Adhyaya 10

Verse 1

श्रीबादरायणिरुवाच इन्द्रमेवं समादिश्य भगवान् विश्वभावन: । पश्यतामनिमेषाणां तत्रैवान्तर्दधे हरि: ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói: Sau khi chỉ dạy Indra như vậy, Bhagavān Hari, nguyên nhân của sự hiển lộ vũ trụ, liền biến mất ngay tại đó trước mắt các chư thiên đang nhìn không chớp.

Verse 2

तथाभियाचितो देवैर्ऋषिराथर्वणो महान् । मोदमान उवाचेदं प्रहसन्निव भारत ॥ २ ॥

Hỡi Bharata (Parīkṣit), theo lời chỉ dạy của Chúa, các chư thiên đến gặp đại hiền Dadhīci, con của Atharvā. Ngài rất rộng lượng; khi được cầu xin hiến thân thể, ngài lập tức phần nào chấp thuận. Nhưng để nghe họ giảng về dharma, ngài mỉm cười và như đùa vui mà nói như sau.

Verse 3

अपि वृन्दारका यूयं न जानीथ शरीरिणाम् । संस्थायां यस्त्वभिद्रोहो दु:सहश्चेतनापह: ॥ ३ ॥

Hỡi chư thiên cao quý, các ngài chẳng biết sao: vào lúc lâm chung, nỗi đau khốc liệt không chịu nổi sẽ cướp mất ý thức của mọi hữu tình mang thân xác?

Verse 4

जिजीविषूणां जीवानामात्मा प्रेष्ठ इहेप्सित: । क उत्सहेत तं दातुं भिक्षमाणाय विष्णवे ॥ ४ ॥

Trong cõi đời này, mọi hữu tình ham sống đều xem thân xác mình là điều yêu quý nhất. Để giữ thân, họ sẵn sàng hy sinh mọi thứ; vậy ai dám trao thân mình, dù chính Đức Viṣṇu có xin?

Verse 5

श्रीदेवा ऊचु: किं नु तद् दुस्त्यजं ब्रह्मन् पुंसां भूतानुकम्पिनाम् । भवद्विधानां महतां पुण्यश्लोकेड्यकर्मणाम् ॥ ५ ॥

Chư thiên đáp: Hỡi bậc Bà-la-môn tôn quý, những đại nhân như ngài—hành nghiệp được ca tụng bằng danh thơm công đức và lòng thương xót muôn loài—thì có điều gì lại khó xả vì lợi ích kẻ khác?

Verse 6

नूनं स्वार्थपरो लोको न वेद परसङ्कटम् । यदि वेद न याचेत नेति नाह यदीश्वर: ॥ ६ ॥

Quả thật, kẻ chỉ lo lợi mình không biết nỗi khốn khó của người khác nên mới xin. Nếu người xin biết sự khó nhọc của người cho, hẳn sẽ không xin; và nếu người cho biết cảnh ngặt nghèo của người xin, hẳn sẽ không nói ‘không’.

Verse 7

श्रीऋषिरुवाच धर्मं व: श्रोतुकामेन यूयं मे प्रत्युदाहृता: । एष व: प्रियमात्मानं त्यजन्तं सन्त्यजाम्यहम् ॥ ७ ॥

Đại hiền Dadhīci nói: Chỉ vì muốn nghe từ các ngài về các nguyên lý dharma nên trước đây ta đã từ chối trao thân theo lời thỉnh cầu. Nay, dù thân này vô cùng yêu quý, ta vẫn xả bỏ vì mục đích tốt đẹp của các ngài, bởi nó cũng sẽ rời ta hôm nay hoặc ngày mai.

Verse 8

योऽध्रुवेणात्मना नाथा न धर्मं न यश: पुमान् । ईहेत भूतदयया स शोच्य: स्थावरैरपि ॥ ८ ॥

Hỡi chư thiên, kẻ không đem thân vô thường này hy sinh vì chánh pháp hay vinh quang vĩnh cửu, lại chẳng khởi lòng từ bi trước khổ đau của muôn loài, thật đáng thương xót ngay cả đối với loài bất động.

Verse 9

एतावानव्ययो धर्म: पुण्यश्लोकैरुपासित: । यो भूतशोकहर्षाभ्यामात्मा शोचति हृष्यति ॥ ९ ॥

Đó chính là pháp (dharma) bất hoại, được các bậc hiền thánh tán dương: người buồn khi thấy nỗi khổ của kẻ khác và vui khi thấy niềm vui của họ.

Verse 10

अहो दैन्यमहो कष्टं पारक्यै: क्षणभङ्गुरै: । यन्नोपकुर्यादस्वार्थैर्मर्त्य: स्वज्ञातिविग्रहै: ॥ १० ॥

Ôi, thật khốn cùng và khổ lụy! Nếu người phàm vì những thứ như của người khác, mong manh trong chốc lát, mà không đem thân, của cải và quyến thuộc mình dùng vào việc lợi ích cho tha nhân, thì chính chúng sẽ trở thành nguồn sầu não.

Verse 11

श्रीबादरायणिरुवाच एवं कृतव्यवसितो दध्यङ्‌ङाथर्वणस्तनुम् । परे भगवति ब्रह्मण्यात्मानं सन्नयञ्जहौ ॥ ११ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói: Với quyết tâm như thế, hiền triết Dadhīci, con của Atharvā, đã hiến dâng thân mình để phụng sự chư thiên. Ngài đặt linh hồn mình nơi chân sen của Đấng Bhagavān Tối Thượng và từ bỏ thân thô do năm đại tạo thành.

Verse 12

यताक्षासुमनोबुद्धिस्तत्त्वद‍ृग् ध्वस्तबन्धन: । आस्थित: परमं योगं न देहं बुबुधे गतम् ॥ १२ ॥

Dadhīci chế ngự các giác quan, sinh lực, tâm và trí, trở thành bậc thấy chân lý và phá tan mọi ràng buộc. An trụ trong đại định của yoga tối thượng, ngài không hề hay biết thân xác đã lìa khỏi mình lúc nào.

Verse 13

अथेन्द्रो वज्रमुद्यम्य निर्मितं विश्वकर्मणा । मुने: शक्तिभिरुत्सिक्तो भगवत्तेजसान्वित: ॥ १३ ॥ वृतो देवगणै: सर्वैर्गजेन्द्रोपर्यशोभत । स्तूयमानो मुनिगणैस्त्रैलोक्यं हर्षयन्निव ॥ १४ ॥

Bấy giờ, Indra vững vàng nâng chày sét do Viśvakarmā chế tác từ xương của Dadhīci. Ngài tràn đầy uy lực của hiền thánh ấy và rực sáng bởi thần quang của Bhagavān.

Verse 14

अथेन्द्रो वज्रमुद्यम्य निर्मितं विश्वकर्मणा । मुने: शक्तिभिरुत्सिक्तो भगवत्तेजसान्वित: ॥ १३ ॥ वृतो देवगणै: सर्वैर्गजेन्द्रोपर्यशोभत । स्तूयमानो मुनिगणैस्त्रैलोक्यं हर्षयन्निव ॥ १४ ॥

Được chư thiên vây quanh, Indra rực rỡ trên lưng voi Airāvata. Các bậc hiền thánh ca tụng, như thể ngài làm hoan hỷ cả ba cõi.

Verse 15

वृत्रमभ्यद्रवच्छत्रुमसुरानीकयूथपै: । पर्यस्तमोजसा राजन् क्रुद्धो रुद्र इवान्तकम् ॥ १५ ॥

Tâu Đại vương Parīkṣit, như Rudra phẫn nộ xưa kia lao tới Antaka để giết, Indra cũng giận dữ, dùng sức mạnh lớn xông vào Vṛtrāsura—kẻ thù được các tướng lĩnh asura vây quanh.

Verse 16

तत: सुराणामसुरै रण: परमदारुण: । त्रेतामुखे नर्मदायामभवत्प्रथमे युगे ॥ १६ ॥

Sau đó, vào cuối Satya-yuga và đầu Tretā-yuga, một trận chiến vô cùng khốc liệt giữa chư thiên và asura đã diễn ra bên bờ sông Narmadā.

Verse 17

रुद्रैर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यां पितृवह्निभि: । मरुद्भ‍िर्ऋभुभि: साध्यैर्विश्वेदेवैर्मरुत्पतिम् ॥ १७ ॥ द‍ृष्ट्वा वज्रधरं शक्रं रोचमानं स्वया श्रिया । नामृष्यन्नसुरा राजन्मृधे वृत्रपुर:सरा: ॥ १८ ॥

Tâu Đại vương, khi các asura do Vṛtrāsura dẫn đầu tiến vào chiến địa, họ thấy Śakra cầm chày sét, được bao quanh bởi Rudra, Vasu, Āditya, Aśvinī-kumāra, Pitṛ, Vahni, Marut, Ṛbhu, Sādhya và Viśvadeva. Indra rực sáng bởi vinh quang của chính mình, khiến quỷ thần không thể chịu nổi.

Verse 18

रुद्रैर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यां पितृवह्निभि: । मरुद्भ‍िर्ऋभुभि: साध्यैर्विश्वेदेवैर्मरुत्पतिम् ॥ १७ ॥ द‍ृष्ट्वा वज्रधरं शक्रं रोचमानं स्वया श्रिया । नामृष्यन्नसुरा राजन्मृधे वृत्रपुर:सरा: ॥ १८ ॥

Tâu Đại vương, khi các asura do Vṛtrāsura dẫn đầu tràn vào chiến địa, họ thấy Śakra—Indra cầm chày sét—được vây quanh bởi các Rudra, Vasu, Āditya, Aśvinī-kumāra, các Pitṛ, các Vahni (Agni), Marut, Ṛbhu, Sādhya và Viśvadeva. Rực sáng bởi chính vinh quang của mình, hào quang của Indra khiến bọn quỷ không thể chịu nổi.

Verse 19

नमुचि: शम्बरोऽनर्वा द्विमूर्धा ऋषभोऽसुर: । हयग्रीव: शङ्कुशिरा विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ पुलोमा वृषपर्वा च प्रहेतिर्हेतिरुत्कल: । दैतेया दानवा यक्षा रक्षांसि च सहस्रश: ॥ २० ॥ सुमालिमालिप्रमुखा: कार्तस्वरपरिच्छदा: । प्रतिषिध्येन्द्रसेनाग्रं मृत्योरपि दुरासदम् ॥ २१ ॥ अभ्यर्दयन्नसम्भ्रान्ता: सिंहनादेन दुर्मदा: । गदाभि: परिघैर्बाणै: प्रासमुद्गरतोमरै: ॥ २२ ॥

Hàng trăm hàng ngàn daitya–dānava, yakṣa và rākṣasa—do Sumāli và Māli cầm đầu—mang trang sức vàng, đã chặn mũi tiên phong của quân Indra, nơi mà ngay cả Thần Chết cũng khó vượt qua. Trong số họ có Namuci, Śambara, Anarvā, Dvimūrdhā, Ṛṣabha, Hayagrīva, Śaṅkuśirā, Vipracitti, Ayomukha, Pulomā, Vṛṣaparvā, Praheti, Heti và Utkala. Gầm vang như sư tử, không hề nao núng, kiêu cuồng, họ dùng chùy, gậy sắt, tên, lao nhọn, búa và thương để làm khổ chư thiên.

Verse 20

नमुचि: शम्बरोऽनर्वा द्विमूर्धा ऋषभोऽसुर: । हयग्रीव: शङ्कुशिरा विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ पुलोमा वृषपर्वा च प्रहेतिर्हेतिरुत्कल: । दैतेया दानवा यक्षा रक्षांसि च सहस्रश: ॥ २० ॥ सुमालिमालिप्रमुखा: कार्तस्वरपरिच्छदा: । प्रतिषिध्येन्द्रसेनाग्रं मृत्योरपि दुरासदम् ॥ २१ ॥ अभ्यर्दयन्नसम्भ्रान्ता: सिंहनादेन दुर्मदा: । गदाभि: परिघैर्बाणै: प्रासमुद्गरतोमरै: ॥ २२ ॥

Hàng trăm hàng ngàn daitya–dānava, yakṣa và rākṣasa—do Sumāli và Māli cầm đầu—mang trang sức vàng, đã chặn mũi tiên phong của quân Indra, nơi mà ngay cả Thần Chết cũng khó vượt qua. Trong số họ có Namuci, Śambara, Anarvā, Dvimūrdhā, Ṛṣabha, Hayagrīva, Śaṅkuśirā, Vipracitti, Ayomukha, Pulomā, Vṛṣaparvā, Praheti, Heti và Utkala. Gầm vang như sư tử, không hề nao núng, kiêu cuồng, họ dùng chùy, gậy sắt, tên, lao nhọn, búa và thương để làm khổ chư thiên.

Verse 21

नमुचि: शम्बरोऽनर्वा द्विमूर्धा ऋषभोऽसुर: । हयग्रीव: शङ्कुशिरा विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ पुलोमा वृषपर्वा च प्रहेतिर्हेतिरुत्कल: । दैतेया दानवा यक्षा रक्षांसि च सहस्रश: ॥ २० ॥ सुमालिमालिप्रमुखा: कार्तस्वरपरिच्छदा: । प्रतिषिध्येन्द्रसेनाग्रं मृत्योरपि दुरासदम् ॥ २१ ॥ अभ्यर्दयन्नसम्भ्रान्ता: सिंहनादेन दुर्मदा: । गदाभि: परिघैर्बाणै: प्रासमुद्गरतोमरै: ॥ २२ ॥

Hàng trăm hàng ngàn daitya–dānava, yakṣa và rākṣasa—do Sumāli và Māli cầm đầu—mang trang sức vàng, đã chặn mũi tiên phong của quân Indra, nơi mà ngay cả Thần Chết cũng khó vượt qua. Trong số họ có Namuci, Śambara, Anarvā, Dvimūrdhā, Ṛṣabha, Hayagrīva, Śaṅkuśirā, Vipracitti, Ayomukha, Pulomā, Vṛṣaparvā, Praheti, Heti và Utkala. Gầm vang như sư tử, không hề nao núng, kiêu cuồng, họ dùng chùy, gậy sắt, tên, lao nhọn, búa và thương để làm khổ chư thiên.

Verse 22

नमुचि: शम्बरोऽनर्वा द्विमूर्धा ऋषभोऽसुर: । हयग्रीव: शङ्कुशिरा विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ पुलोमा वृषपर्वा च प्रहेतिर्हेतिरुत्कल: । दैतेया दानवा यक्षा रक्षांसि च सहस्रश: ॥ २० ॥ सुमालिमालिप्रमुखा: कार्तस्वरपरिच्छदा: । प्रतिषिध्येन्द्रसेनाग्रं मृत्योरपि दुरासदम् ॥ २१ ॥ अभ्यर्दयन्नसम्भ्रान्ता: सिंहनादेन दुर्मदा: । गदाभि: परिघैर्बाणै: प्रासमुद्गरतोमरै: ॥ २२ ॥

Hàng trăm hàng ngàn daitya–dānava, yakṣa và rākṣasa—do Sumāli và Māli cầm đầu—mang trang sức vàng, đã chặn mũi tiên phong của quân Indra, nơi mà ngay cả Thần Chết cũng khó vượt qua. Trong số họ có Namuci, Śambara, Anarvā, Dvimūrdhā, Ṛṣabha, Hayagrīva, Śaṅkuśirā, Vipracitti, Ayomukha, Pulomā, Vṛṣaparvā, Praheti, Heti và Utkala. Gầm vang như sư tử, không hề nao núng, kiêu cuồng, họ dùng chùy, gậy sắt, tên, lao nhọn, búa và thương để làm khổ chư thiên.

Verse 23

शूलै: परश्वधै: खड्‌गै: शतघ्नीभिर्भुशुण्डिभि: । सर्वतोऽवाकिरन् शस्त्रैरस्त्रैश्च विबुधर्षभान् ॥ २३ ॥

Với giáo, đinh ba, rìu, kiếm cùng các vũ khí như śataghnī và bhuśuṇḍi, bọn a-tu-la tấn công từ mọi hướng, làm các tướng lĩnh của quân chư thiên tan tác.

Verse 24

न तेऽद‍ृश्यन्त सञ्छन्ना: शरजालै: समन्तत: । पुङ्खानुपुङ्खपतितैर्ज्योतींषीव नभोघनै: ॥ २४ ॥

Bị mạng lưới mưa tên phủ kín bốn phía, chư thiên không còn thấy được; như sao trời bị mây dày che lấp.

Verse 25

न ते शस्त्रास्त्रवर्षौघा ह्यासेदु: सुरसैनिकान् । छिन्ना: सिद्धपथे देवैर्लघुहस्तै: सहस्रधा ॥ २५ ॥

Những trận mưa vũ khí và tên bắn để giết quân chư thiên đã không chạm tới họ, vì chư thiên nhanh tay chém chúng ngay giữa không trung thành muôn nghìn mảnh.

Verse 26

अथ क्षीणास्त्रशस्त्रौघा गिरिश‍ृङ्गद्रुमोपलै: । अभ्यवर्षन् सुरबलं चिच्छिदुस्तांश्च पूर्ववत् ॥ २६ ॥

Khi vũ khí và sức chú của chúng cạn dần, bọn a-tu-la trút xuống quân chư thiên những đỉnh núi, cây cối và đá tảng; nhưng chư thiên vẫn như trước, đập vỡ tất cả ngay giữa không trung.

Verse 27

तानक्षतान् स्वस्तिमतो निशाम्य शस्त्रास्त्रपूगैरथ वृत्रनाथा: । द्रुमैर्द‍ृषद्भ‍िर्विविधाद्रिश‍ृङ्गै रविक्षतांस्तत्रसुरिन्द्रसैनिकान् ॥ २७ ॥

Khi quân asura dưới quyền Vṛtrāsura thấy rằng binh sĩ của Indra vẫn an lành, không hề bị thương bởi những loạt vũ khí—kể cả cây cối, đá tảng và các đỉnh núi—chúng vô cùng khiếp sợ.

Verse 28

सर्वे प्रयासा अभवन् विमोघा: कृता: कृता देवगणेषु दैत्यै: । कृष्णानुकूलेषु यथा महत्सु क्षुद्रै: प्रयुक्ता ऊषती रूक्षवाच: ॥ २८ ॥

Như những lời thô bạo của kẻ nhỏ nhen dùng để vu cáo giận dữ các bậc đại nhân thuận theo Kṛṣṇa không thể làm họ dao động, cũng vậy mọi nỗ lực của các asura chống lại chư thiên đang nương dưới sự hộ trì của Kṛṣṇa đều trở nên vô ích.

Verse 29

ते स्वप्रयासं वितथं निरीक्ष्य हरावभक्ता हतयुद्धदर्पा: । पलायनायाजिमुखे विसृज्य पतिं मनस्ते दधुरात्तसारा: ॥ २९ ॥

Những asura không bao giờ là bhakta của Hari-Kṛṣṇa, thấy mọi nỗ lực của mình vô hiệu liền mất kiêu hãnh chiến đấu. Ngay từ đầu trận, họ bỏ mặc thủ lĩnh và quyết định tháo chạy, vì đối phương đã đoạt mất toàn bộ sức mạnh tinh túy của họ.

Verse 30

वृत्रोऽसुरांस्ताननुगान् मनस्वी प्रधावत: प्रेक्ष्य बभाष एतत् । पलायितं प्रेक्ष्य बलं च भग्नं भयेन तीव्रेण विहस्य वीर: ॥ ३० ॥

Thấy quân mình tan vỡ và các asura—kể cả những kẻ nổi danh anh hùng—đều bỏ chạy khỏi chiến địa vì nỗi sợ dữ dội, Vṛtrāsura, vị anh hùng đại tâm, mỉm cười rồi nói những lời sau đây.

Verse 31

कालोपपन्नां रुचिरां मनस्विनां जगाद वाचं पुरुषप्रवीर: । हे विप्रचित्ते नमुचे पुलोमन् मयानर्वञ्छम्बर मे श‍ृणुध्वम् ॥ ३१ ॥

Hợp với thời thế và hoàn cảnh, Vṛtrāsura—bậc anh hùng giữa các anh hùng—nói những lời đẹp lòng người trí: “Hỡi Vipracitti! Hỡi Namuci! Hỡi Pulomā! Hỡi Maya, Anarvā và Śambara! Hãy nghe ta; đừng bỏ chạy.”

Verse 32

जातस्य मृत्युर्ध्रुव एव सर्वत: प्रतिक्रिया यस्य न चेह क्लृप्ता । लोको यशश्चाथ ततो यदि ह्यमुं को नाम मृत्युं न वृणीत युक्तम् ॥ ३२ ॥

Hễ đã sinh ra thì chắc chắn phải chết; trong đời này không có phương cách nào được định sẵn để thoát khỏi tử thần. Vậy khi cái chết là điều tất yếu, nếu nhờ một cái chết xứng đáng mà được thăng lên các cõi cao và còn lưu danh nơi đây, thì ai lại không chọn cái chết vinh quang ấy?

Verse 33

द्वौ सम्मताविह मृत्यू दुरापौ यद् ब्रह्मसन्धारणया जितासु: । कलेवरं योगरतो विजह्याद् यदग्रणीर्वीरशयेऽनिवृत्त: ॥ ३३ ॥

Ở đây nói đến hai cách chết vinh hiển, cả hai đều vô cùng hiếm. Một là xả thân khi an trú trong bhakti-yoga, chế ngự tâm và sinh lực, rồi lìa đời trong niệm tưởng về Bhagavān—Đấng Tối Thượng. Hai là ngã xuống nơi chiến địa với tư cách người dẫn quân, không bao giờ quay lưng. Kinh điển tán dương cả hai cái chết ấy là cao quý.