्र थे

vrajanarūpiṇayor jyeṣṭham ṛkṣam āhur janādhipam | ṛkṣāt saṃvaraṇo jajñe rājan vaṃśakaraḥ sutaḥ ||

Vaiśampāyana nói: “Trong hai người Vraja và Rūpiṇa, người anh cả được biết đến là vua Ṛkṣa, bậc chúa tể của muôn dân. Từ Ṛkṣa sinh ra Saṃvaraṇa, hỡi đại vương—một hoàng tử đã trở thành người gây dựng và làm hưng thịnh dòng dõi vương triều.”

व्रजनरूपिणयोःof Vrajanā and Rūpiṇī
व्रजनरूपिणयोः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootव्रजनरूपिणी
FormFeminine, Genitive, Dual
ज्येष्ठम्eldest
ज्येष्ठम्:
Karma
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ
FormMasculine, Accusative, Singular
ऋक्षम्Ṛkṣa (a king/person named Ṛkṣa)
ऋक्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootऋक्ष
FormMasculine, Accusative, Singular
आहुःthey said/called
आहुः:
Karta
TypeVerb
Rootअह्
FormPerfect, 3rd, Plural
जनाधिपम्lord of people, king
जनाधिपम्:
Karma
TypeNoun
Rootजनाधिप
FormMasculine, Accusative, Singular
ऋक्षात्from Ṛkṣa
ऋक्षात्:
Apadana
TypeNoun
Rootऋक्ष
FormMasculine, Ablative, Singular
संवरणःSaṃvaraṇa
संवरणः:
Karta
TypeNoun
Rootसंवरण
FormMasculine, Nominative, Singular
जज्ञेwas born
जज्ञे:
Karta
TypeVerb
Rootजन्
FormPerfect, 3rd, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
वंशकरःlineage-maker, increaser of the dynasty
वंशकरः:
Karta
TypeAdjective
Rootवंशकर
FormMasculine, Nominative, Singular
सुतःson
सुतः:
Karta
TypeNoun
Rootसुत
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

वैशम्पायन (Vaiśampāyana)
व्रज (Vraja)
रूपिण (Rūpiṇa)
ऋक्ष (Ṛkṣa)
संवरण (Saṃvaraṇa)

Educational Q&A

The verse emphasizes the importance of lineage continuity in royal dharma: a worthy successor is praised as ‘vaṃśakara’, one who stabilizes and expands the dynasty through responsible kingship and progeny.

Vaiśampāyana continues a genealogical account: he identifies Ṛkṣa as the elder among Vraja and Rūpiṇa, and states that Saṃvaraṇa was born from Ṛkṣa, highlighting Saṃvaraṇa’s role in advancing the family line.