Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 44

Measure of the Three Worlds, Planetary Spheres, and Sūrya as the Root of Trailokya

Devanagari script

द्वादशान्ये तथादित्या देवास्ते ये ऽधिकारिणः / निर्वहन्ति पदं तस्य तदंशा विष्णुमूर्तयः

Transliteration

dvādaśānye tathādityā devāste ye 'dhikāriṇaḥ / nirvahanti padaṃ tasya tadaṃśā viṣṇumūrtayaḥ

Translation

Cũng vậy, còn có mười hai Āditya khác—những vị thần nắm giữ các chức phận vũ trụ. Họ đảm đương công việc của địa vị ấy; họ là phần của Ngài, là những hình thân của Viṣṇu.

Word by Word

• द्वादश: twelve
• द्वादश: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्या-शब्दः; (here) पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनार्थे ‘twelve’ (agreeing with आदित्याः)

• अन्ये: other
• अन्ये: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तथा: also/likewise
• तथा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय (adverb: thus/also)

• आदित्याः: Ādityas (solar deities)
• आदित्याः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• देवाः: gods
• देवाः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; apposition to आदित्याः

• ते: those
• ते: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ये: who
• ये: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• अधिकारिणः: office-bearers/authorized ones
• अधिकारिणः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अधिकारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘having authority/office’

• निर्वहन्ति: carry out/fulfil
• निर्वहन्ति: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निर्वह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• पदम्: the post/role
• पदम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तस्य: of him/of that (Sun)
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन

• तत्-अंशाः: his parts/portions
• तत्-अंशाः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् + अंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘तस्य अंशाः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष

• विष्णुमूर्तयः: forms of Viṣṇu
• विष्णुमूर्तयः: सम्बन्ध/विधेय (Predicate/apposition)
• Type: Noun
• Root: विष्णु-मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘विष्णोः मूर्तयः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष

Speaker

Traditional Purana narrator (Suta/Vyasa lineage) describing the cosmic hierarchy; presented as Kurma Purana teaching on divine administration

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Adityas
• Devas
• Vishnu

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It presents the governing deities (Ādityas) as functional manifestations (aṃśas) of the one Divine source, implying a single supreme principle expressing itself through many authorized forms.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

No direct technique is taught in this verse; its yogic implication is contemplative—meditating on cosmic order (ṛta/dharma) and seeing all divine powers as expressions of the one Lord, a supportive view for ekāgratā (one-pointedness).

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

While Shiva is not named here, the verse models the Purana’s synthetic theology: many divine authorities operate as empowered forms of the Supreme; this framework readily accommodates Shaiva-Vaishnava unity by treating major deities as manifestations within one ultimate reality.