Adhyaya 7

Verse 1

श्रीभगवानुवाच । यद् āt्था मां महाभाग तच्चिकīर्षितम् एव मे । ब्रह्मा भवो लोकपालाः स्वर्-वाःसं मे अभिकाङ्क्षिणः ॥ १ ॥

Bhagavān phán: Hỡi Uddhava đại phúc, con đã nói đúng ý Ta—Ta muốn rút dòng Yadu khỏi cõi đất và trở về trú xứ của Ta nơi Vaikuṇṭha; vì vậy Brahmā, Bhava (Śiva) và các vị hộ thế đang cầu xin Ta trở lại cư ngụ ở Vaikuṇṭha.

Verse 2

मया निष्पादितं ह्यत्र देवकार्यमशेषत: । यदर्थमवतीर्णोऽहमंशेन ब्रह्मणार्थित: ॥ २ ॥

Ta đã hoàn tất trọn vẹn mọi công việc vì chư thiên tại đây; mục đích khiến Ta giáng thế theo lời thỉnh cầu của Brahmā, cùng với phần toàn thể của Ta là Baladeva, nay đã viên mãn.

Verse 3

कुलं वै शापनिर्दग्धं नङ्‍क्ष्यत्यन्योन्यविग्रहात् । समुद्र: सप्तमे ह्येनां पुरीं च प्लावयिष्यति ॥ ३ ॥

Do lời nguyền của các bà-la-môn, dòng họ Yadu chắc chắn sẽ diệt vong vì tranh chấp lẫn nhau; và vào ngày thứ bảy kể từ hôm nay, biển cả sẽ dâng lên nhấn chìm thành Dvārakā.

Verse 4

यर्ह्येवायं मया त्यक्तो लोकोऽयं नष्टमङ्गल: । भविष्यत्यचिरात्साधो कलिनापि निराकृत: ॥ ४ ॥

Hỡi Uddhava hiền thánh! Khi Ta rời bỏ cõi này, chẳng bao lâu Trái Đất sẽ bị thời đại Kali lấn át và mất hết mọi phúc lành cùng dharma.

Verse 5

न वस्तव्यं त्वयैवेह मया त्यक्ते महीतले । जनोऽभद्ररुचिर्भद्र भविष्यति कलौ युगे ॥ ५ ॥

Uddhava yêu dấu, sau khi Ta rời bỏ cõi trần này, con chớ ở lại đây. Hỡi người bhakta vô tội, trong Kali-yuga con người sẽ nghiện các hành vi tội lỗi; vì vậy đừng lưu lại.

Verse 6

त्वं तु सर्वं परित्यज्य स्‍नेहं स्वजनबन्धुषु । मय्यावेश्य मन: सम्यक् समद‍ृग् विचरस्व गाम् ॥ ६ ॥

Con hãy từ bỏ mọi luyến ái đối với bạn bè và thân quyến, rồi đặt tâm trí vững chắc nơi Ta. Với cái nhìn bình đẳng trước muôn sự, hãy du hành khắp cõi đất.

Verse 7

यदिदं मनसा वाचा चक्षुर्भ्यां श्रवणादिभि: । नश्वरं गृह्यमाणं च विद्धि मायामनोमयम् ॥ ७ ॥

Hỡi Uddhava, vũ trụ vật chất mà con nhận biết qua tâm, lời nói, mắt, tai và các giác quan khác, hãy biết đó là sự tạo tác của māyā và vô thường; mọi đối tượng của giác quan đều tạm bợ.

Verse 8

पुंसोऽयुक्तस्य नानार्थो भ्रम: स गुणदोषभाक् । कर्माकर्मविकर्मेति गुणदोषधियो भिदा ॥ ८ ॥

Người có tâm thức bị māyā làm mê lầm thấy muôn vàn sai biệt nơi các vật chất; vì mắc kẹt trong ý niệm thiện-ác, người ấy cứ nghĩ về nghiệp, vô nghiệp và ác nghiệp.

Verse 9

तस्माद् युक्तेन्द्रियग्रामो युक्तचित्त इदम् जगत् । आत्मनीक्षस्व विततमात्मानं मय्यधीश्वरे ॥ ९ ॥

Vì vậy, hãy chế ngự các căn và an định tâm; hãy thấy toàn thể thế gian này an trú trong Ngã thanh tịnh vốn lan tỏa khắp nơi, và cũng thấy chính Ngã ấy an trú trong Ta, Đấng Tối Thượng.

Verse 10

ज्ञानविज्ञानसंयुक्त आत्मभूत: शरीरिणाम् । आत्मानुभवतुष्टात्मा नान्तरायैर्विहन्यसे ॥ १० ॥

Khi đầy đủ tri thức và chứng ngộ thực hành, bạn sẽ nhận ra Ngã thanh tịnh nơi mọi hữu tình mang thân; tâm được thỏa mãn bởi kinh nghiệm tự chứng, và không còn bị bất cứ chướng ngại nào quấy nhiễu.

Verse 11

दोषबुद्ध्योभयातीतो निषेधान्न निवर्तते । गुणबुद्ध्या च विहितं न करोति यथार्भक: ॥ ११ ॥

Người đã vượt qua nhị nguyên thiện-ác không hướng về việc cấm, cũng không làm điều được dạy chỉ vì tính là ‘tốt’; như đứa trẻ trong sáng, người ấy tự nhiên sống đúng theo dharma.

Verse 12

सर्वभूतसुहृच्छान्तो ज्ञानविज्ञाननिश्चय: । पश्यन् मदात्मकं विश्वं न विपद्येत वै पुन: ॥ १२ ॥

Người là bạn lành của mọi loài, an tịnh và kiên cố trong tri thức cùng chứng ngộ, thấy toàn vũ trụ mang bản thể của Ta; người ấy không còn sa ngã vào vòng sinh tử nữa.

Verse 13

श्रीशुक उवाच इत्यादिष्टो भगवता महाभागवतो नृप । उद्धव: प्रणिपत्याह तत्त्वंजिज्ञासुरच्युतम् ॥ १३ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói: Tâu Đại vương, Bhagavān Śrī Kṛṣṇa đã chỉ dạy như vậy cho Uddhava, vị bhakta thanh tịnh khát khao hiểu chân lý. Uddhava liền đảnh lễ Acyuta và thưa như sau.

Verse 14

श्रीउद्धव उवाच योगेश योगविन्यास योगात्मन् योगसम्भव । नि:श्रेयसाय मे प्रोक्तस्त्याग: सन्न्यासलक्षण: ॥ १४ ॥

Śrī Uddhava thưa: Lạy Yogīśa, Đấng an bài mọi phép yoga, chính là linh hồn của yoga và là nguồn gốc mọi quyền năng huyền diệu; vì lợi ích tối thượng của con, Ngài đã giảng về tyāga mang đặc tướng sannyāsa, tức sự xả ly.

Verse 15

त्यागोऽयं दुष्करो भूमन् कामानां विषयात्मभि: । सुतरां त्वयि सर्वात्मन्नभक्तैरिति मे मति: ॥ १५ ॥

Lạy Bhūman, đối với kẻ bị dục vọng lôi kéo và tâm bám chặt vào các đối tượng giác quan—nhất là, lạy Sarvātman, đối với người không có bhakti nơi Ngài—sự xả ly này thật vô cùng khó; đó là ý con.

Verse 16

सोऽहं ममाहमिति मूढमतिर्विगाढ- स्त्वन्मायया विरचितात्मनि सानुबन्धे । तत्त्वञ्जसा निगदितं भवता यथाहं संसाधयामि भगवन्ननुशाधि भृत्यम् ॥ १६ ॥

Lạy Bhagavān, con thật ngu muội vì ý thức con chìm trong thân xác và các ràng buộc do māyā của Ngài tạo ra, nên con nghĩ: “đây là ta” và “đây là của ta”. Xin Ngài chỉ dạy kẻ tôi tớ này: làm sao con có thể dễ dàng thực hành đúng điều Ngài đã dạy về chân lý.

Verse 17

सत्यस्य ते स्वद‍ृश आत्मन आत्मनोऽन्यं वक्तारमीश विबुधेष्वपि नानुचक्षे । सर्वे विमोहितधियस्तव माययेमे ब्रह्मादयस्तनुभृतो बहिरर्थभावा: ॥ १७ ॥

Lạy Īśa, Ngài là Chân Lý Tuyệt Đối, là Thượng Đế Tối Cao, và Ngài tự bày tỏ cho các bhakta của Ngài. Ngoài Ngài ra, con không thấy ai có thể giảng giải tri thức viên mãn cho con—ngay cả giữa chư thiên cũng không. Thật vậy, mọi hữu thể mang thân, đứng đầu là Brahmā, đều bị māyā của Ngài làm mê lầm và xem các sự vật bên ngoài là chân lý tối thượng.

Verse 18

तस्माद् भवन्तमनवद्यमनन्तपारं सर्वज्ञमीश्वरमकुण्ठविकुण्ठधिष्ण्यम् । निर्विण्णधीरहमु हे वृजिनाभितप्तो नारायणं नरसखं शरणं प्रपद्ये ॥ १८ ॥

Vì vậy, lạy Chúa, chán ngán đời vật chất và bị khổ não thiêu đốt, con nay xin quy y nơi Ngài. Ngài vô tỳ vết, vô biên, toàn tri, là Đấng Tối Thượng; cõi Vaikuṇṭha của Ngài không hề nhiễu loạn. Ngài được gọi là Nārāyaṇa, người bạn chân thật của mọi sinh linh.

Verse 19

श्रीभगवानुवाच प्रायेण मनुजा लोके लोकतत्त्वविचक्षणा: । समुद्धरन्ति ह्यात्मानमात्मनैवाशुभाशयात् ॥ १९ ॥

Đức Thế Tôn phán: Thường thì những người biết phân tích thấu đáo thực trạng của thế gian có thể tự nâng mình lên, nhờ chính trí tuệ, vượt khỏi đời sống bất tường của sự hưởng thụ thô nặng.

Verse 20

आत्मनो गुरुरात्मैव पुरुषस्य विशेषत: । यत् प्रत्यक्षानुमानाभ्यां श्रेयोऽसावनुविन्दते ॥ २० ॥

Đối với con người, đặc biệt, chính tự ngã (ātman) là vị thầy của mình; vì nhờ tri giác trực tiếp và suy luận đúng đắn, người ấy tìm ra điều lợi ích chân thật.

Verse 21

पुरुषत्वे च मां धीरा: साङ्ख्ययोगविशारदा: । आविस्तरां प्रपश्यन्ति सर्वशक्त्युपबृंहितम् ॥ २१ ॥

Trong thân người, những bậc điềm tĩnh, tự chế và tinh thông khoa học tâm linh Sāṅkhya-yoga có thể trực tiếp thấy Ta, cùng với mọi năng lực (śakti) của Ta.

Verse 22

एकद्वित्रिचतुष्पादो बहुपादस्तथापद: । बह्‍व्‍य: सन्ति पुर: सृष्टास्तासां मे पौरुषी प्रिया ॥ २२ ॥

Trong thế gian này có nhiều loại thân được tạo ra—có loài một chân, hai chân, ba chân, bốn chân, nhiều chân, và cũng có loài không chân—nhưng trong tất cả, thân người thật sự là điều Ta yêu quý.

Verse 23

अत्र मां मृगयन्त्यद्धा युक्ता हेतुभिरीश्वरम् । गृह्यमाणैर्गुणैर्लिङ्गैरग्राह्यमनुमानत: ॥ २३ ॥

Ta, Đấng Tối Thượng, không bao giờ bị nắm bắt bởi tri giác giác quan thường tình; tuy vậy con người có thể dùng trí tuệ và các năng lực nhận biết để tìm Ta qua những dấu hiệu hiển lộ và những dấu hiệu suy luận.

Verse 24

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । अवधूतस्य संवादं यदोरमिततेजस: ॥ २४ ॥

Về điều này, các bậc hiền triết dẫn một chuyện xưa: cuộc đối thoại giữa vua Yadu đầy uy lực và một vị avadhūta.

Verse 25

अवधूतं द्विजं कञ्चिच्चरन्तमकुतोभयम् । कविं निरीक्ष्य तरुणं यदु: पप्रच्छ धर्मवित् ॥ २५ ॥

Mahārāja Yadu thấy một vị brāhmaṇa avadhūta đi lang thang không sợ hãi, trông trẻ trung và như một thi sĩ uyên bác. Nhà vua am tường đạo lý liền nhân đó hỏi ngài.

Verse 26

श्रीयदुरुवाच कुतो बुद्धिरियं ब्रह्मन्नकर्तु: सुविशारदा । यामासाद्य भवाल्ल‍ोकं विद्वांश्चरति बालवत् ॥ २६ ॥

Śrī Yadu nói: Hỡi bà-la-môn, ta thấy ngài không bận rộn với các nghi lễ thực hành, vậy mà trí tuệ của ngài về mọi sự trong đời thật tinh thông. Xin cho biết ngài đạt được trí tuệ phi thường ấy bằng cách nào, và vì sao ngài du hành tự do như một đứa trẻ?

Verse 27

प्रायो धर्मार्थकामेषु विवित्सायां च मानवा: । हेतुनैव समीहन्त आयुषो यशस: श्रिय: ॥ २७ ॥

Nói chung con người lao lực để vun bồi dharma, artha, kāma và cả tri thức về bản ngã; động cơ thường là kéo dài tuổi thọ, đạt danh tiếng và hưởng thụ phú quý vật chất.

Verse 28

त्वं तु कल्प: कविर्दक्ष: सुभगोऽमृतभाषण: । न कर्ता नेहसे किञ्चिज्जडोन्मत्तपिशाचवत् ॥ २८ ॥

Ngài có năng lực, uyên bác, tinh thông, dung mạo đoan nghiêm và lời nói như cam lộ; thế nhưng Ngài chẳng làm gì, chẳng mong gì, trông như kẻ đờ đẫn cuồng dại tựa loài quỷ mị.

Verse 29

जनेषु दह्यमानेषु कामलोभदवाग्निना । न तप्यसेऽग्निना मुक्तो गङ्गाम्भ:स्थ इव द्विप: ॥ २९ ॥

Khi mọi người đang bị thiêu đốt bởi ngọn lửa rừng của dục vọng và tham lam, Ngài vẫn tự do, không bị lửa ấy đốt cháy. Ngài như con voi đứng trong nước sông Hằng để nương tránh hỏa hoạn rừng sâu.

Verse 30

त्वं हि न: पृच्छतां ब्रह्मन्नात्मन्यानन्दकारणम् । ब्रूहि स्पर्शविहीनस्य भवत: केवलात्मन: ॥ ३० ॥

Hỡi bà-la-môn, chúng tôi thấy Ngài không hề vướng chạm vào hưởng thụ vật chất, chỉ an trụ trong tự ngã thuần tịnh, và du hành một mình không bạn bè gia quyến. Vậy xin Ngài nói cho biết nguyên nhân của niềm hỷ lạc lớn lao đang dâng trào trong nội tâm Ngài.

Verse 31

श्रीभगवानुवाच यदुनैवं महाभागो ब्रह्मण्येन सुमेधसा । पृष्ट: सभाजित: प्राह प्रश्रयावनतं द्विज: ॥ ३१ ॥

Đức Thế Tôn Kṛṣṇa tiếp lời: Vua Yadu thông tuệ, luôn kính trọng các bà-la-môn, sau khi hỏi như vậy liền tôn kính vị bà-la-môn phúc đức ấy. Thấy nhà vua cúi đầu khiêm cung, vị nhị sinh hoan hỷ và bắt đầu đáp lời.

Verse 32

श्रीब्राह्मण उवाच सन्ति मे गुरवो राजन् बहवो बुद्ध्युपाश्रिता: । यतो बुद्धिमुपादाय मुक्तोऽटामीह तान् श‍ृणु ॥ ३२ ॥

Vị bà-la-môn nói: Tâu Đại vương, tôi có nhiều bậc thầy; bằng trí tuệ, tôi nương tựa nơi các ngài. Nhờ nhận được sự hiểu biết siêu việt từ họ, nay tôi du hành trên đất này trong trạng thái giải thoát. Xin hãy lắng nghe khi tôi thuật lại về các vị ấy.

Verse 33

पृथिवी वायुराकाशमापोऽग्निश्चन्द्रमा रवि: । कपोतोऽजगर: सिन्धु: पतङ्गो मधुकृद् गज: ॥ ३३ ॥ मधुहाहरिणो मीन: पिङ्गला कुररोऽर्भक: । कुमारी शरकृत् सर्प ऊर्णनाभि: सुपेशकृत् ॥ ३४ ॥ एते मे गुरवो राजन् चतुर्विंशतिराश्रिता: । शिक्षा वृत्तिभिरेतेषामन्वशिक्षमिहात्मन: ॥ ३५ ॥

Tâu Đại vương, ta đã nương tựa hai mươi bốn vị thầy: đất, gió, hư không, nước, lửa, trăng, mặt trời, chim bồ câu và trăn; biển cả, bướm đêm, ong mật, voi và kẻ trộm mật; nai, cá, kỹ nữ Piṅgalā, chim kurara và đứa trẻ; cùng thiếu nữ, người thợ làm tên, rắn, nhện và ong vò vẽ. Nhờ quán sát hạnh nghiệp của họ, ta học được minh triết về tự ngã (ātman).

Verse 34

पृथिवी वायुराकाशमापोऽग्निश्चन्द्रमा रवि: । कपोतोऽजगर: सिन्धु: पतङ्गो मधुकृद् गज: ॥ ३३ ॥ मधुहाहरिणो मीन: पिङ्गला कुररोऽर्भक: । कुमारी शरकृत् सर्प ऊर्णनाभि: सुपेशकृत् ॥ ३४ ॥ एते मे गुरवो राजन् चतुर्विंशतिराश्रिता: । शिक्षा वृत्तिभिरेतेषामन्वशिक्षमिहात्मन: ॥ ३५ ॥

Tâu Đại vương, ta đã nương tựa hai mươi bốn vị thầy: đất, gió, hư không, nước, lửa, trăng, mặt trời, chim bồ câu và trăn; biển cả, bướm đêm, ong mật, voi và kẻ trộm mật; nai, cá, kỹ nữ Piṅgalā, chim kurara và đứa trẻ; cùng thiếu nữ, người thợ làm tên, rắn, nhện và ong vò vẽ. Nhờ quán sát hạnh nghiệp của họ, ta học được minh triết về tự ngã (ātman).

Verse 35

पृथिवी वायुराकाशमापोऽग्निश्चन्द्रमा रवि: । कपोतोऽजगर: सिन्धु: पतङ्गो मधुकृद् गज: ॥ ३३ ॥ मधुहाहरिणो मीन: पिङ्गला कुररोऽर्भक: । कुमारी शरकृत् सर्प ऊर्णनाभि: सुपेशकृत् ॥ ३४ ॥ एते मे गुरवो राजन् चतुर्विंशतिराश्रिता: । शिक्षा वृत्तिभिरेतेषामन्वशिक्षमिहात्मन: ॥ ३५ ॥

Tâu Đại vương, đó chính là hai mươi bốn vị thầy mà ta đã nương tựa. Nhờ quan sát khuynh hướng và hạnh nghiệp của họ, ta đã học được minh triết về chân ngã (ātman) ngay tại đây.

Verse 36

यतो यदनुशिक्षामि यथा वा नाहुषात्मज । तत्तथा पुरुषव्याघ्र निबोध कथयामि ते ॥ ३६ ॥

Hỡi con của Nahusha, hỡi bậc hùng dũng giữa loài người, xin hãy lắng nghe đúng như thật điều ta học được từ từng vị thầy; ta sẽ thuật lại cho ngươi.

Verse 37

भूतैराक्रम्यमाणोऽपि धीरो दैववशानुगै: । तद् विद्वान्न चलेन्मार्गादन्वशिक्षं क्षितेर्व्रतम् ॥ ३७ ॥

Người điềm tĩnh, dù bị các loài khác quấy nhiễu, vẫn nên hiểu rằng kẻ gây hại hành động bất lực dưới quyền năng của Thượng Đế; vì thế đừng để mình lạc khỏi con đường tiến tu. Giới hạnh này ta học từ đất.

Verse 38

शश्वत्परार्थसर्वेह: परार्थैकान्तसम्भव: । साधु: शिक्षेत भूभृत्तो नगशिष्य: परात्मताम् ॥ ३८ ॥

Bậc hiền thánh nên học nơi núi: luôn dốc trọn nỗ lực để phụng sự lợi ích của người khác, lấy phúc lợi của muôn người làm lý do duy nhất cho sự tồn tại của mình. Cũng vậy, như môn đệ của cây, hãy hiến dâng bản thân vì tha nhân.

Verse 39

प्राणवृत्त्यैव सन्तुष्येन्मुनिर्नैवेन्द्रियप्रियै: । ज्ञानं यथा न नश्येत नावकीर्येत वाङ्‍मन: ॥ ३९ ॥

Bậc hiền triết nên mãn nguyện chỉ với việc duy trì sự sống, không tìm thỏa mãn bằng cách nuông chiều giác quan. Hãy chăm thân sao cho trí tuệ tâm linh không bị hủy hoại, và lời nói cùng tâm ý không lệch khỏi sự chứng ngộ bản ngã.

Verse 40

विषयेष्वाविशन् योगी नानाधर्मेषु सर्वत: । गुणदोषव्यपेतात्मा न विषज्जेत वायुवत् ॥ ४० ॥

Dù người hành giả ở giữa vô số đối tượng vật chất mang cả tốt lẫn xấu, nhưng ai đã vượt qua thiện ác thì không bị vướng mắc dù có tiếp xúc; hãy hành xử như gió, tự do và không dính mắc.

Verse 41

पार्थिवेष्विह देहेषु प्रविष्टस्तद्गुणाश्रय: । गुणैर्न युज्यते योगी गन्धैर्वायुरिवात्मद‍ृक् ॥ ४१ ॥

Dù linh hồn đã tự chứng có thể sống trong nhiều thân xác vật chất và trải nghiệm các phẩm tính cùng chức năng của chúng, người ấy vẫn không bị vướng mắc; như gió mang theo muôn hương mà chẳng hòa lẫn vào hương ấy.

Verse 42

अन्तर्हितश्च स्थिरजङ्गमेषु ब्रह्मात्मभावेन समन्वयेन । व्याप्त्याव्यवच्छेदमसङ्गमात्मनो मुनिर्नभस्त्वं विततस्य भावयेत् ॥ ४२ ॥

Bậc hiền triết, dù sống trong thân xác vật chất, vẫn nên biết mình là linh hồn thuần tịnh trong ý thức Brahman. Hãy thấy rằng linh hồn thấm nhập mọi loài, động và bất động, và rằng Paramatma—Đấng Tối Thượng—hiện diện đồng thời trong muôn vật với tư cách Đấng Ngự Trong. Cả linh hồn cá thể và Siêu Hồn có thể hiểu như hư không: trải khắp, mọi thứ nương trong đó, nhưng không hòa lẫn và không thể bị chia cắt.

Verse 43

तेजोऽबन्नमयैर्भावैर्मेघाद्यैर्वायुनेरितै: । न स्पृश्यते नभस्तद्वत् कालसृष्टैर्गुणै: पुमान् ॥ ४३ ॥

Như mây và bão do gió thổi không làm vấy bẩn bầu trời, cũng vậy, linh hồn không thật sự biến đổi hay nhiễm ô bởi các guna vật chất do thời gian tạo ra.

Verse 44

स्वच्छ: प्रकृतित: स्‍निग्धो माधुर्यस्तीर्थभूर्नृणाम् । मुनि: पुनात्यपां मित्रमीक्षोपस्पर्शकीर्तनै: ॥ ४४ ॥

Tâu Đại vương, bậc thánh nhân như nước: trong sạch, hiền hòa theo bản tính, lời nói ngọt lành như dòng chảy. Chỉ cần thấy, chạm, hay nghe ngài tụng ca vinh quang của Chúa, chúng sinh được thanh tịnh; ngài thanh lọc như một thánh địa.

Verse 45

तेजस्वी तपसा दीप्तो दुर्धर्षोदरभाजन: । सर्वभक्ष्योऽपि युक्तात्मा नादत्ते मलमग्निवत् ॥ ४५ ॥

Nhờ khổ hạnh, các bậc thánh trở nên rực sáng và vững chãi; họ không tìm hưởng thụ thế gian. Họ nhận thức ăn do số phận đem đến, và dù lỡ ăn đồ ô uế cũng không bị nhiễm, như lửa thiêu đốt mọi tạp chất.

Verse 46

क्व‍‍चिच्छन्न: क्व‍‍चित् स्पष्ट उपास्य: श्रेय इच्छताम् । भुङ्क्ते सर्वत्र दातृणां दहन् प्रागुत्तराशुभम् ॥ ४६ ॥

Như lửa, bậc thánh đôi khi ẩn mình, đôi khi hiển lộ. Vì lợi ích của người cầu hạnh phúc chân thật, ngài nhận địa vị đạo sư đáng tôn thờ; khi từ bi nhận lễ cúng, ngài thiêu rụi nghiệp tội quá khứ và tương lai của người thờ phụng.

Verse 47

स्वमायया सृष्टमिदं सदसल्ल‍क्षणं विभु: । प्रविष्ट ईयते तत्तत्स्वरूपोऽग्निरिवैधसि ॥ ४७ ॥

Trong thế giới vừa thật vừa hư do chính maya của Ngài tạo nên, Đấng Tối Thượng toàn năng đi vào các thân phận; như lửa biểu hiện khác nhau trong những khúc gỗ khác nhau, Ngài dường như mang lấy bản dạng của từng loài.

Verse 48

विसर्गाद्या: श्मशानान्ता भावा देहस्य नात्मन: । कलानामिव चन्द्रस्य कालेनाव्यक्तवर्त्मना ॥ ४८ ॥

Mọi giai đoạn của đời sống vật chất, từ sinh ra đến chết, đều thuộc về thân xác chứ không thuộc về linh hồn. Như trăng dường như tròn khuyết theo chuyển động vô hình của thời gian, nhưng bản thân trăng không hề bị đổi thay.

Verse 49

कालेन ह्योघवेगेन भूतानां प्रभवाप्ययौ । नित्यावपि न द‍ृश्येते आत्मनोऽग्नेर्यथार्चिषाम् ॥ ४९ ॥

Dưới dòng chảy mãnh liệt của thời gian, sự sinh và diệt của muôn loài diễn ra không ngừng mà người thường chẳng nhận ra; như ngọn lửa bùng lên rồi tắt đi từng sát-na. Cũng vậy, những làn sóng thời gian âm thầm gây ra sinh, trưởng và tử của vô số thân xác, còn linh hồn lại không thấy rõ tác động của thời gian.

Verse 50

गुणैर्गुणानुपादत्ते यथाकालं विमुञ्चति । न तेषु युज्यते योगी गोभिर्गा इव गोपति: ॥ ५० ॥

Vị yogi tiếp nhận các đối tượng bằng các căn theo các guna, rồi đúng thời buông bỏ; nhưng không bị vướng mắc. Như người chăn bò ở giữa đàn bò mà không bị đàn bò trói buộc, cũng vậy, ở giữa các guna mà vẫn vô nhiễm.

Verse 51

बुध्यते स्वे न भेदेन व्यक्तिस्थ इव तद्गत: । लक्ष्यते स्थूलमतिभिरात्मा चावस्थितोऽर्कवत् ॥ ५१ ॥

Mặt trời dù phản chiếu trong nhiều vật cũng không bị chia cắt, cũng không hòa vào bóng phản chiếu; chỉ kẻ trí độn mới nghĩ vậy. Cũng thế, linh hồn tuy như được phản chiếu qua các thân khác nhau, vẫn không phân chia và không thuộc vật chất, an trụ như mặt trời.

Verse 52

नातिस्‍नेह: प्रसङ्गो वा कर्तव्य: क्व‍ापि केनचित् । कुर्वन् विन्देत सन्तापं कपोत इव दीनधी: ॥ ५२ ॥

Chớ nuông chiều tình thương hay sự vướng mắc quá mức đối với bất kỳ ai hay điều gì; nếu không, sẽ phải chịu khổ lớn. Như con bồ câu ngu dại chịu đau đớn vì luyến ái, con người cũng vậy.

Verse 53

कपोत: कश्चनारण्ये कृतनीडो वनस्पतौ । कपोत्या भार्यया सार्धमुवास कतिचित् समा: ॥ ५३ ॥

Thuở nọ trong rừng, một con bồ câu làm tổ trên cây và sống cùng bồ câu mái của nó suốt nhiều năm.

Verse 54

कपोतौ स्‍नेहगुणितहृदयौ गृहधर्मिणौ । द‍ृष्टिं द‍ृष्‍ट्याङ्गमङ्गेन बुद्धिं बुद्ध्या बबन्धतु: ॥ ५४ ॥

Đôi bồ câu ấy chuyên tâm giữ đạo vợ chồng; lòng bị buộc bởi tình cảm, chúng bị cuốn hút bởi ánh nhìn, dáng hình và tâm ý của nhau, nên trói chặt nhau trong ái luyến.

Verse 55

शय्यासनाटनस्थानवार्ताक्रीडाशनादिकम् । मिथुनीभूय विश्रब्धौ चेरतुर्वनराजिषु ॥ ५५ ॥

Với niềm tin ngây thơ vào ngày mai, chúng thành đôi tình lữ giữa rừng cây, thong dong nghỉ ngơi, ngồi, đi, đứng, trò chuyện, vui đùa, ăn uống và mọi việc khác.

Verse 56

यं यं वाञ्छति सा राजन् तर्पयन्त्यनुकम्पिता । तं तं समनयत् कामं कृच्छ्रेणाप्यजितेन्द्रिय: ॥ ५६ ॥

Tâu Đại vương, hễ nàng muốn điều gì, bồ câu mái lại dịu dàng năn nỉ chồng; còn bồ câu trống, không chế ngự được các căn, vẫn tận lực làm theo ý nàng dù phải chịu nhiều khó nhọc.

Verse 57

कपोती प्रथमं गर्भं गृह्णन्ती काल आगते । अण्डानि सुषुवे नीडे स्वपत्यु: सन्निधौ सती ॥ ५७ ॥

Rồi bồ câu mái mang thai lần đầu; đến kỳ, người vợ trinh chính ấy đẻ nhiều trứng trong tổ, ngay trước mặt chồng mình.

Verse 58

प्रजा: पुपुषतु: प्रीतौ दम्पती पुत्रवत्सलौ । श‍ृण्वन्तौ कूजितं तासां निवृतौ कलभाषितै: ॥ ५९ ॥

Khi thời điểm chín muồi, từ những quả trứng ấy sinh ra chim bồ câu non, thân thể mềm mại và lông cánh được tạo bởi năng lực nhiệm mầu khó nghĩ bàn của Thượng Đế.

Verse 59

तासां पतत्रै: सुस्पर्शै: कूजितैर्मुग्धचेष्टितै: । प्रत्युद्गमैरदीनानां पितरौ मुदमापतु: ॥ ६० ॥

Nhờ đôi cánh mềm chạm vào, tiếng líu lo ngọt ngào, những cử động ngây thơ và việc chạy ra đón, đôi chim bố mẹ tràn đầy hoan hỷ.

Verse 60

तासां पतत्रै: सुस्पर्शै: कूजितैर्मुग्धचेष्टितै: । प्रत्युद्गमैरदीनानां पितरौ मुदमापतु: ॥ ६० ॥

Thấy đôi cánh mềm, tiếng líu lo, những cử động ngây thơ trong tổ và nỗ lực nhảy lên để bay của con, chim bố mẹ vui mừng; thấy con an vui, chúng cũng an vui.

Verse 61

स्‍नेहानुबद्धहृदयावन्योन्यं विष्णुमायया । विमोहितौ दीनधियौ शिशून् पुपुषतु: प्रजा: ॥ ६१ ॥

Trái tim bị ràng buộc bởi ái luyến với nhau, đôi chim dại khờ ấy bị māyā của Śrī Viṣṇu làm mê muội hoàn toàn, vẫn tiếp tục chăm nuôi đàn con của mình với tâm trí yếu đuối.

Verse 62

एकदा जग्मतुस्तासामन्नार्थं तौ कुटुम्बिनौ । परित: कानने तस्मिन्नर्थिनौ चेरतुश्चिरम् ॥ ६२ ॥

Một ngày nọ, đôi chim trụ cột gia đình ấy ra đi tìm thức ăn cho con; vì nôn nóng muốn nuôi con chu đáo, chúng lang thang khắp khu rừng ấy rất lâu.

Verse 63

द‍ृष्ट्वा तान् लुब्धक: कश्चिद् यद‍ृच्छातो वनेचर: । जगृहे जालमातत्य चरत: स्वालयान्तिके ॥ ६३ ॥

Khi ấy, một thợ săn tình cờ lang thang trong rừng thấy bầy chim bồ câu non đi lại gần tổ. Hắn giăng lưới ra và bắt trọn cả bầy.

Verse 64

कपोतश्च कपोती च प्रजापोषे सदोत्सुकौ । गतौ पोषणमादाय स्वनीडमुपजग्मतु: ॥ ६४ ॥

Chim bồ câu trống và mái luôn lo lắng việc nuôi dưỡng con thơ nên lang thang trong rừng để kiếm ăn. Khi đã có thức ăn thích hợp, chúng trở về tổ của mình.

Verse 65

कपोती स्वात्मजान् वीक्ष्य बालकान् जालसंवृतान् । तानभ्यधावत् क्रोशन्ती क्रोशतो भृशदु:खिता ॥ ६५ ॥

Khi chim bồ câu mái thấy con mình bị mắc trong lưới thợ săn, nàng đau đớn tột cùng. Vừa kêu khóc nàng lao tới, còn bầy con cũng kêu gọi nàng đáp lại.

Verse 66

सासकृत्‍स्‍नेहगुणिता दीनचित्ताजमायया । स्वयं चाबध्यत शिचा बद्धान् पश्यन्त्यपस्मृति: ॥ ६६ ॥

Chim bồ câu mái vốn bị trói buộc bởi sợi dây ái luyến vật chất mãnh liệt nên tâm trí chìm trong khổ não. Bị năng lực huyễn hóa của Đấng Tối Cao chi phối, nàng quên cả bản thân; vừa lao tới bầy con bất lực thì lập tức cũng bị mắc vào lưới.

Verse 67

कपोत: स्वात्मजान् बद्धानात्मनोऽप्यधिकान् प्रियान् । भार्यां चात्मसमां दीनो विललापातिदु:खित: ॥ ६७ ॥

Thấy đàn con—quý hơn cả mạng sống—bị trói trong lưới, lại thấy người vợ yêu dấu mà chàng xem như chính mình cũng bị bắt, chim bồ câu trống khốn khổ ấy than khóc thảm thiết trong nỗi đau sâu nặng.

Verse 68

अहो मे पश्यतापायमल्पपुण्यस्य दुर्मते: । अतृप्तस्याकृतार्थस्य गृहस्त्रैवर्गिकोहत: ॥ ६८ ॥

Than ôi, hãy xem tôi bị hủy hoại thế nào! Tôi là kẻ ngu ngốc, ít phước báu. Tôi chưa thỏa mãn và chưa hoàn thành mục đích cuộc đời. Gia đình tôi, nền tảng của tôn giáo và kinh tế, nay đã tan nát.

Verse 69

अनुरूपानुकूला च यस्य मे पतिदेवता । शून्ये गृहे मां सन्त्यज्य पुत्रै: स्वर्याति साधुभि: ॥ ६९ ॥

Vợ tôi là người bạn đời lý tưởng, nàng luôn vâng lời và tôn thờ tôi như một vị thần. Nhưng giờ đây, nàng đã bỏ tôi lại trong ngôi nhà trống vắng để về trời cùng những đứa con thánh thiện.

Verse 70

सोऽहं शून्ये गृहे दीनो मृतदारो मृतप्रज: । जिजीविषे किमर्थं वा विधुरो दु:खजीवित: ॥ ७० ॥

Giờ đây, tôi là kẻ khốn khổ sống trong ngôi nhà trống vắng. Vợ con tôi đều đã chết. Tôi còn muốn sống để làm gì? Nỗi đau chia ly khiến cuộc sống chỉ còn là bể khổ.

Verse 71

तांस्तथैवावृतान् शिग्भिर्मृत्युग्रस्तान् विचेष्टत: । स्वयं च कृपण: शिक्षु पश्यन्नप्यबुधोऽपतत् ॥ ७१ ॥

Khi chim bồ câu cha đau đớn nhìn những đứa con tội nghiệp bị mắc bẫy và đang giãy giụa trước cái chết, tâm trí nó trở nên trống rỗng, và thế là chính nó cũng sa vào lưới của người thợ săn.

Verse 72

तं लब्ध्वा लुब्धक: क्रूर: कपोतं गृहमेधिनम् । कपोतकान् कपोतीं च सिद्धार्थ: प्रययौ गृहम् ॥ ७२ ॥

Người thợ săn tàn nhẫn, sau khi thỏa mãn mong muốn bằng cách bắt được chim bồ câu cha, vợ và tất cả các con của chúng, liền lên đường trở về nhà.

Verse 73

एवं कुटुम्ब्यशान्तात्मा द्वन्द्वाराम: पतत्रिवत् । पुष्णन् कुटुम्बं कृपण: सानुबन्धोऽवसीदति ॥ ७३ ॥

Như vậy, người quá luyến ái đời sống gia đình thì tâm bất an. Như chim bồ câu, kẻ ấy vui trong nhị nguyên và tìm khoái lạc dục tình; bận rộn nuôi gia quyến, người keo kiệt phải chịu khổ lớn cùng thân quyến.

Verse 74

य: प्राप्य मानुषं लोकं मुक्तिद्वारमपावृतम् । गृहेषु खगवत् सक्तस्तमारूढच्युतं विदु: ॥ ७४ ॥

Ai đạt được thân người thì cửa giải thoát đã mở rộng. Nhưng nếu chỉ dính mắc vào gia đình như con chim ngu trong câu chuyện này, người ấy phải được xem như kẻ leo lên cao rồi vấp ngã rơi xuống.