Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 1

Tāmasa Sarga, the Androgynous Division of Brahmā, and the Lineages of Dharma and Adharma

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे सप्तमो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच एवं भूतानि सृष्टानि स्थावराणि चराणि च / यदा चास्य प्रजाः सृष्टा न व्यवर्धन्त धीमतः

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge saptamo 'dhyāyaḥ śrīkūrma uvāca evaṃ bhūtāni sṛṣṭāni sthāvarāṇi carāṇi ca / yadā cāsya prajāḥ sṛṣṭā na vyavardhanta dhīmataḥ

Như vậy, trong Śrī Kūrma Purāṇa, thuộc Ṣaṭsāhasrī Saṃhitā, phần Pūrvabhāga, chương thứ bảy kết thúc. Śrī Kūrma phán: “Theo cách ấy, các loài hữu tình được tạo dựng—cả bất động lẫn động. Nhưng khi con dân của Ngài đã được sinh ra, họ vẫn không tăng trưởng, dẫu Ngài là bậc trí tuệ.”

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्त्यर्थक/उद्धरणचिह्न (quotative/end marker)
श्री-कूर्म-पुराणेin the Śrī Kūrma Purāṇa
श्री-कूर्म-पुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + kūrma (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (नामधेय)
षट्-साहस्त्र्याम्in the ‘six-thousand’ (recension)
षट्-साहस्त्र्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootṣaṭ (संख्या) + sāhastrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; द्विगु-समासः (‘षट्साहस्त्री’ = collection of six thousand [verses])
संहितायाम्in the saṃhitā/compilation
संहितायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsaṃhitā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
पूर्व-विभागेin the former section
पूर्व-विभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūrva (प्रातिपदिक) + vibhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (‘पूर्वः विभागः’ = former section)
सप्तमःseventh
सप्तमः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsaptama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
श्री-कूर्मःŚrī Kūrma
श्री-कूर्मः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + kūrma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (honorific epithet)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus/in this manner)
भूतानिbeings
भूतानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सृष्टानिcreated
सृष्टानि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsṛj (धातु) + ta (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘created’
स्थावराणिimmobile (beings)
स्थावराणि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsthāvara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चराणिmobile (beings)
चराणि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction ‘and’)
यदाwhen
यदा:
Sambandha (सम्बन्ध/काल)
TypeIndeclinable
Rootyadā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (when)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
अस्यof him/of this (creator)
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
प्रजाःcreatures/subjects
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सृष्टाःcreated
सृष्टाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsṛj (धातु) + ta (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (प्रजाः इति विशेष्येण)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
व्यवर्धन्तgrew/increased
व्यवर्धन्त:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvṛdh (धातु) + vi-ava (उपसर्ग)
Formलङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
धीमतःof the wise (Brahmā)
धीमतः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootdhīmat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; गुणवाचक-प्रातिपदिक (of the wise one)

Lord Kurma (Vishnu)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: karuna

L
Lord Kurma
S
Sthavara (immobile beings)
C
Chara (mobile beings)
P
Prajā (creatures/progeny)

FAQs

Indirectly: it distinguishes created categories (mobile/immobile) from the wise creative principle behind them, implying a higher governing intelligence beyond the produced beings—an idea later aligned with Īśvara-centered teaching in the Purāṇa.

No explicit yoga practice is taught in this verse; it sets a cosmological problem—creation exists but does not proliferate—whose resolution in the broader Purāṇic arc is tied to right order (dharma) and Īśvara-oriented discipline, themes developed more fully in later instructional sections (including the Purāṇa’s yoga-oriented teachings).

The verse itself is primarily cosmological with Lord Kūrma speaking; within the Kurma Purāṇa’s overall synthesis, such creation discourse is compatible with a unified Īśvara framework where sectarian functions (creation, maintenance, dissolution) are harmonized rather than opposed.