Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 7
Dhruva-loka as the Cosmic Pivot and the Śiśumāra-cakra
Viṣṇu’s Astral Form
उत्तराहनावगस्तिरधराहनौ यमो मुखेषु चाङ्गारक: शनैश्चर उपस्थे बृहस्पति: ककुदि वक्षस्यादित्यो हृदये नारायणो मनसि चन्द्रो नाभ्यामुशना स्तनयोरश्विनौ बुध: प्राणापानयो राहुर्गले केतव: सर्वाङ्गेषु रोमसु सर्वे तारागणा: ॥ ७ ॥
uttarā-hanāv agastir adharā-hanau yamo mukheṣu cāṅgārakaḥ śanaiścara upasthe bṛhaspatiḥ kakudi vakṣasy ādityo hṛdaye nārāyaṇo manasi candro nābhyām uśanā stanayor aśvinau budhaḥ prāṇāpānayo rāhur gale ketavaḥ sarvāṅgeṣu romasu sarve tārā-gaṇāḥ.
Ở hàm trên của śiśumāra là Agasti; ở hàm dưới là Yamarāja; nơi miệng là sao Hỏa. Ở bộ phận sinh dục là sao Thổ; ở phần sau cổ (kakuda) là sao Mộc; ở ngực là mặt trời; và trong lõi sâu của trái tim là Nārāyaṇa. Trong tâm trí là mặt trăng; ở rốn là sao Kim; ở hai bầu ngực là đôi Aśvinī-kumāra; và trong khí sinh mệnh prāṇa–apāna là sao Thủy. Ở cổ là Rāhu; khắp thân là Ketu (sao chổi); và trong các lỗ chân lông là vô số tinh tú.
FAQs
This verse maps the grahas, stars, and divine beings onto the limbs of the Virāṭ-puruṣa, showing the cosmos as an ordered manifestation within the Lord’s universal form, with Nārāyaṇa placed centrally in the heart.
The placement signifies that although planets and cosmic forces appear prominent, the indwelling Lord is the true center and sustaining reality of the universe, just as the heart sustains the body.
By seeing the world as pervaded and governed by the Supreme, one cultivates reverence, reduces anxiety about material forces, and strengthens bhakti through remembrance that the Lord is the inner controller of all arrangements.