Adhyaya 1

Verse 1

श्रीपरीक्षिदुवाच निवृत्तिमार्ग: कथित आदौ भगवता यथा । क्रमयोगोपलब्धेन ब्रह्मणा यदसंसृति: ॥ १ ॥

Vua Parīkṣit nói: Bạch ngài Śukadeva Gosvāmī, ngài đã giảng con đường giải thoát (nivṛtti-mārga). Nhờ yoga tiến dần, linh hồn lên Brahmaloka và cùng Phạm Thiên đi đến cõi tối thượng, nhờ vậy vòng sinh tử trong thế gian chấm dứt.

Verse 2

प्रवृत्तिलक्षणश्चैव त्रैगुण्यविषयो मुने । योऽसावलीनप्रकृतेर्गुणसर्ग: पुन: पुन: ॥ २ ॥

Hỡi bậc hiền triết, pravṛtti-mārga là con đường thuộc phạm vi ba guṇa. Khi chúng sinh còn chìm trong prakṛti, sự tạo tác bởi các guṇa cứ lặp đi lặp lại; linh hồn nhận nhiều thân khác nhau để hưởng hay chịu, rồi theo khuynh hướng của thân ấy mà đi trên đường pravṛtti.

Verse 3

अधर्मलक्षणा नाना नरकाश्चानुवर्णिता: । मन्वन्तरश्च व्याख्यात आद्य: स्वायम्भुवो यत: ॥ ३ ॥

Ngài cũng đã mô tả các cảnh giới địa ngục khác nhau do hành vi bất thiện (adharma) tạo ra, và đã giải thích manvantara đầu tiên do Svāyambhuva Manu—con của Phạm Thiên—chủ trì.

Verse 4

प्रियव्रतोत्तानपदोर्वंशस्तच्चरितानि च । द्वीपवर्षसमुद्राद्रिनद्युद्यानवनस्पतीन् ॥ ४ ॥ धरामण्डलसंस्थानं भागलक्षणमानत: । ज्योतिषां विवराणां च यथेदमसृजद्विभु: ॥ ५ ॥

Bạch ngài, ngài đã thuật về các dòng dõi và hạnh trạng của vua Priyavrata và vua Uttānapāda. Đấng Tối Thượng đã tạo nên các châu lục và xứ sở, biển cả, núi non, sông ngòi, vườn tược và cây cỏ; cùng cấu trúc địa giới, sự phân chia theo đặc tính, các thiên thể trên trời và các cõi thấp—tất cả ngài đã giảng rõ đúng như bậc Toàn Năng đã an bài.

Verse 5

प्रियव्रतोत्तानपदोर्वंशस्तच्चरितानि च । द्वीपवर्षसमुद्राद्रिनद्युद्यानवनस्पतीन् ॥ ४ ॥ धरामण्डलसंस्थानं भागलक्षणमानत: । ज्योतिषां विवराणां च यथेदमसृजद्विभु: ॥ ५ ॥

Bạch ngài, ngài đã thuật về các dòng dõi và hạnh trạng của vua Priyavrata và vua Uttānapāda. Đấng Tối Thượng đã tạo nên các châu lục và xứ sở, biển cả, núi non, sông ngòi, vườn tược và cây cỏ; cùng cấu trúc địa giới, sự phân chia theo đặc tính, các thiên thể trên trời và các cõi thấp—tất cả ngài đã giảng rõ đúng như bậc Toàn Năng đã an bài.

Verse 6

अधुनेह महाभाग यथैव नरकान्नर: । नानोग्रयातनान्नेयात्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ ६ ॥

Ôi Śukadeva Gosvāmī đầy phúc đức, xin từ bi giảng cho biết con người làm sao được cứu khỏi phải rơi vào cảnh địa ngục với những đau khổ khủng khiếp.

Verse 7

श्रीशुक उवाच न चेदिहैवापचितिं यथांहस: कृतस्य कुर्यान्मनउक्तपाणिभि: । ध्रुवं स वै प्रेत्य नरकानुपैति ये कीर्तिता मे भवतस्तिग्मयातना: ॥ ७ ॥

Śukadeva đáp: Tâu Đại vương, nếu ngay trong đời này người ta không sám hối đúng theo śāstra để hóa giải các tội lỗi đã làm bằng ý, lời và thân, thì sau khi chết chắc chắn sẽ rơi vào các cõi địa ngục và chịu khổ hình ghê gớm như ta đã nói trước.

Verse 8

तस्मात्पुरैवाश्विह पापनिष्कृतौ यतेत मृत्योरविपद्यतात्मना । दोषस्य द‍ृष्ट्वा गुरुलाघवं यथा भिषक् चिकित्सेत रुजां निदानवित् ॥ ८ ॥

Vì vậy, trước khi cái chết đến, khi thân còn đủ sức, phải mau chóng thực hành sự tẩy trừ tội lỗi theo śāstra. Như thầy thuốc giỏi biết nguyên nhân bệnh và chữa trị tùy mức nặng nhẹ, cũng vậy, việc sám hối phải tương xứng với mức độ tội lỗi.

Verse 9

श्रीराजोवाच द‍ृष्टश्रुताभ्यां यत्पापं जानन्नप्यात्मनोऽहितम् । करोति भूयो विवश: प्रायश्चित्तमथो कथम् ॥ ९ ॥

Đại vương nói: Nhờ thấy và nghe, người ta biết tội lỗi gây hại cho chính mình, vậy mà vẫn bị thúc ép phạm tội hết lần này đến lần khác. Dù đã sám hối, vì sao lại sa vào tội nữa? Vậy sự sám hối ấy có giá trị gì?

Verse 10

क्‍वचिन्निवर्ततेऽभद्रात्‍क्‍वचिच्चरति तत्पुन: । प्रायश्चित्तमथोऽपार्थं मन्ये कुञ्जरशौचवत् ॥ १० ॥

Có lúc người ấy tránh xa điều ác, có lúc lại làm lại như cũ. Vì thế ta cho rằng kiểu phạm rồi sám hối lặp đi lặp lại là vô ích, như việc tắm của con voi: tắm sạch xong vừa lên bờ đã phủ bụi lên thân mình.

Verse 11

श्रीबादरायणिरुवाच कर्मणा कर्मनिर्हारो न ह्यात्यन्तिक इष्यते । अविद्वदधिकारित्वात्प्रायश्चित्तं विमर्शनम् ॥ ११ ॥

Śrī Śuka nói: Tâu Đại vương, dùng nghiệp để trừ nghiệp không phải giải thoát tối hậu, vì đó vẫn là hành động tạo quả. Do vô minh người ta bám vào nghi thức sám hối; sám hối chân thật là giác ngộ tri kiến Vedānta để nhận ra Chân Lý Tuyệt Đối Tối Thượng.

Verse 12

नाश्नत: पथ्यमेवान्नं व्याधयोऽभिभवन्ति हि । एवं नियमकृद्राजन् शनै: क्षेमाय कल्पते ॥ १२ ॥

Tâu Đại vương, như người bệnh ăn thức ăn thanh tịnh theo lời thầy thuốc thì dần dần khỏi bệnh; cũng vậy, ai tuân theo các nguyên tắc điều phục của tri thức sẽ từng bước tiến đến giải thoát khỏi ô nhiễm vật chất.

Verse 13

तपसा ब्रह्मचर्येण शमेन च दमेन च । त्यागेन सत्यशौचाभ्यां यमेन नियमेन वा ॥ १३ ॥ देहवाग्बुद्धिजं धीरा धर्मज्ञा: श्रद्धयान्विता: । क्षिपन्त्यघं महदपि वेणुगुल्ममिवानल: ॥ १४ ॥

Nhờ khổ hạnh, phạm hạnh, an tịnh tâm, điều phục giác quan, buông xả, chân thật và thanh tịnh, cùng yama–niyama—người điềm tĩnh, có đức tin và hiểu dharma có thể gột bỏ cả đại tội do thân, khẩu, ý gây ra; như lửa đốt cháy dây leo khô dưới bụi tre.

Verse 14

तपसा ब्रह्मचर्येण शमेन च दमेन च । त्यागेन सत्यशौचाभ्यां यमेन नियमेन वा ॥ १३ ॥ देहवाग्बुद्धिजं धीरा धर्मज्ञा: श्रद्धयान्विता: । क्षिपन्त्यघं महदपि वेणुगुल्ममिवानल: ॥ १४ ॥

Nhờ khổ hạnh, phạm hạnh, shama–dama, buông xả, chân thật và thanh tịnh, cùng yama–niyama—người có đức tin, hiểu dharma và điềm tĩnh gột bỏ tội của thân, khẩu, ý; như lửa thiêu dây leo khô dưới bụi tre.

Verse 15

केचित्केवलया भक्त्या वासुदेवपरायणा: । अघं धुन्वन्ति कार्त्स्‍न्येन नीहारमिव भास्कर: ॥ १५ ॥

Chỉ người hiếm hoi nương tựa trọn vẹn nơi Vāsudeva bằng bhakti thuần khiết mới nhổ bật tội lỗi tận gốc; như mặt trời lập tức xua tan sương mù bằng tia sáng của mình.

Verse 16

न तथा ह्यघवान् राजन्पूयेत तपआदिभि: । यथा कृष्णार्पितप्राणस्तत्पुरुषनिषेवया ॥ १६ ॥

Tâu Đại vương, kẻ tội lỗi không thể được thanh tịnh chỉ nhờ khổ hạnh, sám hối, phạm hạnh và các phép chuộc tội; người ấy được tẩy sạch trọn vẹn khi phụng sự vị bhakta chân chính và hiến dâng mạng sống nơi chân sen của Śrī Kṛṣṇa.

Verse 17

सध्रीचीनो ह्ययं लोके पन्था: क्षेमोऽकुतोभय: । सुशीला: साधवो यत्र नारायणपरायणा: ॥ १७ ॥

Trong cõi đời này, con đường mà các bhakta thanh tịnh—những bậc hiền thánh đoan chính, một lòng quy hướng Nārāyaṇa—noi theo chính là con đường cát tường nhất, an ổn và không sợ hãi; được śāstra chuẩn nhận.

Verse 18

प्रायश्चित्तानि चीर्णानि नारायणपराङ्‍मुखम् । न निष्पुनन्ति राजेन्द्र सुराकुम्भमिवापगा: ॥ १८ ॥

Tâu Đại vương, những phép sám hối dù được thực hành rất khéo cũng không thể thanh tịnh kẻ quay lưng với Nārāyaṇa; như chiếc vò đựng rượu, dẫu rửa trong nước nhiều sông vẫn không sạch.

Verse 19

सकृन्मन: कृष्णपदारविन्दयो- र्निवेशितं तद्गुणरागि यैरिह । न ते यमं पाशभृतश्च तद्भ‍टान् स्वप्नेऽपि पश्यन्ति हि चीर्णनिष्कृता: ॥ १९ ॥

Dẫu chưa chứng ngộ Kṛṣṇa trọn vẹn, người nào chỉ một lần đặt trọn tâm nơi chân sen của Ngài và say mến danh, sắc, đức tính cùng līlā của Ngài, liền được giải thoát khỏi mọi quả báo tội lỗi—đó là sự sám hối chân thật; ngay trong mộng họ cũng không thấy Yamarāja hay các sứ giả cầm dây trói.

Verse 20

अत्र चोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । दूतानां विष्णुयमयो: संवादस्तं निबोध मे ॥ २० ॥

Về điều này, các bậc học giả và hiền thánh thuật lại một sự tích cổ xưa: xin hãy nghe từ ta cuộc đối thoại giữa các sứ giả của Viṣṇu và các sứ giả của Yamarāja.

Verse 21

कान्यकुब्जे द्विज: कश्चिद्दासीपतिरजामिल: । नाम्ना नष्टसदाचारो दास्या: संसर्गदूषित: ॥ २१ ॥

Tại thành Kānyakubja có một bà-la-môn tên Ajāmila, sống như chồng của một nữ tỳ thiếp vốn là kỹ nữ. Do giao du hạ tiện ấy, nề nếp đạo hạnh của ông tiêu tan và phẩm chất bà-la-môn bị mất sạch.

Verse 22

बन्द्यक्षै: कैतवैश्चौर्यैर्गर्हितां वृत्तिमास्थित: । बिभ्रत्कुटुम्बमशुचिर्यातयामास देहिन: ॥ २२ ॥

Ajamila sa ngã ấy sống bằng nghề đáng khinh: bắt người giam giữ, lừa gạt trong cờ bạc, và trộm cướp. Ông ô uế, gây khổ cho kẻ khác để nuôi vợ con.

Verse 23

एवं निवसतस्तस्य लालयानस्य तत्सुतान् । कालोऽत्यगान्महान् राजन्नष्टाशीत्यायुष: समा: ॥ २३ ॥

Tâu Đại vương, cứ như thế, vừa nuông chiều các con trai vừa chìm trong những việc tội lỗi, thời gian trôi qua; và tám mươi tám năm đời ông đã vụt mất.

Verse 24

तस्य प्रवयस: पुत्रा दश तेषां तु योऽवम: । बालो नारायणो नाम्ना पित्रोश्च दयितो भृशम् ॥ २४ ॥

Ông lão Ajāmila có mười người con trai; đứa út là một hài nhi tên Nārāyaṇa. Vì là út mọn, nó được cả cha lẫn mẹ thương yêu vô cùng.

Verse 25

स बद्धहृदयस्तस्मिन्नर्भके कलभाषिणि । निरीक्षमाणस्तल्लीलां मुमुदे जरठो भृशम् ॥ २५ ॥

Vì tiếng bập bẹ và những cử động vụng về của đứa trẻ, lòng ông bị ràng buộc nơi nó. Ông lão Ajāmila luôn ngắm nhìn những trò lila của con, chăm sóc nó và vui mừng khôn xiết.

Verse 26

भुञ्जान: प्रपिबन् खादन् बालकं स्‍नेहयन्त्रित: । भोजयन् पाययन् मूढो न वेदागतमन्तकम् ॥ २६ ॥

Khi Ajamila nhai và ăn, vì bị trói buộc bởi tình thương, ông gọi đứa trẻ đến để nhai và ăn; khi uống, ông cũng gọi nó uống. Mải chăm sóc con và luôn gọi tên nó là “Nārāyaṇa”, Ajamila không hiểu rằng thời hạn đời mình đã cạn và tử thần đã kề bên.

Verse 27

स एवं वर्तमानोऽज्ञो मृत्युकाल उपस्थिते । मतिं चकार तनये बाले नारायणाह्वये ॥ २७ ॥

Vì thế, trong sự mê muội của mình, khi giờ chết đã đến, Ajamila chỉ hướng tâm trí vào đứa con trai còn nhỏ mang tên Nārāyaṇa.

Verse 28

स पाशहस्तांस्त्रीन्दृष्ट्वा पुरुषानतिदारुणान् । वक्रतुण्डानूर्ध्वरोम्ण आत्मानं नेतुमागतान् ॥ २८ ॥ दूरे क्रीडनकासक्तं पुत्रं नारायणाह्वयम् । प्लावितेन स्वरेणोच्चैराजुहावाकुलेन्द्रिय: ॥ २९ ॥

Rồi Ajamila thấy ba kẻ dị dạng vô cùng hung tợn: mặt mũi vặn vẹo, lông tóc dựng đứng, tay cầm dây thòng lọng, đến để lôi ông về cõi của Yamarāja. Thấy họ, ông bàng hoàng rối loạn; vì luyến ái đứa con đang chơi ở một quãng xa, mang tên Nārāyaṇa, ông gọi to bằng giọng nghẹn ngào chan nước mắt—và như thế, bằng cách nào đó, thánh danh “Nārāyaṇa” đã bật ra từ miệng ông.

Verse 29

स पाशहस्तांस्त्रीन्दृष्ट्वा पुरुषानतिदारुणान् । वक्रतुण्डानूर्ध्वरोम्ण आत्मानं नेतुमागतान् ॥ २८ ॥ दूरे क्रीडनकासक्तं पुत्रं नारायणाह्वयम् । प्लावितेन स्वरेणोच्चैराजुहावाकुलेन्द्रिय: ॥ २९ ॥

Ajamila thấy ba kẻ vô cùng đáng sợ, tay cầm dây thòng lọng, mặt mũi vặn vẹo, lông tóc dựng đứng, đến để đưa ông về nơi ở của Yamarāja. Ông hoảng loạn; vì mê luyến đứa con tên Nārāyaṇa đang chơi ở một quãng xa, ông gọi to bằng giọng chan nước mắt—và thánh danh “Nārāyaṇa” đã thốt ra từ miệng ông.

Verse 30

निशम्य म्रियमाणस्य मुखतो हरिकीर्तनम् । भर्तुर्नाम महाराज पार्षदा: सहसापतन् ॥ ३० ॥

Tâu Đại vương, vừa nghe từ miệng Ajamila đang hấp hối lời kīrtana ca tụng Hari—tức thánh danh của Chủ Tể—các tùy tùng của Viṣṇu, những Viṣṇudūta, liền tức khắc lao đến.

Verse 31

विकर्षतोऽन्तर्हृदयाद्दासीपतिमजामिलम् । यमप्रेष्यान् विष्णुदूता वारयामासुरोजसा ॥ ३१ ॥

Các sứ giả của Diêm Vương đang giật lấy linh hồn Ajamila, chồng của kỹ nữ, từ tận đáy tim; nhưng các Vishnuduta—sứ giả của Thượng Đế Vishnu—đã cất tiếng vang dội và dùng uy lực ngăn cản họ.

Verse 32

ऊचुर्निषेधितास्तांस्ते वैवस्वतपुर:सरा: । के यूयं प्रतिषेद्धारो धर्मराजस्य शासनम् ॥ ३२ ॥

Bị ngăn cản như vậy, các sứ giả của Vaivasvata (Diêm Vương) đáp: “Thưa các ngài, các ngài là ai mà dám chống lại mệnh lệnh của Pháp Vương?”

Verse 33

कस्य वा कुत आयाता: कस्मादस्य निषेधथ । किं देवा उपदेवा या यूयं किं सिद्धसत्तमा: ॥ ३३ ॥

Các ngài là tôi tớ của ai, đến từ đâu, và vì sao ngăn chúng tôi chạm vào Ajamila? Các ngài là chư thiên, bán thần, hay bậc tối thắng trong hàng siddha?

Verse 34

सर्वे पद्मपलाशाक्षा: पीतकौशेयवासस: । किरीटिन: कुण्डलिनो लसत्पुष्करमालिन: ॥ ३४ ॥ सर्वे च नूत्नवयस: सर्वे चारुचतुर्भुजा: । धनुर्निषङ्गासिगदाशङ्खचक्राम्बुजश्रिय: ॥ ३५ ॥ दिशो वितिमिरालोका: कुर्वन्त: स्वेन तेजसा । किमर्थं धर्मपालस्य किङ्करान्नो निषेधथ ॥ ३६ ॥

Các sứ giả của Yama nói: “Mắt các ngài như cánh sen; mặc lụa vàng, đội mũ miện, đeo hoa tai, choàng vòng hoa sen rực rỡ. Tất cả đều trẻ trung, đẹp đẽ, bốn tay, cầm cung và ống tên, kiếm, chùy, ốc tù và, đĩa thần, và hoa sen. Hào quang của các ngài xua tan bóng tối khắp nơi; vậy vì sao các ngài ngăn cản chúng tôi, kẻ hầu của Đấng hộ trì pháp?”

Verse 35

सर्वे पद्मपलाशाक्षा: पीतकौशेयवासस: । किरीटिन: कुण्डलिनो लसत्पुष्करमालिन: ॥ ३४ ॥ सर्वे च नूत्नवयस: सर्वे चारुचतुर्भुजा: । धनुर्निषङ्गासिगदाशङ्खचक्राम्बुजश्रिय: ॥ ३५ ॥ दिशो वितिमिरालोका: कुर्वन्त: स्वेन तेजसा । किमर्थं धर्मपालस्य किङ्करान्नो निषेधथ ॥ ३६ ॥

Các sứ giả của Yama nói: “Mắt các ngài như cánh sen; mặc lụa vàng, đội mũ miện, đeo hoa tai, choàng vòng hoa sen rực rỡ. Tất cả đều trẻ trung, đẹp đẽ, bốn tay, cầm cung và ống tên, kiếm, chùy, ốc tù và, đĩa thần, và hoa sen. Hào quang của các ngài xua tan bóng tối khắp nơi; vậy vì sao các ngài ngăn cản chúng tôi, kẻ hầu của Đấng hộ trì pháp?”

Verse 36

सर्वे पद्मपलाशाक्षा: पीतकौशेयवासस: । किरीटिन: कुण्डलिनो लसत्पुष्करमालिन: ॥ ३४ ॥ सर्वे च नूत्नवयस: सर्वे चारुचतुर्भुजा: । धनुर्निषङ्गासिगदाशङ्खचक्राम्बुजश्रिय: ॥ ३५ ॥ दिशो वितिमिरालोका: कुर्वन्त: स्वेन तेजसा । किमर्थं धर्मपालस्य किङ्करान्नो निषेधथ ॥ ३६ ॥

Các sứ giả của Yamarāja nói: Mắt các ngài như cánh sen. Các ngài mặc lụa vàng, đeo tràng hoa sen, đội mũ miện đẹp và mang hoa tai; ai nấy đều trẻ trung rạng rỡ. Bốn cánh tay các ngài trang nghiêm với cung và ống tên, kiếm, chùy, ốc tù và, đĩa luân xa và hoa sen. Hào quang các ngài xua tan bóng tối khắp bốn phương. Vậy, thưa các bậc tôn quý, vì sao các ngài ngăn cản chúng tôi, những kẻ hầu của Đấng Hộ Trì Pháp—Yamarāja?

Verse 37

श्रीशुक उवाच इत्युक्ते यमदूतैस्ते वासुदेवोक्तकारिण: । तान् प्रत्यूचु: प्रहस्येदं मेघनिर्ह्रादया गिरा ॥ ३७ ॥

Śukadeva Gosvāmī tiếp lời: Khi được các sứ giả của Yamarāja nói như vậy, những người hầu tuân theo lệnh Vāsudeva mỉm cười và đáp lại bằng giọng trầm như tiếng mây sấm rền như sau.

Verse 38

श्रीविष्णुदूता ऊचु: यूयं वै धर्मराजस्य यदि निर्देशकारिण: । ब्रूत धर्मस्य नस्तत्त्वं यच्चाधर्मस्य लक्षणम् ॥ ३८ ॥

Các Viṣṇudūta nói: Nếu các ngươi thật sự là kẻ thi hành mệnh lệnh của Dharmarāja Yamarāja, hãy giải thích cho chúng ta ý nghĩa chân thật của dharma và những dấu hiệu của adharma.

Verse 39

कथं स्विद् ध्रियते दण्ड: किं वास्य स्थानमीप्सितम् । दण्ड्या: किं कारिण: सर्वे आहो स्वित्कतिचिन्नृणाम् ॥ ३९ ॥

Quy trình trừng phạt là gì, và thẩm quyền/địa hạt thích đáng của hình phạt ấy ở đâu? Ai thật sự là đối tượng đáng bị phạt? Có phải mọi kẻ làm nghiệp vì cầu quả (karmī) đều bị phạt, hay chỉ một số người?

Verse 40

यमदूता ऊचु: वेदप्रणिहितो धर्मो ह्यधर्मस्तद्विपर्यय: । वेदो नारायण: साक्षात्स्वयम्भूरिति शुश्रुम ॥ ४० ॥

Các Yamadūta đáp: Điều được Veda quy định chính là dharma, và điều trái ngược với đó là adharma. Chúng ta đã nghe từ Yamarāja rằng Veda chính là Nārāyaṇa hiện thân, tự hữu (svayambhū).

Verse 41

येन स्वधाम्न्यमी भावा रज:सत्त्वतमोमया: । गुणनामक्रियारूपैर्विभाव्यन्ते यथातथम् ॥ ४१ ॥

Dù ngự nơi tự cảnh giới của Ngài, Nārāyaṇa vẫn điều hành toàn thể vũ trụ theo ba guṇa: sattva, rajas và tamas; nhờ Ngài mà chúng sinh nhận các sai biệt về phẩm tính, danh xưng, hành nghiệp và hình tướng; Ngài là nguyên nhân của vạn hữu.

Verse 42

सूर्योऽग्नि: खं मरुद्देव: सोम: सन्ध्याहनी दिश: । कं कु: स्वयं धर्म इति ह्येते दैह्यस्य साक्षिण: ॥ ४२ ॥

Mặt trời, lửa, hư không, gió, chư thiên, mặt trăng, hoàng hôn, ban ngày, ban đêm, các phương, nước, đất và chính Paramātmā—tất cả đều chứng giám hành vi của chúng sinh.

Verse 43

एतैरधर्मो विज्ञात: स्थानं दण्डस्य युज्यते । सर्वे कर्मानुरोधेन दण्डमर्हन्ति कारिण: ॥ ४३ ॥

Khi adharma được xác nhận bởi các chứng nhân này, việc trừng phạt là thích đáng. Ai hành nghiệp cầu quả đều đáng chịu hình phạt tương xứng với tội lỗi của mình.

Verse 44

सम्भवन्ति हि भद्राणि विपरीतानि चानघा: । कारिणां गुणसङ्गोऽस्ति देहवान्न ह्यकर्मकृत् ॥ ४४ ॥

Hỡi cư dân Vaikuṇṭha, các ngươi vô tội; nhưng trong thế giới vật chất này, mọi kẻ mang thân đều là kẻ làm nghiệp—dù thiện hay ác. Do nhiễm ba guṇa, họ buộc phải hành động theo đó. Ai đã nhận thân vật chất không thể bất động; vì vậy mọi chúng sinh nơi đây đều đáng bị trừng phạt.

Verse 45

येन यावान्यथाधर्मो धर्मो वेह समीहित: । स एव तत्फलं भुङ्क्ते तथा तावदमुत्र वै ॥ ४५ ॥

Tùy theo mức độ và cách thức người ta làm dharma hay adharma trong đời này, ở đời sau người ấy phải hưởng hoặc chịu quả báo nghiệp tương ứng.

Verse 46

यथेह देवप्रवरास्त्रैविध्यमुपलभ्यते । भूतेषु गुणवैचित्र्यात्तथान्यत्रानुमीयते ॥ ४६ ॥

Hỡi bậc tối thượng trong hàng chư thiên! Ở đời này ta thấy ba dạng sống do sự pha tạp của ba guṇa của tự nhiên: kẻ an tĩnh, kẻ bồn chồn và kẻ mê muội; hạnh phúc, khổ đau hay pha trộn; hoặc có đức, vô đức và nửa có đức. Vì thế có thể suy ra rằng ở đời sau ba guṇa ấy cũng sẽ tác động tương tự.

Verse 47

वर्तमानोऽन्ययो: कालो गुणाभिज्ञापको यथा । एवं जन्मान्ययोरेतद्धर्माधर्मनिदर्शनम् ॥ ४७ ॥

Như mùa xuân hiện tại gợi rõ bản tính của mùa xuân quá khứ và tương lai, cũng vậy đời sống này—vui, khổ hay pha trộn—là bằng chứng về các hành vi dharma và adharma của những đời trước và những đời sau.

Verse 48

मनसैव पुरे देव: पूर्वरूपं विपश्यति । अनुमीमांसतेऽपूर्वं मनसा भगवानज: ॥ ४८ ॥

Diêm Vương (Yamarāja) toàn năng sánh như Phạm Thiên (Brahmā); dù ở nơi ngự của mình, Ngài vẫn hiện diện trong tim mọi loài như Paramātmā, dùng tâm quan sát nghiệp quá khứ của jīva và nhờ đó hiểu rõ nó sẽ hành xử thế nào trong những đời sau.

Verse 49

यथाज्ञस्तमसा युक्त उपास्ते व्यक्तमेव हि । न वेद पूर्वमपरं नष्टजन्मस्मृतिस्तथा ॥ ४९ ॥

Như người đang ngủ, bị bóng tối vô minh che phủ, hành động theo thân thể hiện ra trong mộng và nhận đó là mình, cũng vậy jīva mất ký ức về các đời sinh ra đồng nhất mình với thân hiện tại—thân có được do nghiệp dharma hay adharma trước kia—và không thể biết đời trước hay đời sau.

Verse 50

पञ्चभि: कुरुते स्वार्थान् पञ्च वेदाथ पञ्चभि: । एकस्तु षोडशेन त्रीन् स्वयं सप्तदशोऽश्नुते ॥ ५० ॥

Trên năm giác quan nhận biết, năm giác quan hành động và năm đối tượng của giác quan là manas (tâm) — yếu tố thứ mười sáu. Trên manas là yếu tố thứ mười bảy, tức jīva/linh hồn; chính nó, cùng với mười sáu yếu tố kia, một mình thọ hưởng thế giới vật chất trong ba trạng thái: vui, khổ và pha trộn.

Verse 51

तदेतत्षोडशकलं लिङ्गं शक्तित्रयं महत् । धत्तेऽनुसंसृतिं पुंसि हर्षशोकभयार्तिदाम् ॥ ५१ ॥

Đây là thân vi tế gồm mười sáu phần, linga vĩ đại phát sinh từ ba guna. Do dục vọng mạnh mẽ, nó khiến chúng sinh trôi lăn trong luân hồi, đem lại vui, buồn, sợ hãi và khổ não.

Verse 52

देह्यज्ञोऽजितषड्‌वर्गो नेच्छन्कर्माणि कार्यते । कोशकार इवात्मानं कर्मणाच्छाद्य मुह्यति ॥ ५२ ॥

Chúng sinh mang thân ngu muội, không chế ngự được sáu nhóm (giác quan và tâm), dù không muốn vẫn bị các guna thúc ép làm nghiệp. Như con tằm tự nhả tơ làm kén rồi mắc kẹt, nó tự phủ mình bằng lưới nghiệp và mê lầm.

Verse 53

न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् । कार्यते ह्यवश: कर्म गुणै: स्वाभाविकैर्बलात् ॥ ५३ ॥

Không một chúng sinh nào có thể đứng yên dù chỉ một sát-na mà không hành động. Bởi sức mạnh của các guna tự nhiên, nó bị thúc ép phải làm nghiệp theo khuynh hướng của mình.

Verse 54

लब्ध्वा निमित्तमव्यक्तं व्यक्ताव्यक्तं भवत्युत । यथायोनि यथाबीजं स्वभावेन बलीयसा ॥ ५४ ॥

Khi có nhân duyên vô hình (avyakta), quả của nghiệp liền hiển lộ. Do bản tính mạnh mẽ, tùy “hạt giống” và nơi sinh thích hợp, chúng sinh thọ sinh; thân thô và thân vi tế được tạo theo dục vọng.

Verse 55

एष प्रकृतिसङ्गेन पुरुषस्य विपर्यय: । आसीत्स एव नचिरादीशसङ्गाद्विलीयते ॥ ५५ ॥

Do kết giao với prakṛti, chúng sinh rơi vào cảnh trái nghịch này; nhưng trong thân người, nếu được dạy kết giao với Đấng Tối Thượng hoặc vị bhakta của Ngài, cảnh ấy sẽ sớm tiêu tan.

Verse 56

अयं हि श्रुतसम्पन्न: शीलवृत्तगुणालय: । धृतव्रतो मृदुर्दान्त: सत्यवाङ्‍मन्त्रविच्छुचि: ॥ ५६ ॥ गुर्वग्‍न्यतिथिवृद्धानां शुश्रूषुरनहङ्‌कृत: । सर्वभूतसुहृत्साधुर्मितवागनसूयक: ॥ ५७ ॥

Thuở ban đầu, vị Bà-la-môn tên Ajāmila đã học thông mọi kinh điển Veda. Ông là kho tàng của đức hạnh, nếp sống và phẩm chất; kiên định giữ giới luật Veda, hiền hòa, chế ngự tâm và các căn, nói lời chân thật, tinh thông tụng niệm thần chú, và vô cùng thanh tịnh.

Verse 57

अयं हि श्रुतसम्पन्न: शीलवृत्तगुणालय: । धृतव्रतो मृदुर्दान्त: सत्यवाङ्‍मन्त्रविच्छुचि: ॥ ५६ ॥ गुर्वग्‍न्यतिथिवृद्धानां शुश्रूषुरनहङ्‌कृत: । सर्वभूतसुहृत्साधुर्मितवागनसूयक: ॥ ५७ ॥

Ông kính cẩn phụng sự thầy, thần Lửa, khách đến nhà và các bậc trưởng thượng; không hề kiêu mạn. Ông ngay thẳng, là bạn lành của mọi loài, nói năng chừng mực và không ganh ghét ai.

Verse 58

एकदासौ वनं यात: पितृसन्देशकृद् द्विज: । आदाय तत आवृत्त: फलपुष्पसमित्कुशान् ॥ ५८ ॥ ददर्श कामिनं कञ्चिच्छूद्रं सह भुजिष्यया । पीत्वा च मधु मैरेयं मदाघूर्णितनेत्रया ॥ ५९ ॥ मत्तया विश्लथन्नीव्या व्यपेतं निरपत्रपम् । क्रीडन्तमनुगायन्तं हसन्तमनयान्तिके ॥ ६० ॥

Một lần, vâng theo lời cha, vị dvija ấy vào rừng hái trái, nhặt hoa, lấy củi samit và cỏ kuśa, rồi trở về.

Verse 59

एकदासौ वनं यात: पितृसन्देशकृद् द्विज: । आदाय तत आवृत्त: फलपुष्पसमित्कुशान् ॥ ५८ ॥ ददर्श कामिनं कञ्चिच्छूद्रं सह भुजिष्यया । पीत्वा च मधु मैरेयं मदाघूर्णितनेत्रया ॥ ५९ ॥ मत्तया विश्लथन्नीव्या व्यपेतं निरपत्रपम् । क्रीडन्तमनुगायन्तं हसन्तमनयान्तिके ॥ ६० ॥

Trên đường, ông thấy một người Śūdra đầy dục vọng ở cùng một kỹ nữ; cả hai uống rượu mật và rượu mạnh mairaya đến say, đôi mắt người nữ đảo cuồng vì men say.

Verse 60

एकदासौ वनं यात: पितृसन्देशकृद् द्विज: । आदाय तत आवृत्त: फलपुष्पसमित्कुशान् ॥ ५८ ॥ ददर्श कामिनं कञ्चिच्छूद्रं सह भुजिष्यया । पीत्वा च मधु मैरेयं मदाघूर्णितनेत्रया ॥ ५९ ॥ मत्तया विश्लथन्नीव्या व्यपेतं निरपत्रपम् । क्रीडन्तमनुगायन्तं हसन्तमनयान्तिके ॥ ६० ॥

Người nữ say mèm, y phục lỏng lẻo, không còn biết hổ thẹn; còn người Śūdra ở sát bên thì đùa giỡn, hát hò và cười cợt, buông mình vô liêm sỉ—Ajāmila đã thấy họ đúng trong cảnh ấy.

Verse 61

द‍ृष्ट्वा तां कामलिप्तेन बाहुना परिरम्भिताम् । जगाम हृच्छयवशं सहसैव विमोहित: ॥ ६१ ॥

Với cánh tay bôi nghệ, người śūdra đang ôm ấp cô kỹ nữ. Thấy vậy, dục vọng ngủ yên trong tim Ajāmila bừng dậy, và trong mê lầm ông rơi vào sự chi phối của nó.

Verse 62

स्तम्भयन्नात्मनात्मानं यावत्सत्त्वं यथाश्रुतम् । न शशाक समाधातुं मनो मदनवेपितम् ॥ ६२ ॥

Hết sức có thể, ông cố nhớ lời dạy của śāstra rằng ngay cả nhìn phụ nữ cũng không nên, để tự kiềm chế. Nhưng vì sức mạnh của Kāma trong tim, tâm ông run rẩy và không thể an định.

Verse 63

तन्निमित्तस्मरव्याजग्रहग्रस्तो विचेतन: । तामेव मनसा ध्यायन् स्वधर्माद्विरराम ह ॥ ६३ ॥

Vì thế ông bị “nhật thực” của ký ức giả trá nuốt chửng, mất hết tỉnh táo, như mặt trời mặt trăng bị hành tinh thấp che khuất. Ông luôn nghĩ về cô kỹ nữ ấy và chẳng bao lâu đã rời bỏ svadharma của mình.

Verse 64

तामेव तोषयामास पित्र्येणार्थेन यावता । ग्राम्यैर्मनोरमै: कामै: प्रसीदेत यथा तथा ॥ ६४ ॥

Vì thế Ajāmila bắt đầu tiêu hết tiền của thừa kế từ cha để làm vừa lòng cô kỹ nữ. Để nàng luôn ưng thuận, ông dâng đủ thứ hưởng thụ thế tục, và bỏ mọi bổn phận của một bà-la-môn.

Verse 65

विप्रां स्वभार्यामप्रौढां कुले महति लम्भिताम् । विससर्जाचिरात्पाप: स्वैरिण्यापाङ्गविद्धधी: ॥ ६५ ॥

Vì trí tuệ bị mũi tên của ánh nhìn dục vọng từ cô kỹ nữ đâm trúng, bà-la-môn Ajāmila đáng thương đã sa vào tội lỗi trong sự giao du với nàng. Chẳng bao lâu ông còn bỏ rơi người vợ trẻ tuyệt đẹp, xuất thân từ gia tộc bà-la-môn danh giá.

Verse 66

यतस्ततश्चोपनिन्ये न्यायतोऽन्यायतो धनम् । बभारास्या: कुटुम्बिन्या: कुटुम्बं मन्दधीरयम् ॥ ६६ ॥

Dẫu sinh trong gia đình Bà-la-môn, do giao du với kỹ nữ nên hắn trở nên ngu muội. Bằng cách nào cũng được—đúng hay sai—hắn kiếm tiền rồi dùng để nuôi cả gia đình người đàn bà ấy cùng con trai con gái.

Verse 67

यदसौ शास्त्रमुल्लङ्‌घ्य स्वैरचार्यतिगर्हित: । अवर्तत चिरं कालमघायुरशुचिर्मलात् ॥ ६७ ॥

Hắn vượt bỏ mọi quy tắc của śāstra, sống buông thả đáng chê trách suốt thời gian dài. Ăn đồ do kỹ nữ nấu, hắn đầy tội lỗi, ô uế, nhơ bẩn và nghiện các hành vi bị cấm.

Verse 68

तत एनं दण्डपाणे: सकाशं कृतकिल्बिषम् । नेष्यामोऽकृतनिर्वेशं यत्र दण्डेन शुद्ध्यति ॥ ६८ ॥

Vì người này không hề sám hối chuộc tội, chúng ta phải đưa kẻ phạm tội ấy đến trước Yamarāja, vị cầm gậy trừng phạt. Tại đó, tùy mức độ tội lỗi, hắn sẽ bị phạt và nhờ vậy được thanh tẩy.