Adhyaya 160

Verse 1

ऽध्यायः धन्वन्तरिरुवाच / निदानं विद्रधेर्वक्ष्ये गुल्मस्य शृणु शुश्रुत ! / भुक्तैः पर्युषितात्युष्णशुष्करूक्षविदाहिभिः // गर्प्१,१६०।१ / धन्वन्तरिरुवाच / निदानं विद्रधेर्वक्ष्ये गुल्मस्य शृणु शुश्रुत ! / भुक्तैः पर्युषितात्युष्णशुष्करूक्षविदाहिभिः

Dhanvantari phán: “Ta sẽ giảng rõ nhân duyên của vidradhi (áp-xe) và gulma (khối tụ trong bụng). Hãy lắng nghe, hỡi Suśruta. Chúng phát sinh do ăn thức ăn ôi cũ, quá nóng, khô, thô ráp và cay rát—những thứ làm tăng pitta.”

Verse 2

जिह्मशय्याविचेष्टाभिस्तैस्तैश्चासृक्प्रदूषणैः / दुष्टसत्वङ्मांसमेदो ऽस्थिमदामृष्टोदराश्रयः

Do nằm ngủ sai tư thế và cử động lỗi lầm, cùng nhiều nhân tố làm ô uế huyết, khí lực bị rối loạn; rồi cùng với thịt, mỡ, xương và tủy bị tổn thương, tụ lại và nương trú trong vùng bụng.

Verse 3

यः शोथो बहिरन्तश्च महाशूलो महारुजः / वृत्तः स्यादायतो यो वा स्मृतो रोगः स विद्रधिः

Sự sưng nào phát ra bên ngoài hay bên trong, kèm đau dữ dội và khổ não nặng nề—dù tròn hay dài—đều được gọi là bệnh vidradhi (áp-xe).

Verse 4

दोषैः पृथक्समुदितैः शोणितेन स्त्रतेन च / वहते तत्र तत्राङ्गे दारुणे ग्रथितो ऽस्त्रुतः

Khi các doṣa bộc phát riêng rẽ và quá thịnh, lại kèm huyết chảy tràn, tình trạng ấy lan khắp các phần thân thể; trở nên đáng sợ—kết cục, thắt nút và bế tắc, không còn thoát ra thông suốt.

Verse 5

अन्तरा दारुणश्चैव गम्भीरो गुल्मवर्धनः / वल्मीकवत्समुत्स्त्रावी ह्यग्निमान्द्यञ्च जायते

Nó trở thành nội chứng, dữ dội và ăn sâu, làm tăng gulma (khối tụ trong bụng); rỉ chảy như tổ mối, và sự suy yếu của hỏa tiêu hóa (agnimāndya) liền phát sinh.

Verse 6

नाभिबस्तियकृत्प्लीहक्लोमहृत्कुक्षिवङ्क्षणि / हृदये वेपमाने तु तत्रतत्रातितीव्ररुक्

Ở vùng rốn, bàng quang, gan, lách, kloma, tim, bụng và bẹn—khi tim run rẩy, tại những nơi ấy phát sinh cơn đau cực kỳ dữ dội.

Verse 7

श्यामारुणशिरोत्थानपाको विषमसंस्थितिः / संज्ञाच्छेदभ्रमानाहस्यन्दसर्पणशब्दवान्

Sự bùng phát và mưng mủ hiện sắc đỏ sẫm, phát khởi trên đầu; hình thành bất thường, kèm theo mất hoặc gián đoạn tri giác, chóng mặt, trướng bụng, dịch rỉ chảy, xu hướng lan bò, và những âm thanh đặc trưng.

Verse 8

रक्तताम्रासितः पित्तात्तृण्मोहज्वरदाहवान् / क्षिप्तोत्थानप्रपाकश्च पाण्डुः कण्डूयुतः कफात्

Do pitta, nó trở nên đỏ máu, màu đồng hoặc sẫm đen, kèm khát nước, mê mờ/ngất lịm, sốt và nóng rát; phát khởi đột ngột và mưng mủ dữ dội. Do kapha, nó nhợt nhạt và kèm ngứa.

Verse 9

संक्लेशशीतकस्तम्भजृम्भारोचकगौरवाः / चिरोत्थानो ऽविपाकश्च संकीर्णः सन्निपातजः

Trong trạng thái hỗn hợp (sannipāta) có khổ não, ớn lạnh, cứng đờ, ngáp, chán ăn và nặng nề; phát khởi chậm, không mưng mủ đúng mức, và biểu hiện các dấu hiệu lẫn lộn rối rắm.

Verse 10

सामर्थ्याच्चात्र विड्भेदो बाह्याभ्यन्तरलक्षणम् / कृष्णस्फोटावृतश्यामस्तीव्रदाहरुजाज्वरः

Ở đây, tùy theo sức mạnh của các nhân gây bệnh, chứng viḍbheda (tiêu chảy/kiết lỵ) biểu hiện cả dấu hiệu bên ngoài lẫn bên trong: sắc tối bị phủ bởi các mụn phồng đen, kèm đau rát dữ dội và sốt.

Verse 11

पित्तलिङ्गो ऽसृजा बाह्ये स्त्रीणामेव तथान्तरम् / शस्त्राद्यैरभिघातोत्थरक्तैश्च रोगकारणम्

Chứng xuất huyết mang dấu hiệu của pitta hiện ra bên ngoài; nơi phụ nữ, nó cũng phát sinh ở bên trong. Máu do thương tích bởi vũ khí và các vật tương tự cũng trở thành nguyên nhân gây bệnh.

Verse 12

क्षतोत्थो वायुना क्षिप्तः स रक्तः पित्तमीरयन् / पित्तासृग्लक्षणं कुर्याद्विद्रधिं भूर्युपद्रवम्

Máu sinh từ vết thương, bị vāyu đẩy dồn, làm khuấy động pitta; rồi nó tạo ra các dấu hiệu của xuất huyết do pitta và gây vidradhi (áp-xe) với nhiều biến chứng.

Verse 13

तेनोपद्रवभेदश्च स्मृतो ऽधिष्ठानभेदतः / नाभौ हि ध्मातं चेद्बस्तौ मूत्रकृच्छ्रञ्चजायते

Vì thế, sự phân loại các biến chứng được ghi nhớ là tùy theo nơi phát khởi. Nếu sự trướng phồng ở vùng rốn, thì tại bàng quang sẽ phát sinh chứng tiểu tiện khó khăn.

Verse 14

श्वासप्रश्वासरोधश्च प्लीहायामतितृट् परम् / गलरोधश्च क्लोम्नि स्यात्सर्वाङ्गप्ररुजा हृदि

Khi tỳ (lách) bị tổn hại, có sự bế tắc của hít vào và thở ra, cùng cơn khát dữ dội quá mức. Khi kloman bị tổn hại, có nghẹn nơi cổ họng; khi tim bị tổn hại, có cơn đau nhói lan khắp các chi thể.

Verse 15

प्रमोहस्तमकः कासौ हृदयोद्धट्टनन्तथा / कुक्षिपार्श्वान्तरे चैव कुक्षौ दोषोपजन्म च

Có mê muội và lịm mờ, hen suyễn và ho, cùng những cơn hồi hộp dữ dội nơi tim; đau ở hông sườn và hai bên bụng, và cả trong bụng nữa—những bệnh phát sinh từ các doṣa của thân—được nêu tả như vậy.

Verse 16

तथा चेदूरुसन्धौ च वङ्क्षणे कटिपृष्ठयोः / पार्श्वयोश्च व्यथा पायौ पवनस्य निरोधनम्

Cũng vậy, nếu đau ở khớp hông, bẹn, thắt lưng và lưng, lại đau hai mạn sườn; kèm khổ đau nơi hậu môn và sự bế tắc của khí (gió) trong bụng, thì nên hiểu đó là những dấu hiệu đặc thù của chứng bệnh đã được mô tả.

Verse 17

आमपक्वविदग्धत्वं तेषां शोथवदादिशेत् / नाभेरूर्ध्वमुखात्पक्वात्प्रद्रवन्त्यपरे गुदात्

Nên chẩn định nơi họ các trạng thái: ‘āma’ (chưa tiêu), ‘pakva’ (đã chín/mủ hóa), và ‘vidagdha’ (nóng rát, toan hóa), kèm theo sưng. Có trường hợp, khi ở trạng thái ‘pakva’, dịch chảy từ rốn theo lỗ mở hướng lên; trường hợp khác thì chảy từ hậu môn.

Verse 18

गुदास्तनाभिजे विद्याद्दोषक्लेदोच्चविद्रधौ / कुरुते स्वाधिष्ठानस्य विवर्तं सन्निपातजः

Trong chứng áp-xe phát sinh ở vùng hậu môn, vú và rốn, nên hiểu là do các doṣa bị vẩn đục quá mức, rỉ dịch nhiều. Nếu do sự rối loạn phối hợp (sannipāta) mà sinh, thì gây biến dạng vùng svādhiṣṭhāna.

Verse 19

पक्वो हि नाभिवस्तिस्थो भिन्नो ऽन्तर्बहिरेव वा / पाकश्चान्तः प्रवृद्धस्य क्षीणस्योपद्रवार्दितः

Quả thật, áp-xe đang mưng mủ có thể phát sinh ở vùng rốn hoặc vùng bàng quang; nó có thể vỡ vào trong hay vỡ ra ngoài. Ở người mà sự mưng mủ bên trong tăng nặng, thân thể suy kiệt sẽ bị hành hạ bởi các biến chứng.

Verse 20

विद्रधिश्च भवेत्तत्र पापानां पापयोषिताम् / मृते तु गर्भगे चैव सम्भवेच्छ्वयथर्घनः

Tại đó, chứng áp-xe (vidradhi) phát sinh nơi những người đàn ông tội lỗi và những người đàn bà tội lỗi. Và khi thai nhi trong dạ chết, người ta nói sẽ xuất hiện một khối u sưng cứng.

Verse 21

स्तने समत्थे दुःखं वा बाह्यविद्रधिलक्षणम् / नारीणां सूक्ष्मरक्तत्वात्कन्यायान्तु न जायते

Đau ở vú kèm sưng nề là dấu hiệu của nhọt áp-xe bên ngoài. Nhưng vì huyết của nữ giới vi tế hơn, nên nơi thiếu nữ còn trinh không phát sinh như vậy.

Verse 22

क्रुद्धो रुद्धगतिर्वायुः शेफमूलकरो?हि सः / मुष्कवङ्क्षणतः प्राप्य फलकोषातिवाहिनीम्

Khi vāyu (khí) nổi giận và đường vận hành bị bế tắc, nó tác động đến gốc dương vật; từ tinh hoàn và vùng bẹn, nó lan theo các mạch đạo liên hệ với bìu.

Verse 23

आपीड्य धमनीवृद्धिं करोति फलकोषयोः / दोषो मेदःसु तत्रास्ते सवृद्धिः सप्तधा गदः

Do chèn ép các mạch đạo, nó làm các mạch trong bìu phình to. Doṣa (tà khí) trú trong mô mỡ tại đó; khi tăng trưởng, bệnh biểu hiện thành bảy dạng.

Verse 24

मूत्रन्तयोरप्यनिलाद्बाह्ये वाभ्यन्तरे तथा / वातपूर्णः खरस्पर्शो रूक्षो वाताच्च दाहकृत्

Ngay cả trong các ống đạo của tiểu tiện và đại tiện, dù bên ngoài hay bên trong, do tác động của vāta (phong), phát sinh trạng thái “đầy gió”: sờ vào thô ráp, tính khô, và vì vāta mà gây cảm giác nóng rát.

Verse 25

पक्वोदुम्बरसङ्काशः पित्ताद्दाहोष्मपाकवान् / कफात्तीव्रो गुरुः स्निग्धः कण्डूमान्कठिनो ऽल्परुक्

Nó có sắc như quả udumbara chín; do pitta nên gây nóng rát, nhiệt bốc và sự “chín” (mưng mủ). Do kapha nên rất nặng, trơn ẩm, ngứa, cứng, và đau ít.

Verse 26

कृष्णः स्फोटावृतः पिण्डों वृद्धिलिङ्गश्च रक्ततः / कफवन्मेदसां वृद्धिर्मृदुतालफलोपमः

Một khối u sẫm đen, phủ đầy mụn nước, là dấu hiệu của sự tăng trưởng phát sinh từ huyết. Cũng vậy, sự tăng của mỡ mang tính chất như kapha, mềm mại và ví như quả cây cọ.

Verse 27

मूत्रधारणशीलस्य मूत्रजस्तत्र गच्छतः / अलोभः पूर्णधृतिमान्क्षोभं याति सरन्मृदु

Đối với người quen nín tiểu, chứng bệnh do nước tiểu phát sinh sẽ lan chuyển trong thân thể. Ngay cả người vốn không tham và đầy đủ tự chế cũng bị xao động, tuy nó có thể chảy đi một cách êm nhẹ và vi tế.

Verse 28

मूत्रकृच्छ्रमधस्ताच्च वलयः फलकोषयोः / वातकोपिभिसहारैः शीततोयावगाहनैः

Tiểu khó, và chỗ bìu sưng thành vòng, phát sinh do vāta bị kích động bởi sự gắng sức quá mức và bởi việc ngâm mình trong nước lạnh.

Verse 29

विण्मूत्रधारणाच्चैव विषमाङ्गविचेष्टनैः / क्षोभितैः क्षोभितौजाश्च क्षीणान्तर्देहिनो यदा

Và do nín đại tiện và tiểu tiện, cùng do những cử động thân thể thất thường hay sai lệch, khi con người bị xáo động thì ojas—sinh lực tinh túy—cũng bị khuấy động, và nội lực của kẻ mang thân này suy giảm.

Verse 30

पवनो विगुणीभूय शोणितं तदधोनयेत् / कुर्यात्तत्क्षणसन्धिस्थो ग्रन्थ्याभः श्वयथुस्तदा

Khi pavana/vāta—luồng phong khí sinh mệnh—bị rối loạn, nó đẩy huyết đi xuống; rồi, trú ngay tại chỗ giao kết ấy, nó tạo nên một khối sưng như tuyến, và do đó phát sinh phù thũng dạng u.

Verse 31

उपेक्ष्यमाणस्य च गुल्मवृद्धिमाध्मानरुग्वै विविधाश्च रोगाः / सुपीडितो ऽन्तः स्वनवान् प्रयाति प्रध्मापयन्नेति पुनश्च मूर्ध्नि

Khi tình trạng ấy bị bỏ mặc, khối u trong bụng (gulma) lớn dần; trướng bụng và đau nhức phát sinh, cùng nhiều bệnh khác. Bị ép chặt bên trong, khí (vata) chuyển động kèm tiếng ùng ục, làm phồng thân thể rồi lại xông ngược lên đầu.

Verse 32

रक्तवृद्धिरसाध्ये ऽयं वातवृद्धिसमाकृतिः / रूक्षकृष्णारुणशिरा ऊर्णावृतगवाक्षवत्

Đây là sự tăng huyết bất trị, mang hình thái của vata bốc vượng. Các mạch máu hiện ra khô, sẫm đen pha đỏ, như ô cửa bị phủ lớp len nên mờ đục khó thấy rõ.

Verse 33

वातो ऽष्टधा पृथदौषैः संस्पृष्टैर्निचयं गतः / आर्तवस्य च दोषेण नारीणां जायते ऽष्टमः

Vata trở thành tám dạng khi, do tiếp xúc với các tạp chất (doṣa) khác nhau, nó tích tụ lại. Và do khiếm khuyết của ārtava (dịch kinh nguyệt/sinh sản), nơi phụ nữ lại phát sinh một dạng thứ tám.

Verse 34

ज्वरमूर्छातिसारैश्च वमनाद्यैश्च कर्मभिः / कर्शितो बलवान्याति शीतार्तश्च बुभुक्षितः

Do sốt, ngất lịm, tiêu chảy, cùng các pháp trị như gây nôn v.v., thân thể bị bào mòn. Ngay người vốn mạnh cũng trở nên suy kiệt, khổ vì lạnh và bị đói hành hạ.

Verse 35

यः पिबत्यन्नपानानि लङ्घनप्लावनादिकम् / सेवते हीनसंज्ञाभिरर्दितः समुदीरयन्

Ai uống ăn không chừng mực, lại theo các phép như nhịn ăn, tẩy xổ và những điều tương tự—khuấy động rối loạn bên trong—thì sẽ bị hành hạ, khổ sở bởi những trạng thái ý thức thấp kém và suy đồi.

Verse 36

स्नेहस्वेदावनभ्यस्य शोषणं वा निषेवयेत् / शुद्धो वा सुद्धिहानिर्वा भजेत स्पन्दनानि वा

Nếu không thực hành xoa dầu (snehana) và làm ra mồ hôi (svedana), thì nên nương vào các pháp làm khô; dù đang thanh tịnh hay đã mất sự thanh tịnh, vẫn có thể phát sinh run rẩy và co giật trong thân.

Verse 37

वातोल्बणास्तस्य मलाः पृथक्चैव हि ते ऽथवा / सर्वो रक्तयुतो वाताद्देहस्नोतो ऽनुसारिणः

Khi vāta bốc thịnh, các chất thải (mala) bị rối loạn—hoặc tống ra riêng rẽ, hoặc mọi thứ bị đẩy ra lẫn với máu. Do vāta, thân thể trở nên khô và gầy mòn, và các dịch tiết cứ chảy mãi không dứt.

Verse 38

ऊर्ध्वाधोमार्गमावृत्य वायुः शूलं करोति वै / स्पर्शोपलभ्यं गुल्मोत्थमुष्णं ग्रन्थिस्वरूपिणम्

Khi khí lực (vāyu) bít lấp các đường đi lên và đi xuống, nó chắc chắn gây đau quặn—sờ vào thấy rõ—phát sinh như một khối kiểu gulma, có tính nóng, mang hình dạng như nút thắt hay chỗ sưng cứng.

Verse 39

कर्षणात्कफविड्घातैर्मार्गस्यावरणेन वा / वायुः कृताश्रयः कोष्ठे रौक्ष्यात्काठिन्यमागतः

Do hao mòn (suy kiệt), hoặc do đờm (kapha) và phân làm nghẽn đường, hay do các lối bị bít lại, vāyu bèn trú ngụ trong khoang bụng (koṣṭha); vì khô ráo mà sinh ra cứng rắn và co cứng.

Verse 40

स्वतन्त्रः स्वाश्रये दुष्टः परतन्त्रः पराश्रये / ततः पिण्डकवच्छ्लेष्मा मलसंसृष्ट एव च

Vāta khi tự do ở nơi trú của mình mà bị nhiễm loạn thì trở thành hư hoại; khi nương vào nơi trú của cái khác cũng hư hoại tại đó. Do vậy, đờm (śleṣman) kết lại như khối tròn, lại hòa lẫn với các chất thải (mala).

Verse 41

गुलम इत्युच्यते बस्तिनाभिहृत्पार्श्वसंश्रयः / वातजन्ये शिरः शूलज्वर प्लीहान्त्रकूजनम्

“Gulma” được nói là một khối cứng, sưng, trú quanh bàng quang, rốn, vùng tim và hai bên thân. Khi phát sinh do vāta, nó gây nhức đầu, đau quặn, sốt, rối loạn tỳ (lách) và tiếng sôi ùng ục trong ruột.

Verse 42

वेधः सूच्येव विड्भ्रंशः कृच्छ्रे मूत्रं प्रवर्तते / गात्रे मुखे पदे शोथः ह्यग्निमान्द्यं तथैव च

Có cơn đau nhói như bị kim châm; đại tiện rối loạn, và tiểu tiện chỉ ra được với vô cùng khó khăn. Sưng xuất hiện ở tay chân, mặt và bàn chân; đồng thời hỏa tiêu hóa (agni) cũng suy yếu.

Verse 43

रूक्षकृष्णत्वगादित्वं चलत्वादनिलस्यच / अनिरूपितसंस्थानो विविधाञ्जनयेद्व्यथाम्

Do vāta có tính khô và động, nó sinh ra sự thô ráp, sạm đen của da và các dấu hiệu tương tự. Vì hình trạng khó định, nó gây nên nhiều loại đau đớn và khổ não.

Verse 44

पिपीलिकाव्याप्त इव गुल्मः स्फुरति नुद्यते / पित्ताद्दाहाम्लकौ मूर्छा विड्भेदः स्वेदतृड्ज्वराः

Khối gulma đập thình thịch và đau nhói như bị kiến bò khắp mà cắn chích. Do pitta phát sinh cảm giác nóng rát và vị chua, ngất lịm, tiêu chảy, ra mồ hôi, khát nước và sốt.

Verse 45

हारिद्रयं सर्वगात्रेषु गुल्माच्छोथस्य दर्शनम् / हीयते दीप्यते श्लेष्मा स्वस्थानं दहतीवच

Sắc vàng nhạt hiện khắp các chi thể, và từ gulma thấy rõ sự sưng phù. Kapha suy giảm rồi lại bốc lên; cảm giác như đang bốc cháy ngay tại chỗ trú của nó.

Verse 46

कफात्स्तैमित्यमरुचिः सदनं शिरसि ज्वरः / पीनसालस्यहृल्लासौ शुक्लकृष्णत्वगादिता

Khi kapha tăng vượng, phát sinh nặng nề và cứng đờ, chán ăn, uể oải thân thể, sốt tụ ở đầu, chảy mũi, lờ đờ và buồn nôn; lại có biến đổi như da trắng bệch hoặc sạm đen cùng các dấu hiệu liên hệ.

Verse 47

गुल्मो गभीरः कठिनो गुरुर्गर्भस्थबालवत् / स्वस्थानस्था अधावन्तस्तत एवात्र मारकाः

Gulma (khối u sâu trong bụng) thì sâu kín, cứng và nặng—như thai nhi ở trong dạ. Dẫu còn ở chỗ của mình, nhưng như thể “chạy lan” từ đó; vì vậy trong trường hợp này, nó trở thành chứng bệnh gây chết người.

Verse 48

प्रायस्तु यत्तद्द्वन्द्वोत्था गुल्माः संसृष्टमैथुनाः / सर्वजस्तीव्ररुग्दाहः शीघ्रपाकी घनोन्नतः

Phần nhiều, các gulma ấy phát sinh do hai doṣa cùng khởi và do các nhân duyên pha tạp. Loại do cả ba doṣa hợp lại gây đau rát dữ dội, chín mủ rất nhanh, và trở nên đặc chắc, nổi gồ cao.

Verse 49

सो ऽसाध्यो रक्तगुल्मस्तु स्त्रिया एव प्रजायते / ऋतौ या चैव शूलार्ता यति वा योनिरोगिणी

Chứng bất trị ấy gọi là raktagulma (gulma do huyết) chỉ phát sinh nơi nữ giới. Đặc biệt ở người đang kỳ kinh mà đau quặn, hoặc cố nén dòng kinh, hoặc mắc các bệnh tật của tử cung.

Verse 50

सेवते वानिलांश्च स्त्री क्रुद्धस्तस्याः समीरणः / निरुध्यात्यार्तवं योन्यां प्रतिमासं व्यवस्थितम्

Nếu người nữ nuôi dưỡng những điều làm kích động vāyu (khí phong), thì luồng sinh khí trong nàng bị rối loạn; nó bèn bế tắc dòng kinh nguyệt vốn an lập trong tử cung mỗi tháng.

Verse 51

सुक्षौ करोति तद्गर्भे लिङ्गमाविष्करोति च / हृल्लासदौहृदस्तन्यदर्शनं कामचारिता

Trong bào thai, nó tạo nên thân vi tế và cũng làm hiển lộ liṅga (dấu thân vi tế). Niềm hân hoan và những thèm muốn của thai kỳ khởi lên; thấy sữa non hình thành—đó là những vận động do dục ái thúc đẩy.

Verse 52

क्रमेण वायोः संसर्गात्पित्तं योनिषु सञ्चयम् / रक्तस्य कुरुते तस्या वातपित्तोक्तगुल्मजान्

Dần dần do sự giao hội của vāyu, pitta tích tụ trong các đường sinh dục; và nó làm biến đổi huyết của người ấy, sinh ra các khối gulma được nói là do vāta và pitta.

Verse 53

गर्भाशये च सुतरां शूलांश्चैवासृगाश्रये / योनिस्त्रावश्च दौर्गन्ध्यं भूयः स्यन्दनवेदने

Trong tử cung là khổ đau dữ dội—những cơn đau nhói và một nơi trú đầy huyết; lại có dịch chảy từ đường sinh dục, mùi hôi, và nỗi khổ lặp đi lặp lại do rỉ chảy không ngừng.

Verse 54

कदापि गर्भवद्गुल्मः सर्वे ते रतिसम्भवाः / पाकञ्चिरेण भजते नैधते विद्रधिः पुनः

Đôi khi gulma (khối u) hiện ra như thể mang thai; mọi tình trạng ấy đều sinh từ sự buông mình trong lạc thú ái dục. Nó mưng mủ rất lâu mới chín, rồi về sau không tiếp tục lớn thêm như vidradhi (áp-xe) nữa.

Verse 55

पच्यते शीघ्रमत्यर्थं दुष्टरक्ताश्रयस्तु सः / अतः शीघ्रं विदाहित्वाद्वद्रधिः सो ऽभीधीयते

Nó chín mủ rất nhanh và dữ dội vì nương vào huyết đã hoại. Do vậy, bởi tính “đốt rát” mau lẹ, nó được gọi là vidradhi (áp-xe).

Verse 56

गुल्मान्तारश्रये बस्तिदाहश्च प्लीहवेदना / अग्निवर्णबलभ्रंशो वेगानां वा प्रवर्तनम्

Khi khối gulma (u cục trong bụng) ẩn sâu bên trong, liền phát sinh cảm giác nóng rát ở bàng quang, đau nơi lá lách, sắc thân đỏ rực như lửa kèm suy giảm sức lực, và các thôi thúc của thân thể bị kích động bất thường.

Verse 57

अतो विपर्यये बाह्यकोष्ठाङ्गेषु च नातिरुक् / वैवर्ण्यमथ वा कासो बहिरुन्नतताधिकम्

Trái lại, khi tình trạng đảo ngược, các chi và phần ngoài của thân mình không đau nhiều; thay vào đó có thể có biến sắc, hoặc ho, và sự sưng phồng hay lồi ra bên ngoài rõ hơn.

Verse 58

साटोपमत्युग्ररुजमाध्मानमुदरे भृशम् / ऊर्ध्वाधो वातरोधेन तमानाहं प्रचक्षते

Khi bụng trướng dữ dội, kèm tiếng sôi ùng ục lớn và đau nhói, do vāyu (khí gió) bị bế tắc trong sự vận hành lên và xuống, thì tình trạng ấy được gọi là ānāha (táo bón đau đớn/khí bị ứ).

Verse 59

धनश्चाष्ठ्युपमो ग्रन्थिलो ऽष्ठीलातु समुन्नता / समस्तालिङ्गसंयुक्तः प्रत्यष्ठीला तदाकृतिः

Nó trở nên như một nút cứng tựa xương; khối u vi tế gọi là aṣṭhīlā trồi lên, và khi hội đủ mọi dấu hiệu của thân thể, nó hiện ra như một khối đối ứng (pratyaṣṭhīlā) cùng hình dạng ấy.

Verse 60

पक्वशयोद्भवो ऽप्येवं वायुस्तीव्ररुजाश्रयात् / उद्गारबाहुल्यपुरीषबन्धतृप्त्यक्षमत्वान्त्रविकूजनानि

Cũng vậy, khi vāyu (khí gió trong thân) phát sinh từ đại tràng và trú nơi cơn đau dữ dội, nó gây ợ hơi nhiều, bế đại tiện (tắc phân), ăn mà không thể thấy no thỏa, và tiếng sôi vang trong ruột.

Verse 61

आचोपमाध्मानमपक्तिशक्तिः आसन्नगुल्मस्य भवेच्च चिह्नम्

Chướng bụng như sưng do bầm dập, kèm theo hỏa tiêu hóa (agni) suy yếu, được nói là dấu hiệu cho thấy gulma (khối u/khối kết ở bụng) đang đến gần.