Shloka 18

Rajayakshma Nidana: Causes, Pathogenesis, Symptoms, and Prognosis

Devanagari script

दाहो ऽतिसारो ऽसृक् छर्दिर्मुखगन्धो ज्वरो मदः / कफादरोचकच्छर्दिकासा अर्ध्वां गगौरवम्

Transliteration

dāho 'tisāro 'sṛk chardirmukhagandho jvaro madaḥ / kaphādarocakacchardikāsā ardhvāṃ gagauravam

Translation

Cảm giác nóng rát, tiêu chảy, nôn ra máu, hơi miệng hôi, sốt và mê sảng; còn do kapha rối loạn thì sinh chán ăn, nôn mửa, ho, khí nghịch bốc lên, và nặng nề các chi thể.

Word by Word

• दाहः: burning sensation
• दाहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अतिसारः: diarrhea
• अतिसारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अतिसार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• असृक्: blood (bleeding)
• असृक्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असृज्/असृक् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (अव्ययवत् रूपम्; ‘रक्तम्’)

• छर्दिः: vomiting
• छर्दिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: छर्दि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मुखगन्धः: odor of the mouth
• मुखगन्धः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक) + गन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (‘मुखस्य गन्धः’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ज्वरः: fever
• ज्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मदः: delirium/intoxication
• मदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कफात्: from kapha (phlegm-doṣa)
• कफात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कफ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

• अरोचक: loss of appetite
• अरोचक: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अरोचक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (सूचीकरण)

• छर्दि: vomiting
• छर्दि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: छर्दि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (सूचीकरण)

• कासाः: coughs
• कासाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (Plural)

• अर्ध्वाम्: upward movement/retching
• अर्ध्वाम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्ध्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (पाठभेदे ‘अर्ध्वा’/‘अर्ध्वम्’; अत्र ‘ऊर्ध्वगमन/उत्क्षेप’ अर्थे)

• गौरवम्: heaviness
• गौरवम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गौरव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Lord Vishnu (in dialogue with Garuda/Vainateya)

Medical Ayurveda

Dosha: Pitta/Kapha

Philosophical Teaching

Concept: Embodied suffering follows causes (nidāna/doṣa); heed consequences and correct course.

Vedantic Theme: Duḥkha as impetus for vairāgya; yet action in the world requires maintaining the instrument (body).

Application: Treat burning, diarrhoea, hematemesis, halitosis, fever, delirium as pitta-dominant danger signs; identify kapha signs (anorexia, vomiting, cough, upward disturbance, heaviness) for targeted management.

Verse Rasa

Primary Rasa: bibhatsa

Secondary Rasa: bhayanaka

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.152.17 (vāta/pitta); Garuda Purana 1.152.19 (kapha excess and agni)

Characters & Entities

• Garuda
• Vishnu

FAQs

What is the importance of kapha-related symptoms in the Garuda Purana?

This verse catalogs recognizable clinical signs attributed to kapha and related disturbances, showing that the Garuda Purana also preserves practical diagnostic knowledge alongside spiritual instruction.

How does this verse explain the path of the soul?

It does not directly describe the soul’s journey; instead, it focuses on bodily pathology—how specific symptoms manifest from doṣic imbalance—within the broader Purāṇic teaching framework.

Practical application of this wisdom today?

Use the symptom-list as a traditional checklist: persistent heaviness, cough, vomiting, and loss of appetite are kapha-type warning signs and merit timely dietary/lifestyle correction and qualified medical attention.