Adhyaya 5

Verse 1

ऋषभ उवाच नायं देहो देहभाजां नृलोके कष्टान् कामानर्हते विड्भुजां ये । तपो दिव्यं पुत्रका येन सत्त्वं शुद्ध्येद्यस्माद् ब्रह्मसौख्यं त्वनन्तम् ॥ १ ॥

Đức Ṛṣabhadeva dạy: Hỡi các con, đã được thân người thì chớ ngày đêm nhọc nhằn chỉ vì khoái lạc giác quan—điều mà chó và heo ăn đồ uế cũng có. Hãy tu khổ hạnh thiêng liêng; nhờ đó tâm được thanh tịnh, và qua bhakti-sevā sẽ đạt an lạc Brahman vô tận, vượt ngoài hạnh phúc vật chất, trường tồn mãi mãi.

Verse 2

महत्सेवां द्वारमाहुर्विमुक्ते- स्तमोद्वारं योषितां सङ्गिसङ्गम् । महान्तस्ते समचित्ता: प्रशान्ता विमन्यव: सुहृद: साधवो ये ॥ २ ॥

Phụng sự các bậc mahātmā là cánh cửa giải thoát; còn kết giao với kẻ say đắm nữ sắc và dục lạc là cửa tối tăm (địa ngục). Mahātmā bình đẳng, an tịnh, không sân hận, là bạn lành của muôn loài, là bậc thánh—luôn chuyên chú trong bhakti-sevā.

Verse 3

ये वा मयीशे कृतसौहृदार्था जनेषु देहम्भरवार्तिकेषु॒ । गृहेषु जायात्मजरातिमत्सु न प्रीतियुक्ता यावदर्थाश्च लोके ॥ ३ ॥

Những ai muốn khơi dậy ý thức Kṛṣṇa và tăng trưởng tình yêu đối với Thượng Đế thì không ưa làm việc gì không liên hệ đến Kṛṣṇa. Họ không thích giao du với người chỉ bận nuôi thân. Dù là gia chủ, họ không dính mắc nhà cửa, vợ con, bạn bè hay tài sản; nhưng cũng không thờ ơ với bổn phận—chỉ tích lũy vừa đủ để duy trì đời sống.

Verse 4

नूनं प्रमत्त: कुरुते विकर्म यदिन्द्रियप्रीतय आपृणोति । न साधु मन्ये यत आत्मनोऽय- मसन्नपि क्लेशद आस देह: ॥ ४ ॥

Kẻ xem khoái lạc giác quan là mục tiêu đời sống ắt trở nên mê cuồng và làm đủ điều tội lỗi. Người ấy không biết rằng do lỗi lầm quá khứ mình đã nhận thân này—tuy tạm bợ nhưng là nguồn khổ. Vì vậy, người có trí không nên lại lao vào những việc nhằm thỏa mãn giác quan, khiến phải nhận hết thân này đến thân khác.

Verse 5

पराभवस्तावदबोधजातो यावन्न जिज्ञासत आत्मतत्त्वम् । यावत्क्रियास्तावदिदं मनो वै कर्मात्मकं येन शरीरबन्ध: ॥ ५ ॥

Chừng nào chưa truy vấn chân lý của ātma, con người còn bị đánh bại bởi vô minh và chịu khổ. Dù thiện hay ác, nghiệp đều có quả; khi dính vào nghiệp, tâm trở thành karmātmaka và chính điều ấy trói buộc vào thân. Khi tâm chưa thanh tịnh, ý thức không sáng; và khi còn chấp vào quả, phải nhận thân hết lần này đến lần khác.

Verse 6

एवं मन: कर्मवशं प्रयुङ्क्ते अविद्ययाऽऽत्मन्युपधीयमाने । प्रीतिर्न यावन्मयि वासुदेवे न मुच्यते देहयोगेन तावत् ॥ ६ ॥

Khi hữu tình bị vô minh che phủ, tâm bị nghiệp lực sai khiến. Chừng nào chưa khởi lòng yêu kính bhakti đối với Ta—Vāsudeva—thì vẫn chưa thoát khỏi việc thọ thân vật chất hết lần này đến lần khác.

Verse 7

यदा न पश्यत्ययथा गुणेहां स्वार्थे प्रमत्त: सहसा विपश्चित् । गतस्मृतिर्विन्दति तत्र तापा- नासाद्य मैथुन्यमगारमज्ञ: ॥ ७ ॥

Dẫu là người học rộng, nếu không thấy đúng thực tướng của trò chơi các guṇa và mê mải lợi riêng, người ấy quên mất lợi ích chân thật; nương tựa mái nhà đặt nền trên dục lạc và chỉ gặt lấy muôn nỗi khổ não.

Verse 8

पुंस: स्त्रिया मिथुनीभावमेतं तयोर्मिथो हृदयग्रन्थिमाहु: । अतो गृहक्षेत्रसुताप्तवित्तै- र्जनस्य मोहोऽयमहं ममेति ॥ ८ ॥

Sự hấp dẫn giữa nam và nữ là nguyên lý căn bản của tồn tại vật chất. Từ mê lầm ấy, nút thắt trong tim bị buộc chặt; rồi người ta luyến ái thân, nhà, đất đai, con cái, thân quyến và tài sản, nghĩ theo “ta và của ta”.

Verse 9

यदा मनोहृदयग्रन्थिरस्य कर्मानुबद्धो द‍ृढ आश्लथेत । तदा जन: सम्परिवर्ततेऽस्माद् मुक्त: परं यात्यतिहाय हेतुम् ॥ ९ ॥

Khi nút thắt kiên cố trong tim của người bị ràng buộc bởi quả nghiệp dần được nới lỏng, người ấy quay lưng với luyến ái nhà, vợ, con; từ bỏ gốc ảo tưởng “ta và của ta”, được giải thoát và đi đến cõi siêu việt.

Verse 10

हंसे गुरौ मयि भक्त्यानुवृत्या वितृष्णया द्वन्द्वतितिक्षया च । सर्वत्र जन्तोर्व्यसनावगत्या जिज्ञासया तपसेहानिवृत्त्या ॥ १० ॥ मत्कर्मभिर्मत्कथया च नित्यं मद्देवसङ्गाद् गुणकीर्तनान्मे । निर्वैरसाम्योपशमेन पुत्रा जिहासया देहगेहात्मबुद्धे: ॥ ११ ॥ अध्यात्मयोगेन विविक्तसेवया प्राणेन्द्रियात्माभिजयेन सध्य्रक् । सच्छ्रद्धया ब्रह्मचर्येण शश्वद् असम्प्रमादेन यमेन वाचाम् ॥ १२ ॥ सर्वत्र मद्भ‍ावविचक्षणेन ज्ञानेन विज्ञानविराजितेन । योगेन धृत्युद्यमसत्त्वयुक्तो लिङ्गं व्यपोहेत्कुशलोऽहमाख्यम् ॥ १३ ॥

Hỡi các con của Ta, hãy nương tựa bậc thầy tâm linh tối thượng như paramahaṁsa và đặt trọn niềm tin cùng tình yêu bhakti nơi Ta—Vāsudeva. Hãy chán lìa hưởng thụ giác quan, nhẫn chịu đôi đối đãi vui-khổ, thấy rõ cảnh khổ của chúng sinh khắp nơi, truy vấn chân lý và thực hành khổ hạnh vì phụng sự. Hãy lắng nghe kathā về Ta, thường gần gũi các bhakta, ca tụng các phẩm tính của Ta, nhìn mọi người bình đẳng trên nền tảng tâm linh, bỏ thù oán, chế ngự giận dữ và sầu não, và từ bỏ quan niệm đồng nhất mình với thân và nhà. Hãy học kinh điển, sống nơi thanh vắng, chế ngự prāṇa, các căn và tâm; vững tin nơi Veda, giữ brahmacarya, luôn tỉnh thức và tiết chế lời nói. Nhờ bhakti-yoga như vậy, tri thức và chứng ngộ sẽ rực sáng, và bản ngã giả sẽ được gỡ bỏ.

Verse 11

हंसे गुरौ मयि भक्त्यानुवृत्या वितृष्णया द्वन्द्वतितिक्षया च । सर्वत्र जन्तोर्व्यसनावगत्या जिज्ञासया तपसेहानिवृत्त्या ॥ १० ॥ मत्कर्मभिर्मत्कथया च नित्यं मद्देवसङ्गाद् गुणकीर्तनान्मे । निर्वैरसाम्योपशमेन पुत्रा जिहासया देहगेहात्मबुद्धे: ॥ ११ ॥ अध्यात्मयोगेन विविक्तसेवया प्राणेन्द्रियात्माभिजयेन सध्य्रक् । सच्छ्रद्धया ब्रह्मचर्येण शश्वद् असम्प्रमादेन यमेन वाचाम् ॥ १२ ॥ सर्वत्र मद्भ‍ावविचक्षणेन ज्ञानेन विज्ञानविराजितेन । योगेन धृत्युद्यमसत्त्वयुक्तो लिङ्गं व्यपोहेत्कुशलोऽहमाख्यम् ॥ १३ ॥

Hỡi các con trai của Ta, các con nên chấp nhận một vị thầy tâm linh paramahaṁsa cao cả. Bằng cách này, các con nên đặt niềm tin và tình yêu vào Ta, Nhân cách Tối cao của Thượng đế. Các con nên ghét bỏ sự thỏa mãn giác quan.

Verse 12

हंसे गुरौ मयि भक्त्यानुवृत्या वितृष्णया द्वन्द्वतितिक्षया च । सर्वत्र जन्तोर्व्यसनावगत्या जिज्ञासया तपसेहानिवृत्त्या ॥ १० ॥ मत्कर्मभिर्मत्कथया च नित्यं मद्देवसङ्गाद् गुणकीर्तनान्मे । निर्वैरसाम्योपशमेन पुत्रा जिहासया देहगेहात्मबुद्धे: ॥ ११ ॥ अध्यात्मयोगेन विविक्तसेवया प्राणेन्द्रियात्माभिजयेन सध्य्रक् । सच्छ्रद्धया ब्रह्मचर्येण शश्वद् असम्प्रमादेन यमेन वाचाम् ॥ १२ ॥ सर्वत्र मद्भ‍ावविचक्षणेन ज्ञानेन विज्ञानविराजितेन । योगेन धृत्युद्यमसत्त्वयुक्तो लिङ्गं व्यपोहेत्कुशलोऽहमाख्यम् ॥ १३ ॥

Hãy tìm hiểu triết học về sự thật. Sau đó trải qua tất cả các loại khổ hạnh và sám hối vì mục đích phục vụ sùng kính. Từ bỏ nỗ lực hưởng thụ giác quan và tham gia vào việc phục vụ Chúa. Lắng nghe các cuộc thảo luận về Thượng đế.

Verse 13

हंसे गुरौ मयि भक्त्यानुवृत्या वितृष्णया द्वन्द्वतितिक्षया च । सर्वत्र जन्तोर्व्यसनावगत्या जिज्ञासया तपसेहानिवृत्त्या ॥ १० ॥ मत्कर्मभिर्मत्कथया च नित्यं मद्देवसङ्गाद् गुणकीर्तनान्मे । निर्वैरसाम्योपशमेन पुत्रा जिहासया देहगेहात्मबुद्धे: ॥ ११ ॥ अध्यात्मयोगेन विविक्तसेवया प्राणेन्द्रियात्माभिजयेन सध्य्रक् । सच्छ्रद्धया ब्रह्मचर्येण शश्वद् असम्प्रमादेन यमेन वाचाम् ॥ १२ ॥ सर्वत्र मद्भ‍ावविचक्षणेन ज्ञानेन विज्ञानविराजितेन । योगेन धृत्युद्यमसत्त्वयुक्तो लिङ्गं व्यपोहेत्कुशलोऽहमाख्यम् ॥ १३ ॥

Hãy tụng niệm và tôn vinh Chúa Tối cao, và xem mọi người bình đẳng trên nền tảng tâm linh. Từ bỏ sự thù hận và chế ngự sự tức giận và than khóc. Từ bỏ việc đồng nhất bản thân với cơ thể và ngôi nhà.

Verse 14

कर्माशयं हृदयग्रन्थिबन्ध- मविद्ययासादितमप्रमत्त: । अनेन योगेन यथोपदेशं सम्यग्व्यपोह्योपरमेत योगात् ॥ १४ ॥

Như Ta đã khuyên các con, hỡi các con trai yêu quý của Ta, các con nên hành động phù hợp. Hãy rất cẩn thận. Bằng những phương tiện này, các con sẽ được giải thoát khỏi sự vô minh của hoạt động vụ lợi, và nút thắt ràng buộc trong tim sẽ bị cắt đứt hoàn toàn.

Verse 15

पुत्रांश्च शिष्यांश्च नृपो गुरुर्वा मल्लोककामो मदनुग्रहार्थ: । इत्थं विमन्युरनुशिष्यादतज्ज्ञान् न योजयेत्कर्मसु कर्ममूढान् । कं योजयन्मनुजोऽर्थं लभेत निपातयन्नष्टद‍ृशं हि गर्ते ॥ १५ ॥

Nếu một người nghiêm túc về việc trở về nhà, trở về với Thượng đế, người đó phải coi lòng thương xót của Nhân cách Tối cao của Thượng đế là mục đích chính của cuộc đời. Những người ngu dốt tham gia vào các hoạt động vụ lợi nên được tham gia vào việc phục vụ sùng kính.

Verse 16

लोक: स्वयं श्रेयसि नष्टद‍ृष्टि- र्योऽर्थान् समीहेत निकामकाम: । अन्योन्यवैर: सुखलेशहेतो- रनन्तदु:खं च न वेद मूढ: ॥ १६ ॥

Vì vô minh che lấp, kẻ duy vật không biết con đường cát tường thật sự cho lợi ích của mình. Bị dục vọng trói buộc, hắn chỉ mưu cầu khoái lạc giác quan; vì chút thỏa mãn tạm bợ mà dựng nên xã hội ganh ghét và thù hằn, rồi lao vào biển khổ vô tận, nhưng vẫn không hay biết.

Verse 17

कस्तं स्वयं तदभिज्ञो विपश्चिद् अविद्यायामन्तरे वर्तमानम् । दृष्ट्वा पुनस्तं सघृण: कुबुद्धिं प्रयोजयेदुत्पथगं यथान्धम् ॥ १७ ॥

Người đang ở trong vô minh và nghiện con đường luân hồi—làm sao một bậc trí, đầy lòng thương và tiến bộ trong tri thức tâm linh lại có thể xúi họ làm nghiệp cầu quả để càng bị trói buộc? Như người mù đi lạc đường, làm sao một người quân tử có thể để họ tiếp tục bước vào hiểm nguy?

Verse 18

गुरुर्न स स्यात्स्वजनो न स स्यात् पिता न स स्याज्जननी न सा स्यात् । दैवं न तत्स्यान्न पतिश्च स स्या- न्न मोचयेद्य: समुपेतमृत्युम् ॥ १८ ॥

Ai không thể giải thoát những người nương tựa mình khỏi con đường sinh tử luân hồi thì tuyệt đối không nên làm thầy tâm linh, thân quyến, cha, mẹ, chồng hay một vị thần đáng thờ phụng.

Verse 19

इदं शरीरं मम दुर्विभाव्यं सत्त्वं हि मे हृदयं यत्र धर्म: । पृष्ठे कृतो मे यदधर्म आराद् अतो हि मामृषभं प्राहुरार्या: ॥ १९ ॥

Thân siêu việt của Ta trông như hình người, nhưng không phải thân vật chất; đó là sac-cid-ānanda-vigraha, bất khả tư nghì. Ta không bị thiên nhiên ép buộc nhận một thân nào; Ta mang thân theo ý nguyện ngọt lành của chính Ta. Trái tim Ta cũng thuộc linh, là nơi trú ngụ của dharma và con đường bhakti; adharma và mọi việc không có bhakti Ta đã bỏ xa khỏi lòng. Vì những phẩm tính ấy, người hiền thánh tôn kính Ta là Ṛṣabhadeva, Đấng Tối Thượng.

Verse 20

तस्माद्भवन्तो हृदयेन जाता: सर्वे महीयांसममुं सनाभम् । अक्लिष्टबुद्ध्या भरतं भजध्वं शुश्रूषणं तद्भरणं प्रजानाम् ॥ २० ॥

Vì vậy, hỡi các con yêu dấu, tất cả các con sinh từ trái tim Ta, nơi an trú mọi phẩm chất tâm linh. Chớ giống những kẻ duy vật đầy ganh ghét. Với trí tuệ thanh tịnh, hãy kính thờ và phụng sự anh cả Bharata, bậc cao quý trong bhakti; phụng sự người cũng bao hàm phụng sự Ta, và việc chăm lo cai trị dân chúng sẽ tự nhiên thành tựu.

Verse 21

भूतेषु वीरुद्‍भ्य उदुत्तमा ये सरीसृपास्तेषु सबोधनिष्ठा: । ततो मनुष्या: प्रमथास्ततोऽपि गन्धर्वसिद्धा विबुधानुगा ये ॥ २१ ॥ देवासुरेभ्यो मघवत्प्रधाना दक्षादयो ब्रह्मसुतास्तु तेषाम् । भव: पर: सोऽथ विरिञ्चवीर्य: स मत्परोऽहं द्विजदेवदेव: ॥ २२ ॥

Cao hơn vật vô tri là cây cỏ có sinh lực; cao hơn cây cỏ là loài bò sát biết chuyển động; cao hơn nữa là thú vật có trí; cao hơn thú là loài người; cao hơn người là các pramatha; rồi đến gandharva và siddha—trật tự tôn quý được nêu như vậy.

Verse 22

भूतेषु वीरुद्‍भ्य उदुत्तमा ये सरीसृपास्तेषु सबोधनिष्ठा: । ततो मनुष्या: प्रमथास्ततोऽपि गन्धर्वसिद्धा विबुधानुगा ये ॥ २१ ॥ देवासुरेभ्यो मघवत्प्रधाना दक्षादयो ब्रह्मसुतास्तु तेषाम् । भव: पर: सोऽथ विरिञ्चवीर्य: स मत्परोऽहं द्विजदेवदेव: ॥ २२ ॥

Trong hàng chư thiên và a-tu-la, Indra là bậc đứng đầu; cao hơn Indra là các con trực tiếp của Brahma như Daksha; trong số ấy, Bhagavan Shiva là tối thượng; cao hơn Shiva là Brahma, nhưng Brahma cũng quy phục Ta; Ta là Thần của các dvija—Dvija-deva-deva.

Verse 23

न ब्राह्मणैस्तुलये भूतमन्यत् पश्यामि विप्रा: किमत: परं तु । यस्मिन्नृभि: प्रहुतं श्रद्धयाह- मश्नामि कामं न तथाग्निहोत्रे ॥ २३ ॥

Hỡi các brāhmaṇa đáng kính, trong thế gian này Ta không thấy ai ngang bằng hay cao hơn brāhmaṇa. Khi người đời với lòng tin dâng thức ăn cho Ta qua miệng một brāhmaṇa, Ta thọ nhận với sự mãn nguyện trọn vẹn; Ta không vui bằng thế đối với vật phẩm dâng vào lửa agnihotra.

Verse 24

धृता तनूरुशती मे पुराणी येनेह सत्त्वं परमं पवित्रम् । शमो दम: सत्यमनुग्रहश्च तपस्तितिक्षानुभवश्च यत्र ॥ २४ ॥

Veda là thân âm thanh siêu việt vĩnh cửu của Ta, là thân-văn ngôn cổ xưa rực sáng; nơi ấy an trú sattva thanh tịnh tối thượng. Trong các brāhmaṇa tỏa sáng: śama, dama, satya, lòng từ (anugraha), tapas, titikṣā, và anubhava về jīva cùng Īśvara.

Verse 25

मत्तोऽप्यनन्तात्परत: परस्मात् स्वर्गापवर्गाधिपतेर्न किञ्चित् । येषां किमु स्यादितरेण तेषा- मकिञ्चनानां मयि भक्तिभाजाम् ॥ २५ ॥

Ta là Đấng Vô Lượng, toàn năng, ban phúc lạc thiên giới và giải thoát; thế nhưng các brāhmaṇa akincana, những người hưởng phần bhakti nơi Ta, không cầu hưởng lạc từ Ta. Người chỉ nương tựa bhakti đối với Ta thì còn cần xin gì nơi kẻ khác?

Verse 26

सर्वाणि मद्धिष्ण्यतया भवद्भ‍ि- श्चराणि भूतानि सुता ध्रुवाणि । सम्भावितव्यानि पदे पदे वो विविक्तद‍ृग्भिस्तदु हार्हणं मे ॥ २६ ॥

Hỡi các con, chớ ganh ghét bất kỳ chúng sinh nào, dù động hay tĩnh. Biết rằng Ta ngự trong họ, hãy kính trọng tất cả trong từng khoảnh khắc; như vậy chính là tôn kính Ta.

Verse 27

मनोवचोद‍ृक्करणेहितस्य साक्षात्कृतं मे परिबर्हणं हि । विना पुमान् येन महाविमोहात् कृतान्तपाशान्न विमोक्तुमीशेत् ॥ २७ ॥

Hoạt động chân thật của tâm, lời nói, ánh nhìn và mọi căn là dốc lòng phụng sự Ta. Nếu các căn không được gắn vào sự phụng sự ấy, chúng sinh không thể nghĩ đến việc thoát khỏi vòng luân hồi mê hoặc, như sợi dây nghiêm khắc của Diêm Vương.

Verse 28

श्रीशुक उवाच एवमनुशास्यात्मजान् स्वयमनुशिष्टानपि लोकानुशासनार्थं महानुभाव: परमसुहृद्भगवानृषभापदेश उपशमशीलानामुपरतकर्मणां महामुनीनां भक्तिज्ञानवैराग्यलक्षणं पारमहंस्यधर्ममुपशिक्षमाण: स्वतनयशतज्येष्ठं परमभागवतं भगवज्जनपरायणं भरतं धरणिपालनायाभिषिच्य स्वयं भवन एवोर्वरितशरीरमात्रपरिग्रह उन्मत्त इव गगनपरिधान: प्रकीर्णकेश आत्मन्यारोपिताहवनीयो ब्रह्मावर्तात्प्रवव्राज ॥ २८ ॥

Śukadeva Gosvāmī nói: Như vậy, Đức Thượng Đế Ṛṣabhadeva—bậc đại thiện hữu của muôn loài—đã dạy các con mình để làm gương cho thế gian, dù họ vốn đã được giáo dưỡng. Những lời dạy ấy cũng truyền trao pháp của bậc paramahaṁsa, mang dấu ấn bhakti, jñāna và vairāgya, cho các đại ẩn sĩ đã an tịnh và lìa nghiệp quả. Rồi Ngài tấn phong người con trưởng Bharata—một bhāgavata tối thượng, nương tựa cộng đồng Vaiṣṇava—lên ngôi để trị vì địa cầu. Sau đó, dù còn ở nhà, Ngài sống như kẻ cuồng: trần thân, tóc rối; thu nhiếp lửa tế lễ vào chính mình, rời Brahmāvarta để du hành khắp thế gian.

Verse 29

जडान्धमूकबधिरपिशाचोन्मादकवदवधूतवेषोऽभिभाष्यमाणोऽपि जनानां गृहीतमौनव्रतस्तूष्णीं बभूव ॥ २९ ॥

Sau khi nhận tướng avadhūta, Đức Ṛṣabhadeva đi qua xã hội loài người như kẻ mù, điếc, câm, như hòn đá vô tri, như ma quỷ hay người điên. Dẫu người đời gọi Ngài bằng những tên ấy, Ngài vẫn giữ lời nguyện im lặng và không nói với ai.

Verse 30

तत्र तत्र पुरग्रामाकरखेटवाटखर्वटशिबिरव्रजघोषसार्थगिरिवनाश्रमादिष्वनुपथमवनिचरापसदै: परिभूयमानो मक्षिकाभिरिव वनगजस्तर्जनताडनावमेहनष्ठीवनग्रावशकृद्रज:प्रक्षेपपूतिवातदुरुक्तै- स्तदविगणयन्नेवासत्संस्थान एतस्मिन् देहोपलक्षणे सदपदेश उभयानुभवस्वरूपेण स्वमहिमावस्थानेनासमारोपिताहंममाभिमानत्वादविखण्डितमना: पृथिवीमेकचर: परिबभ्राम ॥ ३० ॥

Ngài bắt đầu du hành qua thành thị, thôn làng, mỏ quặng, miền quê, thung lũng, vườn tược, doanh trại, chuồng bò, xóm trại của các gopa, quán trọ, núi đồi, rừng sâu và các āśrama. Bất cứ nơi nào Ngài đến, bọn xấu vây quanh như ruồi bu quanh thân voi rừng. Ngài bị đe dọa, bị đánh, bị tiểu tiện lên và bị khạc nhổ; có lúc bị ném đá, phân và bụi; có lúc người ta cố ý xả mùi hôi và buông lời cay độc. Nhưng Ngài chẳng bận tâm, vì Ngài biết thân này chỉ là dấu hiệu của một kết cục như thế. An trú trên bình diện tâm linh, thấu rõ vật chất và linh hồn là hai, không còn ngã chấp thân xác và không giận ai, Ngài một mình bước đi khắp địa cầu.

Verse 31

अतिसुकुमारकरचरणोर:स्थलविपुलबाह्वंसगलवदनाद्यवयवविन्यास: प्रकृतिसुन्दरस्वभावहाससुमुखो नवनलिनदलायमानशिशिरतारारुणायतनयनरुचिर: सद‍ृशसुभगकपोलकर्णकण्ठनासो विगूढस्मितवदनमहोत्सवेन पुरवनितानां मनसि कुसुमशरासनमुपदधान: परागवलम्बमानकुटिलजटिलकपिशकेशभूरिभारोऽवधूतमलिननिजशरीरेण ग्रहगृहीत इवाद‍ृश्यत ॥ ३१ ॥

Đức Thế Tôn Ṛṣabhadeva có đôi tay, đôi chân và lồng ngực dài; vai, gương mặt và các chi thể vô cùng mềm mại, cân xứng. Nụ cười tự nhiên tô điểm dung nhan; đôi mắt rộng ánh đỏ, như cánh sen non đẫm sương sớm, đẹp lạ thường và chỉ cần nhìn cũng xua tan khổ não. Trán, tai, cổ, mũi và mọi nét tướng đều mỹ lệ; nụ cười hiền hòa ấy còn cuốn hút cả tâm của những phụ nữ đã có chồng, như bị mũi tên của thần Ái dục bắn trúng. Trên đầu Ngài là mái tóc nâu xoăn bện rối nặng trĩu; vì thân thể không được chăm sóc nên tóc bù xù, khiến Ngài trông như kẻ bị ma ám.

Verse 32

यर्हि वाव स भगवान् लोकमिमं योगस्याद्धा प्रतीपमिवाचक्षाणस्तत्प्रतिक्रियाकर्म बीभत्सितमिति व्रतमाजगरमास्थित: शयान एवाश्नाति पिबति खादत्यवमेहति हदति स्म चेष्टमान उच्चरित आदिग्धोद्देश: ॥ ३२ ॥

Khi Đức Thế Tôn Ṛṣabhadeva thấy dân chúng chống đối việc Ngài thực hành yoga huyền nhiệm, Ngài liền nhận hạnh “trăn” để hóa giải sự đối kháng ấy. Ngài nằm yên một chỗ; đang nằm vẫn ăn uống, đại tiểu tiện, rồi lăn trong đó và bôi khắp thân mình, để những kẻ chống đối không dám đến gần quấy nhiễu.

Verse 33

तस्य ह य: पुरीषसुरभिसौगन्ध्यवायुस्तं देशं दशयोजनं समन्तात् सुरभिं चकार ॥ ३३ ॥

Vì Đức Ṛṣabhadeva ở trong tình trạng ấy nên dân chúng không quấy nhiễu Ngài; nhưng từ phân và nước tiểu của Ngài không hề tỏa mùi hôi. Trái lại, luồng hương thơm từ đó lan khắp bốn phía, làm thơm ngát cả vùng rộng đến mười do-tuần.

Verse 34

एवं गोमृगकाकचर्यया व्रजंस्तिष्ठन्नासीन: शयान: काकमृगगोचरित: पिबति खादत्यवमेहति स्म ॥ ३४ ॥

Như thế, Đức Ṛṣabhadeva noi theo lối sống của bò, nai và quạ. Có lúc Ngài đi, có lúc đứng yên một chỗ, có lúc ngồi, có lúc nằm—hệt như bò, nai và quạ. Theo cách ấy Ngài ăn uống, đại tiểu tiện, và bằng dáng vẻ đó Ngài khiến người đời lầm tưởng.

Verse 35

इति नानायोगचर्याचरणो भगवान् कैवल्यपतिऋर्षभोऽविरतपरममहानन्दानुभव आत्मनि सर्वेषां भूतानामात्मभूते भगवति वासुदेव आत्मनोऽव्यवधानानन्तरोदरभावेन सिद्धसमस्तार्थपरिपूर्णो योगैश्वर्याणि वैहायसमनोजवान्तर्धानपरकायप्रवेशदूरग्रहणादीनि यद‍ृच्छयोपगतानि नाञ्जसा नृप हृदयेनाभ्यनन्दत् ॥ ३५ ॥

Hỡi vua Parīkṣit, để chỉ bày tiến trình huyền nhiệm cho các yogī, Đức Bhagavān Ṛṣabhadeva đã thực hành nhiều lối yoga và biểu hiện những hành trạng kỳ diệu. Ngài là bậc chủ của giải thoát và luôn chìm trong đại lạc siêu việt. Vì Ngài hợp nhất không gián đoạn trong bhāva yêu kính đối với Bhagavān Vāsudeva—Đấng là Tự Ngã của muôn loài—nên mọi mục đích đều viên mãn nơi Ngài. Các quyền năng yoga như du hành trong hư không nhanh như ý, hiện-ẩn, nhập thân kẻ khác, và thấy xa… tự đến với Ngài; nhưng Ngài không vui lòng dùng chúng.