Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 3
Guṇa-vibhāga: The Three Modes and the Path Beyond Them
शमो दमस्तितिक्षेक्षा तप: सत्यं दया स्मृति: । तुष्टिस्त्यागोऽस्पृहा श्रद्धा ह्रीर्दयादि: स्वनिर्वृति: ॥ २ ॥ काम ईहा मदस्तृष्णा स्तम्भ आशीर्भिदा सुखम् । मदोत्साहो यश:प्रीतिर्हास्यं वीर्यं बलोद्यम: ॥ ३ ॥ क्रोधो लोभोऽनृतं हिंसा याच्ञा दम्भ: क्लम: कलि: । शोकमोहौ विषादार्ती निद्राशा भीरनुद्यम: ॥ ४ ॥ सत्त्वस्य रजसश्चैतास्तमसश्चानुपूर्वश: । वृत्तयो वर्णितप्राया: सन्निपातमथो शृणु ॥ ५ ॥
śamo damas titikṣekṣā tapaḥ satyaṁ dayā smṛtiḥ tuṣṭis tyāgo ’spṛhā śraddhā hrīr dayādiḥ sva-nirvṛtiḥ
Tự chế tâm và giác quan, nhẫn nại, phân biệt, khổ hạnh, chân thật, từ bi, ghi nhớ, mãn nguyện, rộng rãi, buông bỏ hưởng thụ, lòng tin nơi vị thầy tâm linh, biết hổ thẹn trước điều bất chính, bố thí, giản dị, khiêm nhu và an lạc nội tâm—đó là phẩm chất của sattva. Dục vọng, nỗ lực lớn, liều lĩnh, không thỏa dù được lợi, kiêu mạn, cầu xin thăng tiến thế tục, tự cho mình hơn người, khoái lạc giác quan, nôn nóng tranh đấu, thích nghe lời khen, chế nhạo kẻ khác, phô trương sức mạnh và lấy sức mạnh để biện hộ hành vi—đó là phẩm chất của rajas. Giận dữ không chịu nổi, keo kiệt, lời nói không dựa śāstra, bạo lực, sống ký sinh, giả hình, mệt mỏi triền miên, cãi vã, than khóc, mê muội, buồn khổ, u uất, ngủ quá nhiều, hy vọng hão, sợ hãi và lười biếng—đó là phẩm chất chính của tamas. Nay hãy nghe về sự pha trộn của ba guṇa ấy.
FAQs
This verse lists rajo-guna traits such as lust, restless striving, pride/intoxication, craving, stubbornness, divisiveness, fame-attachment, frivolity, and strenuous overendeavoring.
Krishna teaches Uddhava how material nature binds the soul through the gunas; by recognizing rajas and its symptoms, one can cultivate detachment and move toward transcendence and bhakti.
Use it as a self-check: reduce impulsive desire, fame-seeking, and overwork; choose steady practices (sādhana), humility, and service to shift from agitation toward clarity and devotion.