Shloka 6

Bhāiṣajya-yoga

Remedial Formulas), Rakṣā-prayoga (Protections), and Adbhuta-kriyā (Wonder-Working Procedures

Devanagari script

चिताग्निः खञ्जरीटस्य विष्ठा फेनो हयस्य च / सौभाञ्जनं वासनेत्रं नर एतैस्तु धूपितः / अदृश्यस्त्रिदशैः सर्वैः किं पुनर्मानवैः शिव

Transliteration

citāgniḥ khañjarīṭasya viṣṭhā pheno hayasya ca / saubhāñjanaṃ vāsanetraṃ nara etaistu dhūpitaḥ / adṛśyastridaśaiḥ sarvaiḥ kiṃ punarmānavaiḥ śiva

Translation

Lấy lửa giàn thiêu (chitāgni) của loài chim khañjarīṭa, cùng phân và bọt của ngựa, lại thêm saubhāñjana (thuốc kohl) và vāsanetra—nếu xông khói cho một người bằng các vật ấy, người ấy sẽ trở nên vô hình đối với hết thảy chư thiên; huống nữa đối với loài người, hỡi Śiva.

Word by Word

• चिताग्निः: funeral-pyre fire
• चिताग्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चिता + अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुष (citāyāḥ agniḥ)

• खञ्जरीटस्य: of the khañjarīṭa (a bird)
• खञ्जरीटस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: खञ्जरीट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन

• विष्ठा: feces
• विष्ठा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्ठा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• फेनः: foam
• फेनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: फेन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• हयस्य: of a horse
• हयस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• सौभाञ्जनम्: collyrium/antimony preparation
• सौभाञ्जनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सौभाञ्जन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• वासनेत्रम्: a ‘vāsanetra’ (lit. cloth-eye; a named item)
• वासनेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वास + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुष (vāsasya netram)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• एतैः: by these
• एतैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; सर्वनाम

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• धूपितः: fumigated
• धूपितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धूप् (धातु) → धूपित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मणि—‘fumigated’

• अदृश्यः: invisible
• अदृश्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अ + दृश्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण

• त्रिदशैः: by the gods (thirty)
• त्रिदशैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन

• सर्वैः: by all
• सर्वैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; विशेषण (त्रिदशैः)

• किम्: what (then)
• किम्: Prashna (Interrogative/प्रश्न)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; प्रश्नार्थक

• पुनः: again / moreover
• पुनः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• मानवैः: by humans
• मानवैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन

• शिव: O Śiva
• शिव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

Speaker

Lord Vishnu (in dialogue instruction to Garuda/Vinata-putra)

Philosophical Teaching

Concept: Certain ritual-technical acts are believed to yield extraordinary siddhi-like effects; actions have specific, claimed results.

Vedantic Theme: Aishvarya/siddhi as vyavaharika power, not identical with moksha; potential distraction from liberation.

Application: Textual claim: fumigation using specified substances produces invisibility to devas and humans (presented as a recipe-like instruction).

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhayanaka

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.184 (dhupa/occult recipes section)

Characters & Entities

• Tridasha (Devas)
• Shiva

FAQs

What is the importance of fumigation (dhūpana) in the Garuda Purana?

This verse presents dhūpana as a potent protective/occult rite: specific substances, when used as smoke/fumigation, are said to confer concealment—symbolically indicating control over perception and protection from hostile forces.

How does this verse relate to the Garuda Purana’s after-death or preta context?

By invoking cremation-related material (citāgni, pyre-fire), the verse reflects the text’s broader preta-kāṇḍa milieu where liminal substances connected with death are described as ritually powerful for protection and extraordinary effects.

Practical application of this wisdom today?

Treat it as a textual record of traditional ritual technology: prioritize ethical living and sanctioned rites; if practicing any ritual, follow qualified guidance and safety, and focus on protection through dharma rather than harm or deception.