Adhyaya 11

Verse 1

श्रीशुक उवाच श्रुत्वेहितं साधु सभासभाजितं महत्तमाग्रण्य उरुक्रमात्मन: । युधिष्ठिरो दैत्यपतेर्मुदान्वित: पप्रच्छ भूयस्तनयं स्वयम्भुव: ॥ १ ॥

Śukadeva Gosvāmī nói: Sau khi nghe về hạnh nghiệp và phẩm chất thánh thiện của Prahlāda Mahārāja—được tôn kính và bàn luận trong hội chúng của các bậc vĩ đại như Brahmā và Śiva—Yudhiṣṭhira Mahārāja, vị vua kính trọng nhất giữa những bậc cao quý, hoan hỷ lại thưa hỏi Nārada Muni, con của Svayambhuva, thêm lần nữa.

Verse 2

श्रीयुधिष्ठिर उवाच भगवन् श्रोतुमिच्छामि नृणां धर्मं सनातनम् । वर्णाश्रमाचारयुतं यत्पुमान्विन्दते परम् ॥ २ ॥

Mahārāja Yudhiṣṭhira thưa: Bạch Bhagavān, con muốn được nghe về pháp (dharma) vĩnh cửu của loài người, gắn liền với nếp sống varṇāśrama; nhờ đó con người đạt đến mục tiêu tối thượng—bhakti, sự phụng sự chí thành đối với Thượng Đế.

Verse 3

भवान्प्रजापते: साक्षादात्मज: परमेष्ठिन: । सुतानां सम्मतो ब्रह्मंस्तपोयोगसमाधिभि: ॥ ३ ॥

Hỡi bậc Bà-la-môn tối thượng, ngài chính là con trực tiếp của Prajāpati, tức Phạm Thiên Parameṣṭhi. Nhờ khổ hạnh, yoga huyền nhiệm và định (samādhi), ngài được tôn là bậc ưu việt nhất trong các con của Phạm Thiên.

Verse 4

नारायणपरा विप्रा धर्मं गुह्यं परं विदु: । करुणा: साधव: शान्तास्त्वद्विधा न तथापरे ॥ ४ ॥

Những vị Bà-la-môn quy y Nārāyaṇa thấu hiểu pháp tối thượng, kín nhiệm. Không ai sánh bằng ngài về lòng từ bi và đời sống an tịnh; vì thế, không ai biết pháp bí mật ấy hơn ngài.

Verse 5

श्रीनारद उवाच नत्वा भगवतेऽजाय लोकानां धर्मसेतवे । वक्ष्ये सनातनं धर्मं नारायणमुखाच्छ्रुतम् ॥ ५ ॥

Thánh Nārada Muni nói: Trước hết, tôi đảnh lễ Đức Chúa Śrī Kṛṣṇa, Đấng vô sinh gìn giữ chiếc cầu của dharma cho muôn loài; nay tôi sẽ trình bày pháp vĩnh cửu mà tôi đã nghe từ miệng Nārāyaṇa.

Verse 6

योऽवतीर्यात्मनोंऽशेन दाक्षायण्यां तु धर्मत: । लोकानां स्वस्तयेऽध्यास्ते तपो बदरिकाश्रमे ॥ ६ ॥

Đức Nārāyaṇa, cùng với phần hiển lộ của Ngài là Nara, đã giáng thế qua Mūrti—con gái của Dakṣa—do Dharma sinh ra, vì lợi lạc cho muôn loài. Cho đến nay, Ngài vẫn thực hành khổ hạnh vĩ đại tại Badarikāśrama.

Verse 7

धर्ममूलं हि भगवान्सर्ववेदमयो हरि: । स्मृतं च तद्विदां राजन्येन चात्मा प्रसीदति ॥ ७ ॥

Hỡi Quốc vương, Bhagavān Hari—tinh túy của mọi Veda—là cội nguồn của mọi dharma, và cũng là điều được các bậc thẩm quyền ghi nhớ trong Smṛti. Nương theo nguyên lý dharma ấy làm chứng cứ, tâm trí, linh hồn và cả thân thể đều được an lạc mãn nguyện.

Verse 8

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

Chân thật, từ bi, khổ hạnh, trong sạch, khoan dung, phân biệt đúng sai, kiểm soát tâm trí và giác quan, bất bạo động, sống độc thân, bố thí, đọc kinh và giản dị.

Verse 9

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

Sự hài lòng, phục vụ các bậc thánh nhân, dần dần từ bỏ những ràng buộc không cần thiết, quan sát sự vô thường của đời người, giữ im lặng và tự vấn.

Verse 10

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

Phân phát thức ăn bình đẳng cho mọi sinh linh, và xem mỗi linh hồn (đặc biệt là con người) là một phần của Thượng Đế.

Verse 11

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

Lắng nghe, ca tụng, nhớ nghĩ về Thượng Đế, phục vụ, thờ phượng, đảnh lễ, làm tôi tớ, làm bạn, và dâng hiến toàn thân.

Verse 12

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

Tâu Đại vương, ba mươi phẩm chất này là đạo pháp tối thượng cho tất cả mọi người, nhờ đó Thượng Đế hài lòng.

Verse 13

संस्कारा यत्राविच्छिन्ना: स द्विजोऽजो जगाद यम् । इज्याध्ययनदानानि विहितानि द्विजन्मनाम् । जन्मकर्मावदातानां क्रियाश्चाश्रमचोदिता: ॥ १३ ॥

Những ai được thanh luyện bởi lễ garbhādhāna và các nghi thức samskāra khác theo quy định, được cử hành bằng thần chú Veda không gián đoạn và được Phạm Thiên (Brahmā) chuẩn nhận, được gọi là dvija. Các brāhmaṇa, kṣatriya và vaiśya thanh tịnh về dòng tộc và hạnh nghiệp nên thờ phụng Thượng Đế, học Veda, bố thí và hành trì pháp của bốn āśrama॥13॥

Verse 14

विप्रस्याध्ययनादीनि षडन्यस्याप्रतिग्रह: । राज्ञो वृत्ति: प्रजागोप्तुरविप्राद्वा करादिभि: ॥ १४ ॥

Brāhmaṇa có sáu bổn phận nghề nghiệp: học, dạy, tự cử hành tế lễ, chủ trì tế lễ cho người khác, bố thí và nhận cúng dường. Kṣatriya không nên nhận cúng dường, nhưng có thể làm năm việc còn lại. Vua, người hộ trì dân chúng, không được thu thuế của brāhmaṇa; có thể sinh sống bằng thuế nhẹ, thuế quan và tiền phạt từ các thần dân khác॥14॥

Verse 15

वैश्यस्तु वार्तावृत्ति: स्यान्नित्यं ब्रह्मकुलानुग: । शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा वृत्तिश्च स्वामिनो भवेत् ॥ १५ ॥

Vaiśya nên sống bằng vārttā: nông nghiệp, bảo hộ bò và thương mại, luôn theo sự chỉ dẫn của brāhmaṇa. Đối với śūdra, bổn phận duy nhất là nhận một chủ nhân thuộc tầng lớp cao hơn và tận tụy phục vụ người ấy॥15॥

Verse 16

वार्ता विचित्रा शालीनयायावरशिलोञ्छनम् । विप्रवृत्तिश्चतुर्धेयं श्रेयसी चोत्तरोत्तरा ॥ १६ ॥

Vārttā có nhiều hình thức—như śālīna, yāyāvara, śiloñchana—là bốn cách mưu sinh của brāhmaṇa. Trong bốn cách ấy, theo thứ tự, cách sau luôn cao quý hơn cách trước॥16॥

Verse 17

जघन्यो नोत्तमां वृत्तिमनापदि भजेन्नर: । ऋते राजन्यमापत्सु सर्वेषामपि सर्वश: ॥ १७ ॥

Khi không có tình thế khẩn cấp, người ở bậc thấp không nên nhận nghề nghiệp của bậc cao. Nhưng trong lúc nguy cấp, mọi người—trừ kṣatriya—đều có thể nhận phương kế sinh nhai của kẻ khác॥17॥

Verse 18

ऋतामृताभ्यां जीवेत मृतेन प्रमृतेन वा । सत्यानृताभ्यामपि वा न श्ववृत्त्या कदाचन ॥ १८ ॥ ऋतमुञ्छशिलं प्रोक्तममृतं यदयाचितम् । मृतं तु नित्ययाच्ञा स्यात्प्रमृतं कर्षणं स्मृतम् ॥ १९ ॥ सत्यानृतं च वाणिज्यं श्ववृत्तिर्नीचसेवनम् । वर्जयेत्तां सदा विप्रो राजन्यश्च जुगुप्सिताम् । सर्ववेदमयो विप्र: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २० ॥

Trong lúc nguy cấp, có thể mưu sinh bằng các nghề gọi là ṛta, amṛta, mṛta, pramṛta và satyānṛta; nhưng tuyệt đối không nên nhận śva-vṛtti, tức sự hầu hạ hèn kém như chó.

Verse 19

ऋतामृताभ्यां जीवेत मृतेन प्रमृतेन वा । सत्यानृताभ्यामपि वा न श्ववृत्त्या कदाचन ॥ १८ ॥ ऋतमुञ्छशिलं प्रोक्तममृतं यदयाचितम् । मृतं तु नित्ययाच्ञा स्यात्प्रमृतं कर्षणं स्मृतम् ॥ १९ ॥ सत्यानृतं च वाणिज्यं श्ववृत्तिर्नीचसेवनम् । वर्जयेत्तां सदा विप्रो राजन्यश्च जुगुप्सिताम् । सर्ववेदमयो विप्र: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २० ॥

Nhặt lượm hạt thóc còn sót ngoài ruộng (uñchaśila) gọi là ṛta; nhận được mà không xin gọi là amṛta; thường xuyên xin lúa gạo gọi là mṛta; còn cày cấy đất đai được gọi là pramṛta.

Verse 20

ऋतामृताभ्यां जीवेत मृतेन प्रमृतेन वा । सत्यानृताभ्यामपि वा न श्ववृत्त्या कदाचन ॥ १८ ॥ ऋतमुञ्छशिलं प्रोक्तममृतं यदयाचितम् । मृतं तु नित्ययाच्ञा स्यात्प्रमृतं कर्षणं स्मृतम् ॥ १९ ॥ सत्यानृतं च वाणिज्यं श्ववृत्तिर्नीचसेवनम् । वर्जयेत्तां सदा विप्रो राजन्यश्च जुगुप्सिताम् । सर्ववेदमयो विप्र: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २० ॥

Buôn bán được gọi là satyānṛta; còn phục vụ kẻ hèn kém là śva-vṛtti. Brāhmaṇa và kṣatriya phải luôn tránh nghề đáng khinh ấy; brāhmaṇa nên tinh thông mọi Veda, và bậc vương giả nên thông thạo việc thờ phụng chư thiên.

Verse 21

शमो दमस्तप: शौचं सन्तोष: क्षान्तिरार्जवम् । ज्ञानं दयाच्युतात्मत्वं सत्यं च ब्रह्मलक्षणम् ॥ २१ ॥

Dấu hiệu của brāhmaṇa là: chế ngự tâm, chế ngự các giác quan, khổ hạnh, thanh tịnh, tri túc, nhẫn nhục, ngay thẳng, trí tuệ, lòng từ bi, chân thật, và hoàn toàn quy phục Acyuta—Śrī Hari tối thượng.

Verse 22

शौर्यं वीर्यं धृतिस्तेजस्त्यागश्चात्मजय: क्षमा । ब्रह्मण्यता प्रसादश्च सत्यं च क्षत्रलक्षणम् ॥ २२ ॥

Dấu hiệu của kṣatriya là: dũng khí, sức mạnh, kiên định, oai lực, bố thí, tự thắng mình, khoan dung, gắn bó với phẩm chất brahmin, tâm hoan hỷ và chân thật.

Verse 23

देवगुर्वच्युते भक्तिस्त्रिवर्गपरिपोषणम् । आस्तिक्यमुद्यमो नित्यं नैपुण्यं वैश्यलक्षणम् ॥ २३ ॥

Luôn sùng kính chư thiên, vị đạo sư và Acyuta Viṣṇu; nỗ lực phát triển dharma‑artha‑kāma; tin sâu lời thầy và kinh điển; và khéo léo, siêng năng trong việc mưu sinh—đó là tướng trạng của vaiśya.

Verse 24

शूद्रस्य सन्नति: शौचं सेवा स्वामिन्यमायया । अमन्त्रयज्ञो ह्यस्तेयं सत्यं गोविप्ररक्षणम् ॥ २४ ॥

Kính lễ các tầng lớp cao hơn, luôn thanh sạch, phục vụ chủ nhân không gian trá, làm tế lễ không tụng mantra, không trộm cắp, nói lời chân thật, và bảo hộ bò cùng brāhmaṇa—đó là dấu hiệu của śūdra.

Verse 25

 स्त्रीणां च पतिदेवानां तच्छुश्रूषानुकूलता । तद्बन्धुष्वनुवृत्तिश्च नित्यं तद्‌व्रतधारणम् ॥ २५ ॥

Phụng sự chồng như bậc thần, luôn thuận hòa với chồng, đối đãi tốt đẹp như nhau với thân quyến và bạn hữu của chồng, và thường xuyên giữ các lời nguyện của chồng—đó là bốn nguyên tắc của người nữ trinh chính (pativratā).

Verse 26

सम्मार्जनोपलेपाभ्यां गृहमण्डनवर्तनै: । स्वयं च मण्डिता नित्यं परिमृष्टपरिच्छदा ॥ २६ ॥ कामैरुच्चावचै: साध्वी प्रश्रयेण दमेन च । वाक्यै: सत्यै: प्रियै: प्रेम्णा काले काले भजेत्पतिम् ॥ २७ ॥

Người nữ trinh chính phải quét dọn, lau rửa và chăm sóc để ngôi nhà luôn thanh sạch, trang hoàng gia thất; bản thân cũng thường xuyên chỉnh tề, mặc y phục sạch đẹp. Nàng sẵn lòng đáp ứng những mong muốn khác nhau của chồng bằng sự khiêm nhu và tự chế; nói lời chân thật, dịu ngọt, đáng mến, và phụng sự chồng với tình yêu, tùy thời tùy cảnh.

Verse 27

सम्मार्जनोपलेपाभ्यां गृहमण्डनवर्तनै: । स्वयं च मण्डिता नित्यं परिमृष्टपरिच्छदा ॥ २६ ॥ कामैरुच्चावचै: साध्वी प्रश्रयेण दमेन च । वाक्यै: सत्यै: प्रियै: प्रेम्णा काले काले भजेत्पतिम् ॥ २७ ॥

Người nữ trinh chính phải quét dọn, lau rửa và chăm sóc để ngôi nhà luôn thanh sạch, trang hoàng gia thất; bản thân cũng thường xuyên chỉnh tề, mặc y phục sạch đẹp. Nàng sẵn lòng đáp ứng những mong muốn khác nhau của chồng bằng sự khiêm nhu và tự chế; nói lời chân thật, dịu ngọt, đáng mến, và phụng sự chồng với tình yêu, tùy thời tùy cảnh.

Verse 28

सन्तुष्टालोलुपा दक्षा धर्मज्ञा प्रियसत्यवाक् । अप्रमत्ता शुचि: स्‍निग्धा पतिं त्वपतितं भजेत् ॥ २८ ॥

Người vợ tiết hạnh không tham lam, luôn biết đủ trong mọi cảnh. Nàng khéo việc gia thất, hiểu rõ dharma, nói lời êm dịu mà chân thật, luôn cẩn trọng và thanh tịnh; như vậy nàng phụng sự người chồng không sa đọa với lòng thương kính.

Verse 29

या पतिं हरिभावेन भजेत् श्रीरिव तत्परा । हर्यात्मना हरेर्लोके पत्या श्रीरिव मोदते ॥ २९ ॥

Người nữ phụng sự chồng với tâm hương về Hari, tận tụy như Śrī Lakṣmī, chắc chắn cùng người chồng bhakta trở về cõi của Hari—Vaikuṇṭha—và sống hoan hỷ như chính Śrī.

Verse 30

वृत्ति: सङ्करजातीनां तत्तत्कुलकृता भवेत् । अचौराणामपापानामन्त्यजान्तेवसायिनाम् ॥ ३० ॥

Trong các giai tầng pha trộn gọi là saṅkara, những người không trộm cắp và không tạo tội được gọi là antevasāyī hay caṇḍāla; họ cũng có nghề nghiệp và tập tục truyền đời theo dòng tộc của mình.

Verse 31

प्राय: स्वभावविहितो नृणां धर्मो युगे युगे । वेदद‍ृग्भि: स्मृतो राजन्प्रेत्य चेह च शर्मकृत् ॥ ३१ ॥

Hỡi Đại vương, các brāhmaṇa thông đạt Veda đã phán rằng: trong mỗi yuga, dharma của con người phần nhiều là hành xử theo svabhāva (tánh chất) của mình; điều ấy đem lại cát tường cả đời này lẫn đời sau.

Verse 32

वृत्त्या स्वभावकृतया वर्तमान: स्वकर्मकृत् । हित्वा स्वभावजं कर्म शनैर्निर्गुणतामियात् ॥ ३२ ॥

Nếu một người hành nghề theo vṛtti do svabhāva của mình tạo nên, rồi dần dần từ bỏ những hành động phát sinh từ svabhāva ấy, người đó sẽ từng bước đạt đến trạng thái nirguṇa—giai đoạn niṣkāma.

Verse 33

उप्यमानं मुहु: क्षेत्रं स्वयं निर्वीर्यतामियात् । न कल्पते पुन: सूत्यै उप्तं बीजं च नश्यति ॥ ३३ ॥ एवं कामाशयं चित्तं कामानामतिसेवया । विरज्येत यथा राजन्नग्निवत् कामबिन्दुभि: ॥ ३४ ॥

Tâu Đại vương, ruộng bị cày xới mãi sẽ tự suy kiệt; rồi không còn thích hợp cho mùa màng, và hạt gieo xuống cũng tiêu mất.

Verse 34

उप्यमानं मुहु: क्षेत्रं स्वयं निर्वीर्यतामियात् । न कल्पते पुन: सूत्यै उप्तं बीजं च नश्यति ॥ ३३ ॥ एवं कामाशयं चित्तं कामानामतिसेवया । विरज्येत यथा राजन्नग्निवत् कामबिन्दुभि: ॥ ३४ ॥

Cũng vậy, tâu Đại vương, tâm nương nơi dục vọng sẽ trở nên chán lìa nhờ sự buông thả quá mức; như lửa không tắt bởi vài giọt bơ tinh khiết, nhưng có thể tắt bởi dòng bơ tràn mạnh.

Verse 35

यस्य यल्लक्षणं प्रोक्तं पुंसो वर्णाभिव्यञ्जकम् । यदन्यत्रापि द‍ृश्येत तत्तेनैव विनिर्दिशेत् ॥ ३५ ॥

Nếu nơi một người có những dấu hiệu được nói là biểu hiện của một varṇa nào, dù sinh trong giai tầng khác, cũng nên công nhận theo chính những dấu hiệu ấy.