Adhyaya 37

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्ग पादे शेषमन्वन्तराश्यानं पृथिवीदोहनं च नाम षट्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच आसीदिह समुद्रान्ता वसुधेति यथा श्रुतम् / वसु धत्ते यतस्तस्माद्वसुधा सेति गीयते

Như vậy, trong Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, phần trước do Vāyu thuyết, ở Anuṣaṅga-pāda thứ hai, chương thứ ba mươi sáu mang tên “Chuyện về phần Manvantara còn lại và việc vắt sữa Địa Mẫu”. Sūta nói: theo điều đã nghe, Vasudhā này trải đến tận bờ biển; vì nàng nâng giữ vasu (của báu), nên được ca tụng là “Vasudhā”.

Verse 2

मधुकैटभयोः पूर्वं मेदसा संपरिप्लुता / तेनेयं मेदिनीत्युक्ता निरुक्त्या ब्रह्मवादिभिः

Trước thời Madhu và Kaiṭabha, địa giới này bị ngập tràn bởi medas (mỡ); vì thế các bậc brahmavādin, theo lối giải nghĩa từ nguyên (nirukti), gọi nàng là “Medinī”.

Verse 3

ततो ऽभ्युपगमाद्राज्ञः पृथोर्वैन्यस्य धीमतः / दुहितृत्वमनुप्राप्ता पृथिवी पठ्यते ततः

Rồi do được vị vua trí tuệ Pṛthu Vainya chấp nhận, Địa Mẫu đạt địa vị làm ái nữ; vì thế từ đó nàng được gọi và tụng đọc là “Pṛthivī”.

Verse 4

पृथुना प्रविभागश्चधरायाः साधितः पुरा / तस्याकरवती राज्ञः पत्तनाकरमालिनी

Thuở xưa, Pṛthu đã thiết lập sự phân chia và sắp đặt cho Địa Mẫu; từ đó nàng trở nên giàu mỏ quặng cho nhà vua, như chuỗi tràng hoa của các đô thành và khoáng tạng nối tiếp nhau.

Verse 5

चातुर्वर्णमयसमाकीर्णा रक्षिता तेन धीमता / एवंप्रभावोराजासीद्वैन्यः सद्विजसत्तमाः

Nàng (Địa Mẫu) đầy đủ bốn varṇa và được bậc trí (Pṛthu) che chở; hỡi các dvija tối thượng, uy lực của vua Vainya quả là như thế.

Verse 6

नमस्यश्चैव पूच्यश्च भूतग्रामेण सर्वशः / ब्राह्मणैश्च महाभागैर्वेदवेदाङ्गपारगैः

Ngài được toàn thể muôn loài ở khắp mọi nơi kính lễ và phụng thờ; lại được các Bà-la-môn phúc đức, tinh thông Veda và Vedanga tôn kính.

Verse 7

पृथुरेव नमस्कार्यो ब्रह्मयोनिः सनातनः / पार्थिवैश्च महाभागैः प्रार्थयद्भिर्महद्यशः

Chỉ có Prithu, đấng vĩnh hằng phát sinh từ Brahman, mới đáng được đảnh lễ; bậc đại danh tiếng được các vua hiền đức cầu thỉnh.

Verse 8

आदिराजो नमस्कार्यः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् / योधैरपि च संग्रामे प्राप्तुकामैर्जयं युधि

Prithu Vainya, vị vua đầu tiên đầy uy lực, đáng được kính lễ; ngay cả các chiến binh mong cầu chiến thắng nơi chiến trận cũng tôn kính Ngài.

Verse 9

आदिकर्त्तारणानां वै नमस्यः पृथुरेव हि / यो हि योद्धा रणं याति कीर्त्तयित्वा पृथुं नृपम्

Prithu quả thật là bậc khởi nguyên của chiến trận, đáng được kính lễ; chiến binh nào ra trận cũng xưng tụng danh vua Prithu.

Verse 10

स घोररूपात्संग्रामात्क्षेमी तरति कीर्त्तिमान् / वैश्यैरपि च राजर्षिर्वेश्यवृत्तिमिहास्थितैः

Người có danh tiếng ấy vượt qua cuộc chiến ghê gớm một cách an lành; và bậc Rajarsi (Prithu) cũng được giới Vaisya đang giữ bổn phận nghề nghiệp của mình nơi đây tôn kính.

Verse 11

पृथुरेव नमस्कार्यो वृत्तिदानान्महायशाः / एते वत्सविशेषाश्च दोग्धारः क्षीरमेव च

Nhờ ban phát kế sinh nhai, Prithu lừng danh thật đáng đảnh lễ; đây là những bê đặc biệt, đây là những người vắt sữa, và chính đây là sữa.

Verse 12

पात्राणि च मयोक्तानि सर्वाण्येव यथाक्रमम् / ब्रह्मणा प्रथमं दुग्धा पुरा पृथ्वी महात्मना

Ta đã nói mọi vật chứa theo đúng thứ tự; thuở xưa, chính Đại ngã Brahma là người đầu tiên vắt sữa từ Đất Mẹ.

Verse 13

वायुं कृत्वा तथा वत्सं बीजानि वसुधातले / ततः स्वायंभुवे पूर्वं तदा मन्वन्तरे पुनः

Lấy Vayu làm bê, các hạt giống hiện ra trên mặt đất; rồi trước hết trong Manvantara Svayambhuva, và sau đó lại trong các manvantara khác.

Verse 14

वत्सं स्वायंभुवं कृत्वा सर्वसस्यानि चैव हि / ततः स्वारोचिषे वापि प्राप्ते मन्वन्तरे ऽधुना

Lấy Svayambhuva làm bê, quả thật mọi loài ngũ cốc cây trái đều được vắt ra; rồi cả trong Manvantara Svarocisa đang đến hiện nay nữa.

Verse 15

वत्सं स्वारोचिषं कृत्वा दुग्धा सस्यानि मेदिनी / उत्तमेन तु तेनापि दुग्धा देवानु जेन तु

Lấy Svarocisa làm bê, Đất Mẹ vắt ra các mùa màng; cũng vậy trong thời Uttama Manu, và trong thời Devanūja Manu nữa.

Verse 16

मनुं कृत्वोत्तमं वत्सं सर्वसस्यानि धीमता / पुनश्च पञ्चमे पृथ्वी तामसस्यान्तरे मनोः

Bậc trí giả lấy Manu làm bê con tối thượng mà vắt ra mọi thóc lúa; rồi đến Manvantara thứ năm, trong thời của Manu Tāmasa, đất mẹ cũng được vắt lấy.

Verse 17

दुग्धेयं तामसं वत्सं कृत्वा वै बलबन्धुना / चारिष्टवस्य वै षष्ठे संप्राप्ते चान्तरे मनोः

Balabandhu lấy Tāmāsa làm bê con mà vắt lấy; và khi Manvantara thứ sáu của Manu Cāriṣṭava đến, trong thời kỳ của Manu ấy cũng vậy.

Verse 18

दुग्धा मही पुराणेन वत्सं चारिष्टवं प्रति / चाक्षुषे चापि संप्राप्ते तदा मन्वन्तरे पुनः

Purāṇa lấy Cāriṣṭava làm bê con mà vắt lấy đất mẹ; và khi Manvantara Cākṣuṣa đến, khi ấy lại diễn ra trong manvantara ấy nữa.

Verse 19

दुग्धा मही पुराणेन वत्सं कृत्वा तु चाक्षुषम् / चाक्षुषस्यान्तरे ऽतीते प्राप्ते वैवस्वते पुनः

Purāṇa lấy Cākṣuṣa làm bê con mà vắt lấy đất mẹ; khi thời kỳ của Cākṣuṣa đã qua, rồi Manvantara Vaivasvata lại đến.

Verse 20

वैन्येनेयं पुरा दुग्धा यथा ते कथितं मया / एतैर्दुग्धा पुरा पृथ्वी व्यतीतेष्वन्तरेषु वै

Như ta đã nói với ngươi, thuở trước Vainya (Pṛthu) đã vắt lấy đất này; và bởi những vị ấy, trong các khoảng manvantara đã qua, đất mẹ cũng từng được vắt như vậy.

Verse 21

देवादिभिर्मनुष्यैश्च ततो भूतादिभिश्च ह / एवं सर्वेषु विज्ञेया अतीतानागतेष्विह

Bởi chư thiên, loài người, rồi đến các chúng sinh như bhūta—như vậy, ngay nơi đây, trong quá khứ và tương lai, điều ấy đều đáng được biết trong hết thảy mọi loài.

Verse 22

देवा मन्वन्तरे स्वस्थाः पृथोस्तु शृणुत प्रजाः / पृथोस्तु पुत्रौ विक्रान्तौ जज्ञाते ऽन्तर्द्धिपाषनौ

Trong thời kỳ manvantara, chư thiên an ổn. Hỡi muôn dân, hãy nghe về Pṛthu—hai người con trai dũng mãnh của ngài đã ra đời: Antarddhi và Pāṣaṇa.

Verse 23

शिखण्डिनी हविर्धानमन्तर्द्धानाव्द्यजायत / हविर्धानात्षडाग्नेयी धिषणाजनयत्सुतान्

Śikhaṇḍinī sinh Havirdhāna từ Antarddhāna. Từ Havirdhāna, Dhiṣaṇā thuộc dòng Agni sinh ra sáu người con trai.

Verse 24

प्राचीनबर्हिषं शुक्लं गयं कृष्णं प्रजाचिनौ / प्राचीनबर्हिर्भगवान्महानासीत्प्रजापतिः

Các con của Prācīnabarhiṣ là Śukla, Gaya, Kṛṣṇa và Prajācina. Chính Bhagavān Prācīnabarhi là vị Prajāpati vĩ đại.

Verse 25

बलश्रुततपोवीर्यैः पृथिव्यामेकराडसौ / प्राचीनाग्राः कुशास्तस्य तस्मात्प्राचीनबर्ह्यसौ

Nhờ sức mạnh, tri kiến śruti, khổ hạnh và oai lực, ngài là bậc đế vương độc tôn trên cõi đất. Vì các ngọn cỏ kuśa của ngài hướng về phương Đông, nên ngài được gọi là Prācīnabarhi.

Verse 26

समुद्रतनयायां तु कृतदारः स वै प्रभुः / महतस्तपसः पारे सवर्णायां प्रजापतिः

Vị Chúa Tể ấy kết duyên cùng ái nữ của biển cả; vượt qua khổ hạnh lớn lao, từ Savarnā Ngài hiển lộ là Prajāpati.

Verse 27

सवर्णाधत्त सामुद्री दश प्राचीनबर्हिषः / सर्वान्प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगान्

Từ Savarnā và Sāmudrī sinh ra mười người con của Prācīnabarhiṣ; tất cả đều mang danh Pracetas và tinh thông Dhanurveda.

Verse 28

अपृथग्धर्मचरणास्ते ऽतप्यन्त महात्तपः / दशवर्ष सहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः

Một lòng hành trì dharma, họ nằm trong nước biển mà tu khổ hạnh lớn suốt mười nghìn năm.

Verse 29

तपश्चतेषु पृथिवीं तप्यत्स्वथ महीरुहाः / अरक्ष्यमाणामावब्रुर्बभूवाथ प्रजाक्षयः

Khi họ tu khổ hạnh, đất đai như bị nung nóng; không ai gìn giữ, cây cối dây leo lan tràn che phủ, rồi chúng sinh dần suy tàn.

Verse 30

प्रत्याहृते तदा तस्मिञ्चाक्षुषस्यान्तरे मनोः / नाशकन्मारुतो वातुं वृत्तं खमभवद्द्रुमैः

Vào thời kỳ giữa của Cākṣuṣa Manu, khi điều ấy bị thu hồi, gió cũng không thể thổi; bầu trời như bị cây cối vây kín.

Verse 31

दशवर्षसहस्राणि न शेकुश्चेष्टितुं प्रजाः / तदुपश्रुत्य तपसा सर्वे युक्ताः प्रचेतसः

Suốt mười nghìn năm, muôn dân không thể làm được việc gì. Nghe vậy, các Pracetas đều chuyên nhất kết hợp trong khổ hạnh.

Verse 32

मुखेभ्यो वायुमग्निं च ससृजुर्जातमन्यवः / उन्मूलानथ वृक्षांस्तान्कृत्वा वायुरशोषयत्

Bừng lên cơn giận, từ miệng họ phóng ra gió và lửa. Rồi gió nhổ bật những cây ấy tận gốc và làm chúng khô héo.

Verse 33

तानग्निरदहद्धोर एवमासीद्दुमक्षयः / द्रुमक्षयमथो बुद्ध्वा किञ्चिच्छिष्टेषु शाखिषु

Ngọn lửa dữ dội thiêu rụi chúng; như vậy xảy ra sự diệt vong của cây rừng. Biết rõ cảnh cây cối tàn lụi, đối với vài cây còn sót cành lá…

Verse 34

उपगम्याब्रवी देतान्राजा सोमः प्रचेतसः / दृष्ट्वा प्रयोजनं सत्यं लोकसंतानकारणात्

Bấy giờ vua Soma đến gần các Pracetas và nói, sau khi thấy rõ mục đích chân thật vì nguyên do duy trì dòng giống thế gian…

Verse 35

कोपं त्यजत राजानः सर्वे प्राचीनबर्हिषः / वृक्षाः क्षित्यां जनिष्यन्ति शाम्यतामग्निमारुतौ

Hỡi các vị vua Prācīnabarhis, hãy bỏ cơn giận. Trên đất này cây cối sẽ lại sinh ra; xin cho lửa và gió được lắng dịu.

Verse 36

रत्नभूता च कन्येयं वृक्षाणां वरवर्णिनीः / भविष्यज्जनता ह्येषा धृता गर्भेण वै मया

Thiếu nữ này như báu ngọc, sắc đẹp thù thắng giữa muôn cây. Nàng chính là mầm dân chúng tương lai, thật đã được ta mang trong thai.

Verse 37

मारिषा नाम नाम्नैषा वृक्षैरेव विनिर्मिता / भार्या भवतु वो ह्येषा सोमगर्भा विवर्द्धिता

Nàng mang tên Māriṣā, do chính muôn cây tạo thành. Nguyện nàng, được dưỡng nuôi trong thai của Soma, trở thành hiền thê theo Chánh pháp của các ngươi.

Verse 38

युष्माकं तेजसार्द्धेन मम चार्धेन तेजसा / अस्यामुत्पत्स्यते विद्वान्दक्षो नाम प्रजापतिः

Nhờ một nửa uy quang của các ngươi và một nửa uy quang của ta, từ nàng này sẽ sinh ra vị Prajāpati hiền trí mang tên Dakṣa.

Verse 39

स इमां दग्धभूयिष्ठां युष्मत्तेजोमयेन वै / अग्निनाग्निसमो भूयः प्रजाः संवर्द्धयिष्यति

Ngài sẽ khiến cõi đất gần như bị thiêu đốt này—vốn do uy quang của các ngươi tạo nên—lại được tăng trưởng dân chúng, như ngọn lửa sánh cùng lửa.

Verse 40

ततः सोमस्य वचनाज्जगृहुस्ते प्रचेतसः / संत्दृत्य कोपं वृक्षेभ्यः पत्नीं धर्मेण मारिषाम्

Bấy giờ theo lời Soma, các Pracetas kìm nén cơn giận đối với muôn cây và tiếp nhận Māriṣā làm hiền thê đúng theo Chánh pháp.

Verse 41

मारिषायां ततस्ते वै मनसा गर्भमादधुः / दशभ्यस्तु प्रचेतोभ्यो मारिषायां प्रजापतिः

Rồi họ dùng ý niệm mà đặt thai trong Māriṣā; từ mười Praceta, ngay tại Māriṣā, Prajāpati đã giáng sinh.

Verse 42

दक्षो जज्ञे महातेजाः सोमस्यांशेन वीर्यवान् / असृजन्मनसा त्वादौ प्रजा दक्षो ऽथ मैथुनात्

Dakṣa, rực sáng và đầy dũng lực, sinh ra từ phần của Soma; ban đầu ngài tạo chúng sinh bằng ý niệm, rồi sau bằng giao hợp.

Verse 43

अचरांश्च चरांश्चैव द्विपदो ऽथ चतुष्पदः / विसृज्य मनसा दक्षः पश्चादसृजत स्त्रियः

Dakṣa trước hết dùng ý niệm tạo ra loài bất động và loài động, loài hai chân và bốn chân; rồi sau đó mới tạo ra nữ giới.

Verse 44

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयां दश / कालस्य नयने युक्ताः सप्तविंशतिमिन्दवे

Ngài ban mười ái nữ cho Dharma và mười ba cho Kaśyapa; hai mươi bảy ái nữ, như đôi mắt của Thời gian, được dâng cho Indu (Trăng).

Verse 45

एभ्यो दत्त्वा ततो ऽन्या वै चतस्रो ऽरिष्टनेमिने / द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तथा

Sau khi ban cho những vị ấy, ngài lại trao bốn ái nữ khác cho Ariṣṭanemi; hai cho Bahuputra và hai cũng cho Aṅgiras.

Verse 46

कन्यामेकां कृशाश्वाय तेभ्यो ऽपत्यं बभूव ह / अन्तरं चाक्षुषस्याथ मनोः षष्ठं तु गीयते

Một thiếu nữ được gả cho Kṛśāśva; từ họ phát sinh con cháu. Sau Manvantara Cākṣuṣa, người ta xưng tụng đó là Manvantara thứ sáu của Manu.

Verse 47

मनोर्वैवस्वतस्यापि सप्तमस्य प्रजापतेः / वसुदेवाः खगा गावो नागा दितिजदानवाः

Trong thời Manu Vaivasvata, vị Prajāpati thứ bảy, xuất hiện các Vasudeva, loài chim, loài bò, các Nāga, cùng con cháu Diti và các Dānava.

Verse 48

गन्धर्वाप्सरसश्चैव जज्ञिरे ऽन्याश्च जातयः / ततः प्रभृति लोके ऽस्मिन्प्रजा मैथुनसंभवाः / संकल्पाद्दर्शनात्स्पर्शात्पूर्वासां सृष्टिरुच्यते

Các Gandharva và Apsaras, cùng nhiều chủng loại khác cũng ra đời. Từ đó về sau, trong thế gian này chúng sinh sinh ra do giao hợp; còn sự sáng tạo thuở trước được nói là do ý niệm, do nhìn thấy và do chạm xúc.

Verse 49

ऋषिरुवाच देवानां दानवानां च देवर्षिणां च ते शुभः / संभवः कथितः पूर्वं दक्षस्य च महात्मनः

Vị Ṛṣi nói: Sự xuất hiện cát tường của chư thiên, các Dānava và các Devarṣi đã được kể trước rồi; cả của bậc đại hồn Dakṣa cũng vậy.

Verse 50

प्राणात्प्रजापतेर्जन्म दक्षस्य कथितं त्वया / कथं प्राचे तस्त्वं च पुनर्लेभे महातपाः

Ngài đã nói rằng Dakṣa sinh ra từ prāṇa của Prajāpati. Bậc đại khổ hạnh, vậy Prācetasa (Dakṣa) ấy đã được phục hồi trở lại bằng cách nào?

Verse 51

एतं नः संशयं सूत व्याख्यातुं त्वमिहार्हसि / दौहित्रश्चैव सोमस्य कथं श्र्वशुरतां गतः

Hỡi Sūta, xin ngài giải bày nghi vấn này của chúng tôi: vì sao cháu ngoại của Soma lại đạt đến địa vị nhạc phụ?

Verse 52

सूत उवाच उत्पत्तिश्च निरोधश्च नित्यं भूतेषु सत्तमाः / ऋषयो ऽत्र न सुह्यन्ति विद्यावन्तश्च ये जनाः

Sūta nói: Hỡi các bậc tối thượng, trong muôn loài luôn có sinh và diệt; các ṛṣi và người trí không hề mê lầm về điều ấy.

Verse 53

युगे युगे भवन्त्येते सर्वे दक्षादयो द्विजाः / पुनश्चैव निरुध्यन्ते विद्वांस्तत्र न मुह्यति

Hết yuga này đến yuga khác, các dvija như Dakṣa đều xuất hiện rồi lại tan vào sự tiêu dung; bậc trí không mê lầm về điều ấy.

Verse 54

ज्यैष्ठ्यकानिष्ठ्यमप्येषां पूर्वमासीद्द्विजोत्तमाः / तप एव गरीयो ऽभूत्प्रभावश्चैव कारणम्

Hỡi các bậc dvija tối thượng, thuở trước giữa họ cũng có phân biệt trưởng–thứ; nhưng chính khổ hạnh (tapas) mới là điều trọng yếu, và uy lực ấy là nguyên nhân.

Verse 55

इमां विसृष्टिं यो वेद चाक्षुषस्य चराचरम् / प्रजावानायुषस्तीर्णः स्वर्गलोके महीयते

Ai biết rõ cuộc sáng tạo này—mọi loài động và tĩnh—trong thời Cākṣuṣa, người ấy được con cháu, vượt qua thọ mệnh dài lâu và được tôn vinh nơi cõi trời.

Verse 56

एवं सर्गः समाख्यातश्चाक्षुषस्य समासतः / इत्येते षट् निसर्गाश्च क्रान्ता मन्वन्तरात्मकाः

Như vậy, sarga của Manvantara Cākṣuṣa đã được thuật lại vắn tắt. Do đó, sáu nisarga mang bản tính manvantara ấy đã trôi qua.

Verse 57

स्वायंभुवाद्याः संक्षेपाच्चाशुषान्ता यथाक्रमम् / एते सर्गा यथा प्राज्ञैः प्रोक्ता ये द्विजसत्तमाः

Các sarga từ Svāyaṃbhuva trở đi cho đến Cākṣuṣa đã được nói vắn tắt theo thứ tự. Hỡi các bậc dvija tối thượng, đó chính là các sarga như các bậc trí giả đã truyền dạy.

Verse 58

वैवस्वतनिसर्गेण तेषां ज्ञेयस्तु विस्तरः / अन्यूनानतिरिक्तास्ते सर्वे सर्गा विवस्वतः

Sự rộng dài của chúng nên được biết qua nisarga Vaivasvata. Tất cả các sarga của Vivasvān đều không thiếu cũng không thừa.

Verse 59

आरोग्यायुः प्रमाणेभ्यो धर्मतः कामतोर्ऽथतः / एतानेव गुणानेति यः पठन्ननसूयकः

Ai tụng đọc mà không ganh ghét sẽ đạt được sức khỏe, thọ mạng lâu dài, danh tiếng, dharma, kāma và artha—chính những phẩm tính ấy.

Verse 60

वैवस्वतस्य वक्ष्यामि सांप्रतस्य महात्मनः / समासव्यासतः सर्गं ब्रुवतो मे निबोधत

Nay ta sẽ nói về sarga của Mahātmā Vaivasvata hiện thời, cả vắn tắt lẫn chi tiết; hãy lắng nghe lời ta một cách chăm chú.