Shloka 50

Vidradhi–Gulma Nidāna

Causes and Signs of Abscess and Abdominal Mass

Devanagari script

सेवते वानिलांश्च स्त्री क्रुद्धस्तस्याः समीरणः / निरुध्यात्यार्तवं योन्यां प्रतिमासं व्यवस्थितम्

Transliteration

sevate vānilāṃśca strī kruddhastasyāḥ samīraṇaḥ / nirudhyātyārtavaṃ yonyāṃ pratimāsaṃ vyavasthitam

Translation

Nếu người nữ nuôi dưỡng những điều làm kích động vāyu (khí phong), thì luồng sinh khí trong nàng bị rối loạn; nó bèn bế tắc dòng kinh nguyệt vốn an lập trong tử cung mỗi tháng.

Word by Word

• सेवते: resorts to/indulges in
• सेवते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सेव् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमा-पुरुष, एकवचन

• वा: or
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्प

• अनिलान्: winds; vāta-doṣas
• अनिलान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• स्त्री: a woman
• स्त्री: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• क्रुद्धः: agitated, enraged
• क्रुद्धः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रुध् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (समीरणः)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• समीरणः: wind/vāta (moving force)
• समीरणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: समीरण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• निरुध्याति: obstructs, blocks
• निरुध्याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + रुध् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमा-पुरुष, एकवचन

• आर्तवम्: menstrual fluid
• आर्तवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आर्तव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• योन्याम्: in the womb/vagina
• योन्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: योनि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• प्रतिमासम्: every month
• प्रतिमासम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय) + मास (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; कालवाचक-अव्यय (each month)

• व्यवस्थितम्: regularly established/settled
• व्यवस्थितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + अव + स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (आर्तवम्)

Speaker

Lord Vishnu (in discourse to Garuda)

Medical Ayurveda

Dosha: Vata

Philosophical Teaching

Concept: Nidāna (provoking vāta) produces predictable phala (ārtava-nirodha) through disturbed vāyu.

Vedantic Theme: Cause-effect (kārya-kāraṇa) in the embodied field; disciplined action reduces suffering and supports inner steadiness.

Application: Avoid vāta-aggravating habits (fasting to excess, overexertion, irregular sleep, anxiety); support regular cycles with grounding routines and medical guidance.

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: karuna

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.160 (vāta role in strī-roga/ārtava-nirodha)

Characters & Entities

• Vayu

FAQs

What is the importance of vāyu (bodily winds) in this Garuda Purana verse?

The verse frames vāyu (samīraṇa) as the regulator of monthly ārtava; when vāyu is disturbed, normal bodily rhythms are obstructed.

How does this verse explain the cause of disrupted menstruation?

It attributes disruption to the agitation of internal wind (samīraṇa), which then blocks the monthly flow established in the yoni.

Practical application of this wisdom today?

Maintain routines that keep vāta balanced—regular rest, stress reduction, and moderation—so natural monthly rhythms are less likely to be disturbed.