Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 4
Guṇa-vibhāga: The Three Modes and the Path Beyond Them
शमो दमस्तितिक्षेक्षा तप: सत्यं दया स्मृति: । तुष्टिस्त्यागोऽस्पृहा श्रद्धा ह्रीर्दयादि: स्वनिर्वृति: ॥ २ ॥ काम ईहा मदस्तृष्णा स्तम्भ आशीर्भिदा सुखम् । मदोत्साहो यश:प्रीतिर्हास्यं वीर्यं बलोद्यम: ॥ ३ ॥ क्रोधो लोभोऽनृतं हिंसा याच्ञा दम्भ: क्लम: कलि: । शोकमोहौ विषादार्ती निद्राशा भीरनुद्यम: ॥ ४ ॥ सत्त्वस्य रजसश्चैतास्तमसश्चानुपूर्वश: । वृत्तयो वर्णितप्राया: सन्निपातमथो शृणु ॥ ५ ॥
śamo damas titikṣekṣā tapaḥ satyaṁ dayā smṛtiḥ tuṣṭis tyāgo ’spṛhā śraddhā hrīr dayādiḥ sva-nirvṛtiḥ
Chế ngự tâm và các căn, nhẫn nhục, phân biệt đúng sai, vững trú trong bổn phận được chỉ định, chân thật, từ bi, chánh niệm, tri túc, bố thí và xả ly, không ham hưởng dục lạc, lòng tin nơi bậc thầy tâm linh, biết hổ thẹn trước việc bất thiện, làm phước, giản dị, khiêm cung và tự mãn nội tâm—đó là đức tướng của guna thiện (sattva). Dục vọng vật chất, nỗ lực lớn, liều lĩnh, không thỏa dù có được, kiêu mạn giả, cầu nguyện để thăng tiến thế tục, tự cho mình hơn người, khoái lạc giác quan, hấp tấp muốn tranh đấu, ưa nghe lời khen, chế nhạo kẻ khác, phô trương sức mạnh và lấy sức lực biện minh cho hành vi—đó là guna dục (rajas). Sân hận không kiềm, keo kiệt, nói không dựa thánh điển, thù ghét bạo liệt, sống ký sinh, giả hình, mệt mỏi triền miên, cãi vã, than khóc, mê muội, bất hạnh, u sầu, ngủ quá nhiều, hy vọng hão, sợ hãi và lười biếng—đó là guna si (tamas). Nay hãy nghe về sự hòa trộn của ba guna ấy.
FAQs
In 11.25.4, Śrī Kṛṣṇa lists anger, greed, falsehood, violence, hypocrisy, quarrel, lamentation, delusion, depression, fear, excessive sleep, and lack of effort as tamasic tendencies.
Kṛṣṇa instructs Uddhava to recognize how the modes shape behavior, so one can avoid tamasic habits, cultivate clarity and goodness, and ultimately transcend all modes through devotion.
Use the verse as a self-check: when anger, fear, laziness, dishonesty, or quarrel dominate, treat it as a tamas warning sign and shift toward sattvic routines and bhakti practices like truthful speech, nonviolence, regulated sleep, and sincere remembrance of Kṛṣṇa.