Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 40

Measure of the Three Worlds, Planetary Spheres, and Sūrya as the Root of Trailokya

Devanagari script

दिवाकरकरैरेतत् पूरितं भुवनत्रयम् / त्रैलोक्यं कथितं सद्भिर्लोकानां मुनिपुङ्गवाः

Transliteration

divākarakarairetat pūritaṃ bhuvanatrayam / trailokyaṃ kathitaṃ sadbhirlokānāṃ munipuṅgavāḥ

Translation

Nhờ những tia sáng của Mặt Trời, toàn thể tam giới đều được thấm nhuần và tràn đầy. Vì thế, hỡi bậc hiền triết tối thượng, các bậc thiện đức đã gọi đó là “Tam giới” (Trailokya) giữa mọi cõi.

Word by Word

• दिवाकरकरैः: by the sun’s rays
• दिवाकरकरैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दिवाकर-कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; ‘दिवाकरस्य कराः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष

• एतत्: this
• एतत्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (context: object)

• पूरितम्: filled
• पूरितम्: कर्मणि-भाव (Result state/कर्मणि)
• Type: Verb
• Root: पूर् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘filled’

• भुवनत्रयम्: the three worlds
• भुवनत्रयम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भुवन-त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (‘त्रीणि भुवनानि’)

• त्रैलोक्यम्: the threefold world
• त्रैलोक्यम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि-लोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (‘त्रीणि लोकानि’)

• कथितम्: declared
• कथितम्: कर्मणि-भाव (Passive predicate/कर्मणि)
• Type: Verb
• Root: कथ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘told/declared’

• सद्भिः: by the good (sages)
• सद्भिः: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘सत्’ = good/virtuous persons

• लोकानाम्: of the worlds / of people
• लोकानाम्: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• मुनिपुङ्गवाः: O best of sages
• मुनिपुङ्गवाः: सम्बोधन/कर्ता (Addressed/Subject)
• Type: Noun
• Root: मुनि-पुङ्गव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘मुनीनां पुङ्गवाः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष

Speaker

Narrator (Purāṇic discourse tradition, addressing the sages)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Divākara (Sun)
• Trailokya
• Bhuvana-traya
• Munis

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

Indirectly: by pointing to the Sun’s all-pervading rays that ‘fill’ the worlds, it offers a cosmological analogy for pervasion—useful for contemplating how the one Reality can be present throughout the many realms.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The verse supports a dhyāna (contemplation) approach: meditate on pervasion (vyāpti) and order in the cosmos—seeing the world as sustained by a governing principle—an aid to Ishvara-bhāvanā emphasized elsewhere in the Kurma Purana’s yoga-oriented teachings.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

Not explicitly; its focus is cosmology. In the Kurma Purana’s broader Shaiva–Vaishnava synthesis, such cosmic order is ultimately grounded in the one Ishvara, revered through both Shiva and Vishnu forms.