Shloka 11
Gāyatrī–Sandhyā Upāsanā: Śuddhi, Nyāsa, and Japa-Viniyoga
महेरणाय चक्षुसे / ॐ यो वः शिवतमो रसः / तस्य भाजयेतेह नः / अशतीरिव मातरः / ॐ तस्मा अरङ्गमाम वो यस्य क्षयाय जिन्वथ / आपो जन यथा च नः / ॐ सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु ॐ दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु यो ऽस्मान् द्वेष्टि यञ्च वयं द्विष्मः / ॐ द्रुपदादिवमुमुचानः स्विन्नः स्नातो मलादिव / पूतं पवित्रेणेवाज्यमापः शुन्धन्तु मैनसः / ॐ ऋतं च सत्यं चाभीद्धात्तपसो ऽध्यजायत / ततोरात्र्यजायत / ततः समुद्रोर्ऽणवः समुद्रादर्णवादधिसंवत्सरो अजायत / अहौरात्राणि विदधद्विश्वस्य मिषतो वशी / सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथापूर्वमकल्पयत् / दिवं च पृथिवीं चान्तरिक्षमथो स्वः
maheraṇāya cakṣuse / oṃ yo vaḥ śivatamo rasaḥ / tasya bhājayeteha naḥ / aśatīriva mātaraḥ / oṃ tasmā araṅgamāma vo yasya kṣayāya jinvatha / āpo jana yathā ca naḥ / oṃ sumitriyā na āpa oṣadhayaḥ santu oṃ durmitriyāstasmai santu yo 'smān dveṣṭi yañca vayaṃ dviṣmaḥ / oṃ drupadādivamumucānaḥ svinnaḥ snāto malādiva / pūtaṃ pavitreṇevājyamāpaḥ śundhantu mainasaḥ / oṃ ṛtaṃ ca satyaṃ cābhīddhāttapaso 'dhyajāyata / tatorātryajāyata / tataḥ samudror'ṇavaḥ samudrādarṇavādadhisaṃvatsaro ajāyata / ahaurātrāṇi vidadhadviśvasya miṣato vaśī / sūryācandramasau dhātā yathāpūrvamakalpayat / divaṃ ca pṛthivīṃ cāntarikṣamatho svaḥ
Vì “Con Mắt vĩ đại luôn tiến bước” (Mặt Trời). Hỡi các Thủy—tinh túy cát tường nhất nơi các ngươi là gì, xin cho chúng con được phần ở đây, như những người mẹ hiền. Hỡi các Thủy, chúng con đến gần để cầu che chở; xin tăng trưởng sức lực để chỗ ở và an lạc của chúng con không suy vong—để các ngươi là nước cho muôn dân và cho chúng con nữa. Nguyện nước và các thảo dược trị liệu là bạn lành với chúng con; nhưng xin bất thuận với kẻ ghét chúng con và kẻ chúng con ghét. Như người được tháo khỏi cột trụ, như kẻ đã tắm rửa sạch mồ hôi và nhơ bẩn, nguyện các Thủy thanh tịnh nội tâm chúng con, như bơ tinh luyện được lọc qua rây. Từ khổ hạnh sinh bởi nhiệt lực phát sinh Ṛta (trật tự vũ trụ) và Satya (chân thật); từ đó sinh đêm; từ đó sinh đại dương và dòng lũ; từ đại dương và dòng lũ sinh ra năm. Đấng An Bài, làm chủ mọi loài chuyển động, đã sắp đặt ngày và đêm; và như thuở trước, Đấng Tạo Hóa an định Mặt Trời và Mặt Trăng, trời và đất, trung giới và cõi cao thượng.
Lord Vishnu (as a ritual/cosmological citation within the Vishnu–Garuda dialogue)
Dosha: Pitta
Concept: Purification of mind through waters and alignment with ṛta (cosmic order) and satya (truth); recognition of creation’s ordered unfolding from tapas to cosmic structuring.
Vedantic Theme: From ritual purity to inner purity: mind (manas) is to be cleansed; cosmic order reflects a deeper intelligibility that supports dharma and contemplative insight.
Application: Use these mantras in snāna/ācamana or before major vows; reflect briefly on ṛta-satya—commit to truthful speech and orderly living as extensions of inner purification.
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: adbhuta
Type: cosmic_region
Related Themes: Garuda Purana 1.217.10 (Āpo hi ṣṭhā)
FAQs
This verse treats water as a purifying, protective power—invoked to cleanse external and mental impurity and to secure auspiciousness during rites (especially bathing, ācamana, and ritual purification connected with śrāddha and other observances).
It links ritual purity to a larger metaphysical frame: Ṛta and Satya arise from tapas, and the ordered cosmos (day/night, sun/moon, worlds) is established by the Creator—implying that purification aligns the practitioner with cosmic order.
Use the teaching as a discipline of cleanliness and intention: perform bathing/ācamana with a prayerful mind, cultivate truthfulness and ethical restraint, and treat purification as inner reform—not merely external washing.