Adhyaya 13

Verse 1

ब्राह्मण उवाच दुरत्ययेऽध्वन्यजया निवेशितो रजस्तम:सत्त्वविभक्तकर्मद‍ृक् । स एष सार्थोऽर्थपर: परिभ्रमन् भवाटवीं याति न शर्म विन्दति ॥ १ ॥

Vị Bà-la-môn nói: Hỡi vua Rahūgaṇa, chúng sinh bị māyā chế ngự bước vào con đường luân hồi khó vượt qua. Dưới ảnh hưởng ba guṇa, họ chỉ thấy ba loại quả nghiệp—thiện, ác và pha tạp—rồi dính mắc vào dharma, artha, kāma và thuyết giải thoát kiểu hòa tan. Như thương nhân vào rừng để cầu lợi, họ lang thang trong rừng sinh tử ngày đêm, nhưng chẳng tìm được an lạc chân thật.

Verse 2

यस्यामिमे षण्नरदेव दस्यव: सार्थं विलुम्पन्ति कुनायकं बलात् । गोमायवो यत्र हरन्ति सार्थिकं प्रमत्तमाविश्य यथोरणं वृका: ॥ २ ॥

Hỡi vua Rahūgaṇa, trong khu rừng của tồn tại vật chất có sáu kẻ cướp rất mạnh; chúng cưỡng bức kẻ thương nhân—linh hồn bị trói buộc—đi vào đường tà rồi cướp đoạt. Như sói trong rừng giật lấy con chiên khỏi tay người bảo hộ, cũng vậy vợ con, như loài chó rừng, chui vào tim kẻ thương nhân đang mê muội và vơ vét ông ta bằng nhiều cách.

Verse 3

प्रभूतवीरुत्तृणगुल्मगह्वरे कठोरदंशैर्मशकैरुपद्रुत: । क्‍वचित्तु गन्धर्वपुरं प्रपश्यति क्‍वचित्‍क्‍वचिच्चाशुरयोल्मुकग्रहम् ॥ ३ ॥

Trong khu rừng này có những bụi rậm dày đặc bởi dây leo, cỏ và cây bụi; tại đó, chúng sinh bị quấy nhiễu luôn bởi muỗi đốt đau (những kẻ ganh ghét). Có lúc họ thấy một cung điện tưởng tượng như thành Gandharva, có lúc lại hoang mang vì bóng ma thoáng qua, tựa như sao băng trên trời.

Verse 4

निवासतोयद्रविणात्मबुद्धि- स्ततस्ततो धावति भो अटव्याम् । क्‍वचिच्च वात्योत्थितपांसुधूम्रा दिशो न जानाति रजस्वलाक्ष: ॥ ४ ॥

Tâu Đại vương, trong khu rừng luân hồi, kẻ thương nhân bị mê hoặc bởi ý niệm ‘ta’ nơi nhà cửa, của cải và thân quyến, chạy ngược chạy xuôi tìm thành tựu. Có lúc mắt bị bụi lốc che phủ—nghĩa là vì dục vọng, nhất là bị sắc đẹp của vợ trong kỳ kinh nguyệt quyến rũ, nên mù lòa, chẳng biết đường đi nẻo về.

Verse 5

अद‍ृश्यझिल्लीस्वनकर्णशूल उलूकवाग्भिर्व्यथितान्तरात्मा । अपुण्यवृक्षान् श्रयते क्षुधार्दितो मरीचितोयान्यभिधावति क्‍वचित् ॥ ५ ॥

Trong rừng luân hồi, linh hồn bị ràng buộc đôi khi nghe tiếng dế vô hình chói gắt khiến tai đau nhức. Đôi khi tiếng cú như lời cay nghiệt của kẻ thù làm lòng nó nhói buốt. Bị đói hành hạ, nó nương tựa một cây không hoa không trái và chịu khổ. Khát nước, nó lại bị ảo ảnh lừa dối, chạy theo dòng nước của mirage.

Verse 6

क्‍वचिद्वितोया: सरितोऽभियाति परस्परं चालषते निरन्ध: । आसाद्य दावं क्‍वचिदग्नितप्तो निर्विद्यते क्‍व च यक्षैर्हृतासु: ॥ ६ ॥

Có lúc nó nhảy xuống con sông cạn; có lúc vì thiếu lương thực nên tuyệt vọng đi xin ăn nơi những kẻ chẳng hề bố thí. Có lúc nó bị thiêu đốt bởi sức nóng của đời sống gia thất, như lửa rừng. Và có lúc nó buồn khổ khi của cải—quý như mạng sống—bị vua chúa cướp đoạt nhân danh thuế khóa nặng nề.

Verse 7

शूरैर्हृतस्व: क्‍व च निर्विण्णचेता: शोचन् विमुह्यन्नुपयाति कश्मलम् । क्‍वचिच्च गन्धर्वपुरं प्रविष्ट: प्रमोदते निर्वृतवन्मुहूर्तम् ॥ ७ ॥

Có lúc bị kẻ quyền thế hơn đánh bại hay cướp bóc, nó mất sạch tài sản. Tâm nó u sầu, than khóc, đôi khi như ngất lịm trong khổ não. Có lúc nó lại tưởng như bước vào thành Gandharva, mơ một đô thành nguy nga và hy vọng sống vui cùng gia quyến và của cải; nhưng thứ hạnh phúc ấy chỉ kéo dài trong chốc lát.

Verse 8

चलन् क्‍वचित्कण्टकशर्कराङ्‌घ्रि- र्नगारुरुक्षुर्विमना इवास्ते । पदे पदेऽभ्यन्तरवह्निनार्दित: कौटुम्बिक: क्रुध्यति वै जनाय ॥ ८ ॥

Có lúc đang đi, chân nó bị gai và mảnh đá nhọn đâm; muốn leo núi nhưng vì thiếu giày dép nên u sầu ngồi lại. Có lúc người quá luyến ái gia đình bị ngọn lửa bên trong—cơn đói và tương tự—thiêu đốt, rồi vì cảnh khốn cùng của mình mà nổi giận với chính người thân.

Verse 9

क्‍वचिन्निगीर्णोऽजगराहिना जनो नावैति किञ्चिद्विपिनेऽपविद्ध: । दष्ट: स्म शेते क्‍व च दन्दशूकै- रन्धोऽन्धकूपे पतितस्तमिस्रे ॥ ९ ॥

Trong khu rừng của đời sống vật chất, đôi khi linh hồn bị trăn nuốt chửng hoặc bị nghiền nát; khi ấy nằm như xác chết, không còn ý thức và tri kiến. Đôi khi những rắn độc khác cắn xé. Mù lòa đối với ý thức chân thật của mình, nó rơi vào chiếc giếng tối của đời sống địa ngục, không còn hy vọng được cứu vớt.

Verse 10

कर्हि स्म चित्क्षुद्ररसान् विचिन्वं- स्तन्मक्षिकाभिर्व्यथितो विमान: । तत्रातिकृच्छ्रात्प्रतिलब्धमानो बलाद्विलुम्पन्त्यथ तं ततोऽन्ये ॥ १० ॥

Đôi khi vì chút khoái lạc dục vọng nhỏ nhoi, người ta chạy theo những phụ nữ phóng đãng. Trong nỗ lực ấy, họ bị thân quyến của người nữ sỉ nhục và trừng phạt, như kẻ đi lấy mật rồi bị ong đốt. Đôi khi sau khi tiêu tốn nhiều tiền, họ có được một người nữ khác để tăng thêm hưởng thụ giác quan; nhưng đáng tiếc, đối tượng hưởng thụ ấy lại bị một kẻ truỵ lạc khác cướp đoạt.

Verse 11

क्‍वचिच्च शीतातपवातवर्ष- प्रतिक्रियां कर्तुमनीश आस्ते । क्‍वचिन्मिथो विपणन् यच्च किञ्चिद् विद्वेषमृच्छत्युत वित्तशाठ्यात् ॥ ११ ॥

Đôi khi chúng sinh bận rộn chống chọi những quấy nhiễu tự nhiên như rét buốt, nóng cháy, gió mạnh, mưa dầm quá mức, v.v.; khi không thể đối phó, họ vô cùng khổ sở. Đôi khi họ bị lừa hết lần này đến lần khác trong giao dịch làm ăn. Như vậy, do sự gian trá vì tiền của, các chúng sinh gây nên thù oán lẫn nhau.

Verse 12

क्‍वचित्‍क्‍वचित्क्षीणधनस्तु तस्मिन् शय्यासनस्थानविहारहीन: । याचन् परादप्रतिलब्धकाम: पारक्यद‍ृष्टिर्लभतेऽवमानम् ॥ १२ ॥

Trên con đường của đời sống vật chất, đôi khi một người cạn kiệt tài sản; vì thế không có nhà cửa, giường chiếu, chỗ ngồi hay niềm vui gia đình thích đáng. Do đó anh ta đi xin tiền người khác; nhưng khi xin không được toại nguyện, anh ta muốn vay mượn hoặc trộm cắp tài sản của người khác. Với ánh nhìn hướng về của cải чужа, anh ta bị xã hội khinh miệt.

Verse 13

अन्योन्यवित्तव्यतिषङ्गवृद्ध- वैरानुबन्धो विवहन्मिथश्च । अध्वन्यमुष्मिन्नुरुकृच्छ्रवित्त- बाधोपसर्गैर्विहरन् विपन्न: ॥ १३ ॥

Do những giao dịch tiền bạc, các mối quan hệ trở nên căng thẳng và kết thúc trong thù oán. Đôi khi vợ chồng cùng bước trên con đường tiến bộ vật chất và để duy trì quan hệ, họ lao lực vô cùng. Đôi khi vì thiếu tiền hoặc vì bệnh tật, họ bối rối, xấu hổ và lâm cảnh khốn quẫn, như thể gần kề cái chết.

Verse 14

तांस्तान् विपन्नान् स हि तत्र तत्र विहाय जातं परिगृह्य सार्थ: । आवर्ततेऽद्यापि न कश्चिदत्र वीराध्वन: पारमुपैति योगम् ॥ १४ ॥

Tâu Đại vương, trên con đường rừng của đời sống vật chất, con người trước hết mất cha mẹ, rồi sau khi họ qua đời lại quyến luyến những đứa con mới sinh. Cứ thế lang thang theo lối tiến bộ thế gian và rốt cuộc lâm vào bối rối, nhục nhã; nhưng cho đến phút lâm chung vẫn hiếm ai biết cách vượt thoát con đường ấy.

Verse 15

मनस्विनो निर्जितदिग्गजेन्द्रा ममेति सर्वे भुवि बद्धवैरा: । मृधे शयीरन्न तु तद्‌व्रजन्ति यन्न्यस्तदण्डो गतवैरोऽभियाति ॥ १५ ॥

Trên đời có nhiều anh hùng và lãnh tụ đã khuất phục kẻ thù ngang sức, nhưng vì vô minh ‘đất này là của ta’ nên họ kết oán, giao chiến lẫn nhau và ngã xuống nơi chiến địa. Họ không thể bước theo con đường tâm linh của bậc xuất gia; vì thế không tiến đến sự chứng ngộ bản ngã.

Verse 16

प्रसज्जति क्‍वापि लताभुजाश्रय- स्तदाश्रयाव्यक्तपदद्विजस्पृह: । क्‍वचित्कदाचिद्धरिचक्रतस्त्रसन् सख्यं विधत्ते बककङ्कगृध्रै: ॥ १६ ॥

Đôi khi sinh linh trong khu rừng tồn tại vật chất nương tựa dây leo cành lá, mong nghe tiếng chim ríu rít nơi đó. Đôi khi, sợ tiếng gầm sư tử trong rừng, nó lại kết bạn với cò, sếu và kền kền.

Verse 17

तैर्वञ्चितो हंसकुलं समाविश- न्नरोचयन् शीलमुपैति वानरान् । तज्जातिरासेन सुनिर्वृतेन्द्रिय: परस्परोद्वीक्षणविस्मृतावधि: ॥ १७ ॥

Bị họ lừa gạt, sinh linh đôi khi muốn rời bỏ bọn ‘yogī, svāmī’ giả và đến với hội chúng của các bhakta chân thật như đàn thiên nga; nhưng vì bất hạnh, nó không thể làm theo lời dạy của vị thầy tâm linh và các bhakta cao cấp. Vì thế nó bỏ họ và lại quay về với bầy ‘khỉ’ chỉ ham khoái lạc giác quan và đàn bà; đắm trong dục và men say, nó hủy hoại đời mình, nhìn mặt những kẻ hưởng thụ mà quên mất thời hạn, rồi tiến gần cái chết.

Verse 18

द्रुमेषु रंस्यन् सुतदारवत्सलो व्यवायदीनो विवश: स्वबन्धने । क्‍वचित्प्रमादाद् गिरिकन्दरे पतन् वल्लीं गृहीत्वा गजभीत आस्थित: ॥ १८ ॥

Khi sinh linh trở nên như con khỉ nhảy từ cành này sang cành khác, nó ở trên cây đời sống gia đình mà chẳng được lợi gì ngoài dục lạc, bị trói buộc và bất lực. Đôi khi vì sơ suất nó rơi vào hang núi như mắc bệnh nan y; sợ cái chết như con voi ở phía sau hang, nó bám lấy dây leo và cành nhánh mà mắc kẹt tại đó.

Verse 19

अत: कथञ्चित्स विमुक्त आपद: पुनश्च सार्थं प्रविशत्यरिन्दम । अध्वन्यमुष्मिन्नजया निवेशितो भ्रमञ्जनोऽद्यापि न वेद कश्चन ॥ १९ ॥

Hỡi Rahūgaṇa, bậc diệt thù! Linh hồn bị điều kiện hóa, dù bằng cách nào thoát khỏi hiểm cảnh, vẫn lại trở về nhà để hưởng dục lạc, nhất là lạc thú ái dục, vì đó là nẻo của sự chấp trước. Dưới quyền lực māyā của Chúa, nó cứ lang thang trong khu rừng luân hồi vật chất và ngay cả lúc cận tử cũng không nhận ra lợi ích chân thật của mình.

Verse 20

रहूगण त्वमपि ह्यध्वनोऽस्य सन्न्यस्तदण्ड: कृतभूतमैत्र: । असज्जितात्मा हरिसेवया शितं ज्ञानासिमादाय तरातिपारम् ॥ २० ॥

Hỡi Rahūgaṇa! Ngài cũng đang ở trên con đường bị hấp dẫn bởi lạc thú vật chất, nên là nạn nhân của năng lực bên ngoài. Để trở thành người bạn bình đẳng của mọi sinh linh, hãy từ bỏ ngôi vua và cây gậy trừng phạt. Hãy buông bỏ sự dính mắc vào đối tượng giác quan và cầm lấy thanh kiếm tri thức được mài sắc bởi phụng sự bhakti đối với Hari; khi ấy ngài sẽ chém đứt nút thắt māyā cứng chắc và vượt qua đại dương vô minh.

Verse 21

राजोवाच अहो नृजन्माखिलजन्मशोभनं किं जन्मभिस्त्वपरैरप्यमुष्मिन् । न यद्‌धृषीकेशयश:कृतात्मनां महात्मनां व: प्रचुर: समागम: ॥ २१ ॥

Vua Rahūgaṇa nói: Ôi! Sinh làm người là vẻ đẹp của mọi sự sinh. Trên trái đất này, sinh làm chư thiên thì có ích gì? Ở các cõi trời, vì tiện nghi vật chất quá dồi dào, hầu như không có cơ hội được hội ngộ với các mahātmā bhakta, những người đã được viên mãn bởi vinh quang của Hṛṣīkeśa.

Verse 22

न ह्यद्भ‍ुतं त्वच्चरणाब्जरेणुभि- र्हतांहसो भक्तिरधोक्षजेऽमला । मौहूर्तिकाद्यस्य समागमाच्च मे दुस्तर्कमूलोऽपहतोऽविवेक: ॥ २२ ॥

Không có gì lạ khi chỉ được phủ bởi bụi từ hoa sen bàn chân của ngài, tội lỗi liền tiêu trừ và bhakti thanh tịnh đối với Adhokṣaja lập tức đạt được—điều mà ngay cả Brahmā và các chư thiên lớn cũng khó có. Và chỉ nhờ được gần gũi ngài trong khoảnh khắc, gốc rễ trói buộc trong tôi—lý luận ngụy biện, kiêu mạn hão và sự thiếu phân biệt—đã bị phá tan; nay tôi đã thoát khỏi những điều ấy.

Verse 23

नमो महद्‍भ्योऽस्तु नम: शिशुभ्यो नमो युवभ्यो नम आवटुभ्य: । ये ब्राह्मणा गामवधूतलिङ्गा- श्चरन्ति तेभ्य: शिवमस्तु राज्ञाम् ॥ २३ ॥

Tôi xin đảnh lễ các bậc vĩ nhân—dù các ngài bước trên mặt đất như trẻ thơ, thiếu niên, avadhūta, hay như những brāhmaṇa ẩn mình dưới nhiều dáng vẻ. Dẫu che giấu trong hình tướng khác nhau, tôi vẫn kính lạy tất cả. Nhờ lòng từ mẫn của các ngài, nguyện cho các vương triều vốn thường xúc phạm các ngài cũng được cát tường.

Verse 24

श्रीशुक उवाच इत्येवमुत्तरामात: स वै ब्रह्मर्षिसुत: सिन्धुपतय आत्मसतत्त्वं विगणयत: परानुभाव: परमकारुणिकतयोपदिश्य रहूगणेन सकरुणमभिवन्दित चरण आपूर्णार्णव इव निभृतकरणोर्म्याशयो धरणिमिमां विचचार ॥ २४ ॥

Śrī Śukadeva nói: Hỡi Đại vương, con của mẫu hậu Uttarā! Khi vua Rahūgaṇa bắt Jaḍa Bharata khiêng kiệu và sỉ nhục, trong tâm ngài thoáng dấy lên một làn sóng bất mãn; nhưng ngài bỏ qua, và trái tim lại lặng yên như đại dương đầy. Là một vaiṣṇava paramahaṁsa đầy lòng từ mẫn, ngài giảng cho vua về bản tánh chân thật của linh hồn. Khi Rahūgaṇa đau xót phủ phục nơi chân sen xin tha thứ, Jaḍa Bharata quên sự xúc phạm và lại du hành khắp cõi đất như trước.

Verse 25

सौवीरपतिरपि सुजनसमवगतपरमात्मसतत्त्व आत्मन्यविद्याध्यारोपितां च देहात्ममतिं विससर्ज । एवं हि नृप भगवदाश्रिताश्रितानुभाव: ॥ २५ ॥

Sau khi thọ giáo từ đại bhakta Jaḍa Bharata, vua Rahūgaṇa xứ Sauvīra hoàn toàn hiểu rõ bản tánh chân thật của linh hồn và dứt bỏ tri kiến “ta là thân xác” do vô minh áp đặt. Hỡi Đại vương, đây là vinh quang của việc nương tựa những người nương tựa Bhagavān: ai quy y “người tôi tớ của người tôi tớ” của Chúa, sẽ dễ dàng lìa bỏ ý thức thân xác và được tôn vinh.

Verse 26

राजोवाच यो ह वा इह बहुविदा महाभागवत त्वयाभिहित: परोक्षेण वचसा जीवलोकभवाध्वा स ह्यार्यमनीषया कल्पितविषयो नाञ्जसाव्युत्पन्नलोकसमधिगम: । अथ तदेवैतद्दुरवगमं समवेतानुकल्पेन निर्दिश्यतामिति ॥ २६ ॥

Nhà vua thưa: Bạch đại bhakta, ngài đã dùng lời ẩn dụ để mô tả con đường sinh tử của jīva như người thương nhân lạc trong rừng. Người trí hiểu rằng các giác quan của kẻ chấp thân như bọn cướp trong rừng ấy, còn vợ con như chó rừng và thú dữ. Nhưng với kẻ kém trí, ý nghĩa của dụ ngôn này khó rút ra. Vì vậy, xin ngài từ bi chỉ bày nghĩa trực tiếp cho rõ ràng.