Adhyaya 23

Verse 1

श्रीशुक उवाच अथ तस्मात्परतस्त्रयोदशलक्षयोजनान्तरतो यत्तद्विष्णो: परमं पदमभिवदन्ति यत्र ह महाभागवतो ध्रुव औत्तानपादिरग्निनेन्द्रेण प्रजापतिना कश्यपेन धर्मेण च समकालयुग्भि: सबहुमानं दक्षिणत: क्रियमाण इदानीमपि कल्पजीविनामाजीव्य उपास्ते तस्येहानुभाव उपवर्णित: ॥ १ ॥

Śukadeva Gosvāmī tiếp lời: Tâu Đại vương, cao hơn các tinh cầu của bảy hiền triết một triệu ba trăm nghìn do-tuần là nơi các bậc học giả tôn xưng là Parama-pada, chốn ngự của Thượng Đế Viṣṇu. Tại đó, Mahārāja Dhruva, con của Uttānapāda và là đại bhakta, vẫn an trụ như nguồn sinh lực cho những chúng sinh tồn tại đến tận cuối kiếp. Agni, Indra, Prajāpati, Kaśyapa và Dharma đều hội tụ nơi ấy để kính lễ, đảnh lễ, và đi nhiễu quanh với bên phải hướng về Ngài. Vinh quang của Dhruva ta đã thuật lại trước đây.

Verse 2

स हि सर्वेषां ज्योतिर्गणानां ग्रहनक्षत्रादीनामनिमिषेणाव्यक्तरंहसा भगवता कालेन भ्राम्यमाणानां स्थाणुरिवावष्टम्भ ईश्वरेण विहित: शश्वदवभासते ॥ २ ॥

Dhruvaloka, tinh cầu của Mahārāja Dhruva, luôn chiếu sáng như trục trung tâm cho mọi thiên thể—hành tinh và sao. Theo ý chí tối thượng của Bhagavān, yếu tố Thời gian vô hình, không ngủ nghỉ và đầy uy lực khiến các quầng sáng ấy không ngừng quay quanh trục ấy.

Verse 3

यथा मेढीस्तम्भ आक्रमणपशव: संयोजितास्त्रिभिस्त्रिभि: सवनैर्यथास्थानं मण्डलानि चरन्त्येवं भगणा ग्रहादय एतस्मिन्नन्तर्बहिर्योगेन कालचक्र आयोजिता ध्रुवमेवावलम्ब्य वायुनोदीर्यमाणा आकल्पान्तं परिचङ्‍क्रमन्ति नभसि यथा मेघा: श्येनादयो वायुवशा: कर्मसारथय: परिवर्तन्ते एवं ज्योतिर्गणा: प्रकृतिपुरुषसंयोगानुगृहीता: कर्मनिर्मितगतयो भुवि न पतन्ति ॥ ३ ॥

Như những con bò bị buộc vào cọc giữa để giẫm lúa, chúng đi vòng quanh trục ấy mà không lệch vị trí—con gần cọc, con ở giữa, con ở vòng ngoài—cũng vậy, các hành tinh và vô số vì sao nương vào Dhruvaloka mà quay theo quỹ đạo riêng, có cao có thấp. Được Bhagavān gắn vào cỗ máy của vật chất theo quả báo nghiệp, và bị gió thúc đẩy, chúng sẽ tiếp tục chuyển động cho đến tận cuối kiếp. Chúng trôi trong không trung như mây nặng nước, hay như đại bàng śyena do nghiệp xưa mà bay cao, không rơi xuống đất.

Verse 4

केचनैतज्ज्योतिरनीकं शिशुमारसंस्थानेन भगवतो वासुदेवस्य योगधारणायामनुवर्णयन्ति ॥ ४ ॥

Có bậc mô tả cỗ máy vĩ đại gồm các vì sao và hành tinh này giống hình śiśumāra (cá heo) trong nước, và đôi khi xem đó là một hình tướng của Vāsudeva, tức Kṛṣṇa. Các đại yogī quán niệm Vāsudeva trong hình tướng hữu hình ấy vì nó hiện rõ trước mắt.

Verse 5

यस्य पुच्छाग्रेऽवाक्‌शिरस: कुण्डलीभूतदेहस्य ध्रुव उपकल्पितस्तस्य लाङ्गूले प्रजापतिरग्निरिन्द्रो धर्म इति पुच्छमूले धाता विधाता च कट्यां सप्तर्षय: । तस्य दक्षिणावर्तकुण्डलीभूतशरीरस्य यान्युदगयनानि दक्षिणपार्श्वे तु नक्षत्राण्युपकल्पयन्ति दक्षिणायनानि तु सव्ये । यथा शिशुमारस्य कुण्डलाभोगसन्निवेशस्य पार्श्वयोरुभयोरप्यवयवा: समसंख्या भवन्ति । पृष्ठे त्वजवीथी आकाशगङ्गा चोदरत: ॥ ५ ॥

Hình śiśumāra này có đầu chúc xuống và thân mình cuộn tròn. Ở chót đuôi là Dhruvaloka; trên thân đuôi là các tinh cầu của Prajāpati, Agni, Indra và Dharma; còn ở gốc đuôi là các tinh cầu của Dhātā và Vidhātā. Nơi như phần hông là bảy hiền triết như Vasiṣṭha và Aṅgirā. Thân cuộn xoay về bên phải: phía phải có mười bốn chòm sao từ Abhijit đến Punarvasu; phía trái có mười bốn từ Puṣyā đến Uttarāṣāḍhā. Vì hai bên có số lượng bằng nhau nên thân hình cân đối. Trên lưng là nhóm sao Ajavīthī, và nơi bụng là Ākāśa-gaṅgā—dòng Hằng Hà trên trời (Dải Ngân Hà).

Verse 6

पुनर्वसुपुष्यौ दक्षिणवामयो: श्रोण्योरार्द्राश्लेषे च दक्षिणवामयो: पश्चिमयो: पादयोरभिजिदुत्तराषाढे दक्षिणवामयोर्नासिकयोर्यथासङ्ख्यं श्रवणपूर्वाषाढे दक्षिणवामयोर्लोचनयोर्धनिष्ठा मूलं च दक्षिणवामयो: कर्णयोर्मघादीन्यष्ट नक्षत्राणि दक्षिणायनानि वामपार्श्ववङ्‌क्रिषु युञ्जीत तथैव मृगशीर्षादीन्युदगयनानि दक्षिणपार्श्ववङ्‌क्रिषु प्रातिलोम्येन प्रयुञ्जीत शतभिषाज्येष्ठे स्कन्धयोर्दक्षिणवामयोर्न्यसेत् ॥ ६ ॥

Trong bánh xe Śiśumāra, ở hai bên phải-trái nơi phần hông là các sao Punarvasu và Puṣyā. Ở bàn chân phải-trái là Ārdrā và Aśleṣā; ở lỗ mũi phải-trái là Abhijit và Uttarāṣāḍhā; ở mắt phải-trái là Śravaṇā và Pūrvāṣāḍhā; ở tai phải-trái là Dhaniṣṭhā và Mūlā. Tám sao từ Maghā đến Anurādhā (đường Nam hành) nằm trên các xương sườn bên trái, và tám sao từ Mṛgaśīrṣā đến Pūrvabhādra (đường Bắc hành) nằm trên các xương sườn bên phải theo thứ tự đảo. Trên vai phải-trái là Śatabhiṣā và Jyeṣṭhā.

Verse 7

उत्तराहनावगस्तिरधराहनौ यमो मुखेषु चाङ्गारक: शनैश्चर उपस्थे बृहस्पति: ककुदि वक्षस्यादित्यो हृदये नारायणो मनसि चन्द्रो नाभ्यामुशना स्तनयोरश्विनौ बुध: प्राणापानयो राहुर्गले केतव: सर्वाङ्गेषु रोमसु सर्वे तारागणा: ॥ ७ ॥

Ở hàm trên của śiśumāra là Agasti; ở hàm dưới là Yamarāja; nơi miệng là sao Hỏa. Ở bộ phận sinh dục là sao Thổ; ở phần sau cổ (kakuda) là sao Mộc; ở ngực là mặt trời; và trong lõi sâu của trái tim là Nārāyaṇa. Trong tâm trí là mặt trăng; ở rốn là sao Kim; ở hai bầu ngực là đôi Aśvinī-kumāra; và trong khí sinh mệnh prāṇa–apāna là sao Thủy. Ở cổ là Rāhu; khắp thân là Ketu (sao chổi); và trong các lỗ chân lông là vô số tinh tú.

Verse 8

एतदु हैव भगवतो विष्णो: सर्वदेवतामयं रूपमहरह: सन्ध्यायां प्रयतो वाग्यतो निरीक्षमाण उपतिष्ठेत नमो ज्योतिर्लोकाय कालायनायानिमिषां पतये महापुरुषायाभिधीमहीति ॥ ८ ॥

Tâu Đại vương, thân thể śiśumāra như đã mô tả nên được xem là hình tướng bên ngoài của Bhagavān Viṣṇu, Đấng bao hàm mọi chư thiên. Mỗi ngày vào sáng, trưa và chiều, người tu nên nhiếp tâm và lời, lặng lẽ chiêm ngưỡng hình tướng này và thờ phụng Ngài bằng thần chú: “Kính lễ Ngài, nơi nương tựa của cõi quang minh; Ngài hiện thân làm Thời gian; nền tảng cho các quỹ đạo hành tinh; Chúa tể chư thiên; Mahāpuruṣa—con xin đảnh lễ và quán niệm về Ngài.”

Verse 9

ग्रहर्क्षतारामयमाधिदैविकं पापापहं मन्त्रकृतां त्रिकालम् । नमस्यत: स्मरतो वा त्रिकालं नश्येत तत्कालजमाशु पापम् ॥ ९ ॥

Thân thể của Bhagavān Viṣṇu tạo thành bánh xe Śiśumāra là nơi nương tựa của mọi chư thiên cùng các tinh tú và hành tinh, đồng thời là đấng trừ diệt tội lỗi. Ai tụng thần chú này để thờ phụng Mahāpuruṣa ba lần mỗi ngày—sáng, trưa, chiều—ắt được giải thoát khỏi quả báo tội. Dù chỉ đảnh lễ hoặc tưởng niệm hình tướng ấy ba lần mỗi ngày, các tội mới gây cũng nhanh chóng tiêu tan.