Adhyaya 3

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे प्रथमे प्रक्रियापादे नैमिषाख्यानकथनं नाम द्वितीयो ऽध्यायः सूत उवाच शृणु तेषां कथां दिव्यां सर्वपापप्रमोचनीम् / कथ्यमानां मया चित्रां बह्वर्थां श्रुतिसंमताम्

Như vậy, trong Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, phần đầu do Vāyu thuyết, ở prakriyāpāda thứ nhất, chương thứ hai mang tên “Thuật chuyện Naimiṣa”. Sūta nói: Hãy lắng nghe câu chuyện thiêng liêng của các bậc ấy, có năng lực giải trừ mọi tội lỗi; câu chuyện ta kể đây kỳ diệu, đa nghĩa và phù hợp với Śruti.

Verse 2

य इमां धारयेन्नित्यं शृणुयाद्वाप्यभीक्ष्णशः / स्ववंशं धारणं कृत्वा स्वर्गलोके महीयते

Ai thường xuyên ghi giữ hoặc nhiều lần lắng nghe điều này, người ấy làm vững bền dòng tộc mình và được tôn vinh nơi cõi trời.

Verse 3

विश्वतारा या च पञ्च यथावृत्तं यथाश्रुतम् / कीर्त्यमानं निबोधार्थं पूर्वेषां कीर्त्तिवर्द्धनम्

“Viśvatārā” cùng năm điều ấy—đúng như đã xảy ra và đúng như đã được nghe—được tán dương và thuật lại để người nghe thấu hiểu và để tăng trưởng danh tiếng của các bậc tiền nhân.

Verse 4

धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं शत्रुघ्नमेव च / कीर्त्तनं स्थिरकीर्तीनां सर्वेषां पुण्यकर्मणाम्

Bài kīrtana này đem phúc lành, danh tiếng, tăng thọ mạng, ban cõi trời và diệt kẻ thù; đó là lời ca tán dương mọi thiện nghiệp có danh thơm bền vững.

Verse 5

यस्मात्कल्पायते कल्पः समग्रं शुचये शुचिः / तस्मै हिरण्यगर्भाय पुरुषायेश्वराय च

Nhờ Ngài mà kalpa này được an lập trọn vẹn; Ngài tự thân thanh tịnh và hiển lộ sự thanh tịnh. Xin đảnh lễ Hiraṇyagarbha, Đấng Puruṣa và Īśvara.

Verse 6

अजाय प्रथमायैव वरिष्ठाय प्रजासृजे / ब्रह्मणे लोकतन्त्राय नमस्कृत्य स्वयंभुवे

Đảnh lễ Brahmā—Đấng Vô Sinh, bậc Đầu Tiên và Tối Thượng, Đấng tạo ra muôn loài và gìn giữ trật tự thế gian—Svayambhū; rồi ta sẽ thuật tiếp.

Verse 7

महदाद्यं विशेषान्तं सवैरूप्यं सलक्षणम् / पञ्चप्रमाणं षद्श्रान्तः पुरुषाधिष्ठितं च यत्

Điều khởi từ Mahat-tattva cho đến Viśeṣa (tanmātra/bhūta), đầy đủ các hình thái và tướng trạng; được nhận biết bằng năm pramāṇa, triển khai thành sáu phạm trù, và do Puruṣa làm chỗ nương trụ.

Verse 8

आसंयमात्प्रवक्ष्यामि भूतसर्गमनुत्तमम् / अव्यक्तं कारणं यत्तन्नित्यं सदसदात्मकम्

Nay ta sẽ lần lượt nói về sự tạo thành các yếu tố (bhūta-sarga) tối thượng. Nhân duyên vô hiển (avyakta) ấy là thường hằng, mang bản tính vừa hữu vừa vô.

Verse 9

प्रधानं प्रकृतिं चैव यमाहुस्तत्त्वचिन्तकाः / गन्धरूपरसैर्हीनं शब्दस्पर्शविवर्जितम्

Các bậc quán chiếu chân lý gọi đó là ‘Pradhāna’ và ‘Prakṛti’: không mùi, không sắc, không vị, lại lìa âm thanh và xúc chạm.

Verse 10

जगद्योनिम्महाभूतं परं ब्रह्मसनातनम् / विग्रहं सर्वभूतानामव्यक्तमभवत्किल

Đó là nguồn thai của thế giới, là Đại Nguyên Tố, là Phạm tối thượng vĩnh cửu; làm hình nền cho muôn loài—quả thật vẫn ở trạng thái vô hiển (avyakta).

Verse 11

अनाद्यन्तमजं सूक्ष्मं त्रिगुणं प्रभवाप्ययम् / असांप्रतिकमज्ञेयं ब्रह्म यत्सदसत्परम्

Brahman ấy không đầu không cuối, không sinh, vi tế, gồm ba guna, là nguyên nhân của sinh khởi và tiêu dung; vô song, bất khả tri, vượt trên cả hữu và vô.

Verse 12

तस्यात्मना सर्वमिदं व्याप्तमासीत्तमोमयम् / गुणसाम्ये तदा तस्मिन्नविभातं तमोमयम्

Bởi tự ngã của Ngài, tất cả đều tràn ngập trong tăm tối (tamas); khi các guna ở thế quân bình, trong trạng thái ấy không gì hiển lộ—tất thảy đều tamas.

Verse 13

सर्गकाले प्रधानस्य क्षत्रज्ञाधिष्ठितस्य वै / गुणभावाद्भासमाने महातत्त्व बभूव ह

Vào thời kỳ sáng tạo, trong Pradhāna được Kṣetrajña ngự trị, khi trạng thái của các guna bắt đầu hiển lộ, thì Mahatattva liền sinh khởi.

Verse 14

सूक्ष्मः स तु महानग्रे अव्यक्तेन समावृतः / सत्त्वोद्रेको महानग्रे सत्त्वमात्रप्रकाशकः

Ngài là thực thể vi tế; thuở ban sơ hiện thành ‘Mahat’ và được Avyakta bao phủ; do Sattva trội vượt, Ngài chỉ chiếu lộ Sattva thuần nhất.

Verse 15

सत्त्वान्महान्स विज्ञेय एकस्तत्कारणः समृतः / निङ्गमात्रं समुत्पन्नं क्षेत्रज्ञाधिष्टितं महत्

Từ Sattva mà biết ‘Mahat’; chỉ một mình Ngài được nhớ là nguyên nhân của nó. ‘Mahat’ chỉ như dấu hiệu (liṅga) phát sinh, được Kṣetrajña ngự trị.

Verse 16

संकल्पो ऽध्यवसायश्च तस्य वृत्तिद्वयं स्मृतम् / महासृष्टिं च कुरुते वीतमानः सिसृक्षया

Saṃkalpa và adhyavasāya được nhớ là hai vận hành của Ngài; do khát nguyện tạo tác, Ngài thực hiện Đại Sáng Tạo (mahā-sṛṣṭi).

Verse 17

धर्मादीनि च भूतानि लोकतत्त्वार्थहेतवः / मनो महात्मनि ब्रह्म दुर्बुद्धिख्यातिरीश्वरात्

Dharma v.v. cùng các bhūta là nhân của ý nghĩa tattva nơi thế gian. Manas an trụ trong Brahman Đại Ngã; và sự hiển lộ của tà trí cũng từ Īśvara mà ra.

Verse 18

प्रज्ञासंधिश्च सर्वस्वं संख्यायतनरश्मिभिः / मनुते सर्वभूतानां तस्माच्चेष्टफलो विभुः

Sự kết nối của trí tuệ (prajñā-saṃdhi) là toàn thể, lan tỏa bởi các tia của nền tảng Sāṃkhya. Đấng Vibhu quán niệm mọi loài; vì thế quả của mọi nỗ lực và hành động đều từ Ngài.

Verse 19

भोक्ता त्राता विभक्तात्मा वर्त्तनं मन उच्यते / तत्त्वानां संग्रहे यस्मान्महांश्च परिमाणतः

Đấng thọ hưởng, đấng hộ trì và đấng phân biệt tự ngã—sự vận hành ấy được gọi là ‘manas’ (tâm); vì nó gom nhiếp các tattva và lớn lao về lượng.

Verse 20

शेषेभ्यो गुणातत्त्वेभ्यो महानिव तनुः स्मृतः / विभक्तिमानं मनुते विभागं मन्यते ऽपि वा

So với các tattva thuộc guna khác, nó được ghi nhớ như thân vi tế tựa Mahat; nó nhận biết cái có phân biệt và cũng thừa nhận sự phân chia.

Verse 21

पुरुषो भोगसंबन्धात्तेन चासौ सति स्मृतः / बृहत्त्वाद्वृंहणत्वाच्च भावानामखिलाश्रयात्

Do liên hệ với sự thọ hưởng, Ngài được gọi là Puruṣa, và vì thế cũng được nhớ là Sat; bởi tính rộng lớn, năng lực làm tăng trưởng, và là chỗ nương của mọi trạng thái hữu.

Verse 22

यस्माद्वृंहयत भावान् ब्रह्मा तेन निरुच्यते / आपूरयति यस्माच्च सर्वान् देहाननुग्रहैः

Vì Ngài làm cho các bhāva tăng trưởng nên được gọi là Brahmā; và vì Ngài dùng ân huệ mà làm đầy đủ mọi thân thể.

Verse 23

बुध्यते पुरुषश्चात्र सर्वान् भावान्पृथक् पृथक् / तस्मिंस्तु कार्यकरणं संसिद्धं ब्रह्मणः पुरा

Ở đây Puruṣa nhận biết mọi bhāva một cách riêng rẽ; và ngay trong đó, cơ cấu hành động—công việc và phương tiện—của Brahmā đã thành tựu từ thuở trước.

Verse 24

प्राकृतं देवि वर्तं मां क्षेत्रज्ञो ब्रह्मसंमितः / स वै शरीरी प्रथमः पुरा पुरुष उच्यते

Hỡi Nữ Thần, ta ở trong trạng thái tự nhiên; bậc Kṣetrajña ngang với Phạm (Brahman) ấy chính là thân hữu đầu tiên, xưa được gọi là ‘Puruṣa’.

Verse 25

आदिकर्त्ता स भूतानां ब्रह्माग्रे समवर्त्तिनाम्

Chính Ngài là đấng tạo tác ban đầu của muôn loài, hiện hữu ngay từ thuở khởi nguyên của Brahmā.

Verse 26

हिरण्यगभः सो ऽण्डे ऽस्मिन्प्रादुर्भूतश्चतुर्मुखः / सर्गे च प्रतिसर्गे च क्षेत्रज्ञो ब्रह्म संसितः

Hiraṇyagarbha ấy hiện ra trong trứng vũ trụ này với bốn mặt; trong tạo hóa và tái tạo hóa, Ngài là Kṣetrajña ngang với Brahman.

Verse 27

करणैः सह पृच्छन्ते प्रत्याहारेस्त्यजन्ति च / भजन्ते च पुनर्देहांस्ते समाहारसंधिसु

Họ hỏi cùng với các căn; trong pratyāhāra họ cũng buông bỏ; nơi các mối nối của sự quy tụ, họ lại nhận thân này sang thân khác.

Verse 28

हिरण्मयस्तु यो मेरुस्तस्योद्धर्तुर्महात्मनः / गर्तोदकं सबुदास्तु हरेयुश्चापि पञ्चताः

Núi Meru rực vàng ấy—vì bậc Đại Ngã nâng lên—dẫu nước trong hố cùng bọt cũng bị cuốn đi; và năm đại cũng trở về trạng thái pañcatā.

Verse 29

यस्मिन्नण्ड इमे लोकाः सप्त वै संप्रतिष्ठिताः / पृथिवी सप्तभिर्द्वीपैः समुद्रैः सह सप्तभिः

Trong trứng vũ trụ (Brahmāṇḍa) nơi bảy cõi được an lập, ngay trong đó địa cầu hiện hữu cùng bảy châu và bảy đại dương.

Verse 30

पर्वतैः सुमहद्भिश्च नदीभिश्च सहस्रशः / अन्तःस्थस्य त्विमे लोका अन्तर्विश्वमिदं जगत्

Cùng những núi lớn và muôn ngàn sông ngòi—các cõi này ở bên trong trứng vũ trụ ấy; chính thế giới này là nội vũ trụ.

Verse 31

चन्द्रादित्यौ सनक्षतौ संग्रहः सह वायुना / लोकालोकं च यत् किञ्चिदण्डे तस्मिन्प्रतिष्टितम्

Mặt Trăng, Mặt Trời cùng các tinh tú, và toàn bộ sự kết tụ với gió—mọi điều thuộc loka và aloka đều an trụ trong trứng ấy.

Verse 32

आपो दशगुणे नैव तेजसा बाह्यतो वृताः / तेजो दशगुणेनैव बाह्यतो वायुना वृतम्

Thủy đại được bao bọc bên ngoài bởi Hỏa đại gấp mười lần; và Hỏa đại lại được bao bọc bên ngoài bởi Phong đại gấp mười lần.

Verse 33

वायुर्दशगुणेनैव बाह्यतो नभसा वृतः / आकाशमावृतं सर्वं बहिर्भूतादिना तथा

Phong đại cũng được bao bọc bên ngoài bởi nabhas (hư không/ê-te) gấp mười lần; và toàn thể hư không ấy lại được che phủ bên ngoài bởi các lớp của các đại tố (bhūtādi) cũng như vậy.

Verse 34

भूतादिर्महता चैव प्रधानेनावृतो महान् / एभिरावरणैरण्डं सप्तभिः प्राकृतैर्वृतम्

Tattva Bhūtādi vĩ đại được bao phủ bởi Mahat và Pradhāna; bởi bảy lớp che phủ thuộc Prakṛti ấy mà trứng vũ trụ được bao bọc.

Verse 35

इच्छया वृत्य चान्योन्यमरणे प्रकृतयः स्थितः / प्रसर्गकाले स्थित्वा च ग्रसंतस्च परस्परम्

Do ý muốn và sự vận hành, các Prakṛti ở trong thế đối kháng lẫn nhau; đến thời kỳ sáng tạo, chúng đứng vững rồi nuốt chửng nhau.

Verse 36

एवं परस्परैश्चैव धारयन्ति परस्परम् / आधाराधेयभावेन विकारास्ते विकारिषु

Như vậy chúng nâng đỡ lẫn nhau; trong quan hệ nền tảng–cái được nâng đỡ, các biến hóa ấy trú trong những yếu tố có thể biến đổi.

Verse 37

अव्यक्तं क्षेत्रमित्युक्तं ब्रह्म क्षेत्रज्ञमुच्यते / इत्येवं प्राकृतः सर्गः क्षेत्रज्ञाधिष्ठितस्तु सः

Cái chưa hiển lộ được gọi là ‘Kṣetra’, còn Brahman được gọi là ‘Kṣetrajña’; như vậy, cuộc sáng tạo thuộc Prakṛti này được Kṣetrajña chủ trì.

Verse 38

अबुद्धिपूर्वः प्रथमः प्रादुर्भूतस्तडिद्यथा / एतद्धिरण्यगर्भस्य चन्म यो वेत्ति तत्त्वतः / आयुष्मान्कीर्तिमान्धन्यः प्रज्ञावांश्च न संशयः

Sự hiển lộ đầu tiên xảy ra trước cả buddhi, như tia chớp; ai biết đúng như thật về sự giáng sinh của Hiraṇyagarbha, người ấy sẽ trường thọ, lừng danh, phúc lành và trí tuệ—không nghi ngờ.