Adhyaya 16

Verse 1

श्रीउद्धव उवाच त्वं ब्रह्म परमं साक्षादनाद्यन्तमपावृतम् । सर्वेषामपि भावानां त्राणस्थित्यप्ययोद्भ‍व: ॥ १ ॥

Śrī Uddhava thưa: Lạy Chúa, Ngài chính là Brahman Tối Thượng, không khởi đầu không kết thúc, chẳng bị điều gì giới hạn. Ngài là Đấng che chở, duy trì, hủy diệt và cũng là nguyên nhân phát sinh của mọi hữu thể.

Verse 2

उच्चावचेषु भूतेषु दुर्ज्ञेयमकृतात्मभि: । उपासते त्वां भगवन् याथातथ्येन ब्राह्मणा: ॥ २ ॥

Lạy Bhagavān, việc Ngài ngự trong mọi tạo vật cao thấp thật khó hiểu đối với kẻ tâm bất tịnh; nhưng các bà-la-môn thấu triệt kết luận Veda thờ phụng Ngài đúng như chân lý.

Verse 3

येषु येषु च भूतेषु भक्त्या त्वां परमर्षय: । उपासीना: प्रपद्यन्ते संसिद्धिं तद् वदस्व मे ॥ ३ ॥

Xin Ngài cho con biết những sự viên mãn mà các đại hiền triết đạt được khi thờ phụng Ngài bằng bhakti; và xin cũng chỉ rõ họ tôn thờ Ngài trong những hình tướng nào.

Verse 4

गूढश्चरसि भूतात्मा भूतानां भूतभावन । न त्वां पश्यन्ति भूतानि पश्यन्तं मोहितानि ते ॥ ४ ॥

Lạy Đấng là Linh hồn của muôn loài, Đấng nuôi dưỡng vạn hữu, Ngài ẩn mật hiện diện giữa các chúng sinh. Ngài thấy họ, nhưng vì bị Ngài làm mê lầm, họ không thể thấy Ngài.

Verse 5

या: काश्च भूमौ दिवि वै रसायां विभूतयो दिक्षु महाविभूते । ता मह्यमाख्याह्यनुभावितास्ते नमामि ते तीर्थपदाङ्‍‍घ्रिपद्मम् ॥ ५ ॥

Lạy Đấng Chí Năng, xin Ngài giảng cho con về vô lượng quyền năng (vibhūti) mà Ngài hiển lộ trên cõi đất, cõi trời, địa ngục và khắp mọi phương. Con cúi lạy dưới chân sen của Ngài, nơi nương tựa của mọi thánh địa (tīrtha).

Verse 6

श्रीभगवानुवाच एवमेतदहं पृष्ट: प्रश्न‍ं प्रश्न‍‍विदां वर । युयुत्सुना विनशने सपत्नैरर्जुनेन वै ॥ ६ ॥

Đức Bhagavān phán: Hỡi người ưu tú trong những ai biết cách thưa hỏi, đúng là như vậy; trước đây Ta cũng đã được hỏi cùng một điều. Trên chiến địa Kurukṣetra đầy hủy diệt, Arjuna, khao khát giao chiến với các đối thủ, đã hỏi Ta chính câu hỏi này.

Verse 7

ज्ञात्वा ज्ञातिवधं गर्ह्यमधर्मं राज्यहेतुकम् । ततो निवृत्तो हन्ताहं हतोऽयमिति लौकिक: ॥ ७ ॥

Trên chiến địa Kurukṣetra, Arjuna nghĩ rằng giết người thân là điều ghê tởm và phi pháp (adharma), chỉ do ham muốn đoạt lấy vương quốc. Vì thế chàng rút lui khỏi trận chiến, nghĩ: “Ta sẽ là kẻ sát hại thân tộc; họ sẽ bị diệt vong.” Như vậy Arjuna bị khổ vì ý thức thế tục.

Verse 8

स तदा पुरुषव्याघ्रो युक्त्या मे प्रतिबोधित: । अभ्यभाषत मामेवं यथा त्वं रणमूर्धनि ॥ ८ ॥

Khi ấy Ta đã khai sáng Arjuna, bậc hổ giữa loài người, bằng những lập luận hợp lý. Rồi ngay nơi tiền tuyến chiến trận, chàng đã thưa hỏi Ta cũng như con đang hỏi bây giờ.

Verse 9

अहमात्मोद्धवामीषां भूतानां सुहृदीश्वर: । अहं सर्वाणि भूतानि तेषां स्थित्युद्भ‍वाप्यय: ॥ ९ ॥

Uddhava yêu dấu, Ta là Paramātmā của mọi chúng sinh; vì thế Ta tự nhiên là bậc thiện hữu và Đấng Tối Thượng điều khiển họ. Là Đấng tạo dựng, duy trì và tiêu dung muôn loài, Ta không khác với họ.

Verse 10

अहं गतिर्गतिमतां काल: कलयतामहम् । गुणानां चाप्यहं साम्यं गुणिन्यौत्पत्तिको गुण: ॥ १० ॥

Ta là mục tiêu tối thượng của những ai cầu tiến; giữa những người tự chế, Ta là Thời gian. Trong các guna, Ta là sự quân bình; nơi người hiền thiện, Ta là đức hạnh tự nhiên.

Verse 11

गुणिनामप्यहं सूत्रं महतां च महानहम् । सूक्ष्माणामप्यहं जीवो दुर्जयानामहं मन: ॥ ११ ॥

Trong những gì có phẩm tính, Ta là sợi chỉ căn bản của Prakṛti; trong những gì vĩ đại, Ta là Mahat-tattva. Trong những gì vi tế, Ta là jīva; và trong những gì khó chế ngự, Ta là tâm.

Verse 12

हिरण्यगर्भो वेदानां मन्त्राणां प्रणवस्‍त्रिवृत् । अक्षराणामकारोऽस्मि पदानिच्छन्दसामहम् ॥ १२ ॥

Trong các Veda, Ta là vị thầy nguyên thủy Hiraṇyagarbha (Phạm Thiên); trong các mantra, Ta là praṇava ‘Oṁ’ ba âm. Trong các chữ cái, Ta là ‘a’; và trong các thể thơ thiêng, Ta là Gāyatrī.

Verse 13

इन्द्रोऽहं सर्वदेवानां वसूनामस्मि हव्यवाट् । आदित्यानामहं विष्णू रुद्राणां नीललोहित: ॥ १३ ॥

Trong các thiên thần, Ta là Indra; trong các Vasu, Ta là Havyavāh (Agni). Trong các Āditya, Ta là Viṣṇu; và trong các Rudra, Ta là Nīlalohita (Śiva).

Verse 14

ब्रह्मर्षीणां भृगुरहं राजर्षीणामहं मनु: । देवर्षीणां नारदोऽहं हविर्धान्यस्मि धेनुषु ॥ १४ ॥

Trong các Brahmarṣi, Ta là Bhṛgu; trong các Rājarṣi, Ta là Manu. Trong các Devarṣi, Ta là Nārada; và trong các loài bò, Ta là Kāmadhenu.

Verse 15

सिद्धेश्वराणां कपिल: सुपर्णोऽहं पतत्रिणाम् । प्रजापतीनां दक्षोऽहं पितृणामहमर्यमा ॥ १५ ॥

Trong các bậc siddha, Ta là Kapila; trong loài chim, Ta là Suparṇa Garuḍa. Trong các Prajāpati, Ta là Dakṣa; trong các Pitṛ (tổ tiên), Ta là Aryamā.

Verse 16

मां विद्ध्युद्धव दैत्यानां प्रह्लादमसुरेश्वरम् । सोमं नक्षत्रौषधीनां धनेशं यक्षरक्षसाम् ॥ १६ ॥

Hỡi Uddhava, trong các daitya hãy biết Ta là Prahlāda Mahārāja, vị chúa thánh thiện của loài asura. Trong các vì sao và dược thảo, Ta là Soma—Candra (mặt trăng); và trong Yakṣa cùng Rākṣasa, Ta là Dhanesha Kuvera, chúa tể tài bảo.

Verse 17

ऐरावतं गजेन्द्राणां यादसां वरुणं प्रभुम् । तपतां द्युमतां सूर्यं मनुष्याणां च भूपतिम् ॥ १७ ॥

Trong các voi chúa, Ta là Airāvata; trong các loài thủy tộc, Ta là Varuṇa, chúa tể biển cả. Trong mọi thứ tỏa nhiệt và chiếu sáng, Ta là mặt trời; và trong loài người, Ta là bậc quân vương.

Verse 18

उच्चै:श्रवास्तुरङ्गाणां धातूनामस्मि काञ्चनम् । यम: संयमतां चाहम् सर्पाणामस्मि वासुकि: ॥ १८ ॥

Trong loài ngựa, Ta là Uccaiḥśravā; trong các kim loại, Ta là kāñcana—vàng. Trong những bậc trấn áp và trừng phạt, Ta là Yamarāja; và trong loài rắn, Ta là Vāsuki.

Verse 19

नागेन्द्राणामनन्तोऽहं मृगेन्द्र: श‍ृङ्गिदंष्ट्रिणाम् । आश्रमाणामहं तुर्यो वर्णानां प्रथमोऽनघ ॥ १९ ॥

Hỡi Uddhava vô tội, trong các vua rắn Ta là Anantadeva; và trong các loài thú có sừng hay nanh sắc, Ta là sư tử—chúa tể muôn thú. Trong các āśrama, Ta là bậc thứ tư, sannyāsa; và trong các varṇa, Ta là bậc thứ nhất, brāhmaṇa.

Verse 20

तीर्थानां स्रोतसां गङ्गा समुद्र: सरसामहम् । आयुधानां धनुरहं त्रिपुरघ्नो धनुष्मताम् ॥ २० ॥

Trong các thánh địa và dòng nước chảy, Ta là sông Hằng thanh tịnh; trong các thủy vực tĩnh lặng, Ta là đại dương. Trong các vũ khí, Ta là cây cung; và trong những người cầm cung, Ta là Thần Śiva—Đấng diệt Tripura.

Verse 21

धिष्ण्यानामस्म्यहं मेरुर्गहनानां हिमालय: । वनस्पतीनामश्वत्थ ओषधीनामहं यव: ॥ २१ ॥

Trong các nơi cư trú, Ta là núi Meru; trong các nơi khó xâm nhập, Ta là dãy Himalaya. Trong các loài cây, Ta là cây aśvattha linh thiêng; và trong các loài thảo mộc, Ta là yava—cây lương thực mang hạt.

Verse 22

पुरोधसां वसिष्ठोऽहं ब्रह्मिष्ठानां बृहस्पति: । स्कन्दोऽहं सर्वसेनान्यामग्रण्यां भगवानज: ॥ २२ ॥

Trong các vị tư tế, Ta là Vasiṣṭha Muni; trong những bậc tối cao của văn hóa Veda, Ta là Bṛhaspati. Trong các đại tướng, Ta là Skanda (Kārtikeya); và trong những bậc dẫn đầu nếp sống thượng hảo, Ta là Bhagavān Aja—Brahmā.

Verse 23

यज्ञानां ब्रह्मयज्ञोऽहं व्रतानामविहिंसनम् । वाय्वग्‍न्यर्काम्बुवागात्मा शुचीनामप्यहं शुचि: ॥ २३ ॥

Trong các tế lễ, Ta là brahma-yajña—sự học tụng Veda; trong các lời nguyện, Ta là ahiṁsā—không bạo hại. Trong mọi điều thanh tẩy, Ta là gió, lửa, mặt trời, nước và lời nói; ngay giữa những điều thanh khiết, Ta là sự thanh khiết tối thượng.

Verse 24

योगानामात्मसंरोधो मन्त्रोऽस्मि विजिगीषताम् । आन्वीक्षिकी कौशलानां विकल्प: ख्यातिवादिनाम् ॥ २४ ॥

Trong các bậc yoga, Ta là sự chế ngự tự ngã—samādhi, nơi linh hồn hoàn toàn lìa khỏi ảo ảnh. Trong những kẻ cầu thắng, Ta là mưu lược chính trị thận trọng; trong các phương pháp phân biệt tinh tường, Ta là ānvīkṣikī—minh triết về ātman, nhờ đó phân biệt tinh thần với vật chất. Trong các triết gia suy đoán, Ta là sự đa dạng của nhận thức.

Verse 25

स्‍त्रीणां तु शतरूपाहं पुंसां स्वायम्भुवो मनु: । नारायणो मुनीनां च कुमारो ब्रह्मचारिणाम् ॥ २५ ॥

Trong hàng nữ giới, Ta là Śatarūpā; trong hàng nam giới, Ta là phu quân của nàng, Svāyambhuva Manu. Trong các bậc hiền triết, Ta là Nārāyaṇa; trong các bậc phạm hạnh, Ta là Sanat-kumāra.

Verse 26

धर्माणामस्मि संन्यास: क्षेमाणामबहिर्मति: । गुह्यानां सुनृतं मौनं मिथुनानामजस्त्वहम् ॥ २६ ॥

Trong các nguyên lý dharma, Ta là sự xuất ly (sannyāsa); trong mọi sự an ổn, Ta là ý thức về Ātman vĩnh cửu ở bên trong. Trong những điều bí mật, Ta là lời nói dịu ngọt chân thật và sự im lặng; và trong các đôi lứa, Ta là Aja (Phạm Thiên).

Verse 27

संवत्सरोऽस्म्यनिमिषामृतूनां मधुमाधवौ । मासानां मार्गशीर्षोऽहं नक्षत्राणां तथाभिजित् ॥ २७ ॥

Trong các chu kỳ thời gian luôn tỉnh thức, Ta là năm; trong các mùa, Ta là Madhu-Mādhava, tức mùa xuân. Trong các tháng, Ta là Mārgaśīrṣa; và trong các tú (nhà trăng), Ta là Abhijit cát tường.

Verse 28

अहं युगानां च कृतं धीराणां देवलोऽसित: । द्वैपायनोऽस्मि व्यासानां कवीनां काव्य आत्मवान् ॥ २८ ॥

Trong các thời đại, Ta là Kṛta (Satya)-yuga; trong các bậc hiền triết kiên định, Ta là Devala và Asita. Trong những vị Vyāsa phân chia Veda, Ta là Kṛṣṇa Dvaipāyana Vedavyāsa; và trong các thi nhân học giả, Ta là Kāvya đầy linh ngã (Śukrācārya).

Verse 29

वासुदेवो भगवतां त्वं तु भागवतेष्वहम् । किम्पुरुषाणां हनुमान् विद्याध्राणां सुदर्शन: ॥ २९ ॥

Trong những bậc xứng danh Bhagavān, Ta là Vāsudeva; và trong hàng các bhakta, hỡi Uddhava, chính con là đại diện của Ta. Trong loài Kimpuruṣa, Ta là Hanumān; và trong các Vidyādhara, Ta là Sudarśana.

Verse 30

रत्नानां पद्मरागोऽस्मि पद्मकोश: सुपेशसाम् । कुशोऽस्मि दर्भजातीनां गव्यमाज्यं हवि:ष्वहम् ॥ ३० ॥

Trong các châu báu, Ta là padmarāga (hồng ngọc); trong các vẻ đẹp, Ta là đài/ly sen. Trong các loài cỏ, Ta là cỏ kuśa thiêng; trong các lễ vật, Ta là bơ sữa tinh luyện (ghee) và các vật phẩm từ bò.

Verse 31

व्यवसायिनामहं लक्ष्मी: कितवानां छलग्रह: । तितिक्षास्मि तितिक्षूणां सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ॥ ३१ ॥

Trong những người siêng năng lập nghiệp, Ta là Lakṣmī—phúc lộc; trong kẻ gian trá, Ta là trò đỏ đen. Trong người nhẫn chịu, Ta là lòng tha thứ; và trong người thuộc tính sattva, Ta là phẩm chất sattva của họ.

Verse 32

ओज: सहो बलवतां कर्माहं विद्धि सात्वताम् । सात्वतां नवमूर्तीनामादिमूर्तिरहं परा ॥ ३२ ॥

Trong những người hùng mạnh, Ta là ojas và saha—sức lực thân và tâm; và hãy biết rằng các hoạt động của những Sātvata, các bhakta của Ta, chính là hành trì bhakti hướng về Ta. Các Sātvata thờ Ta trong chín hình tướng; trong đó Ta là hình tướng nguyên sơ và tối thượng: Vāsudeva.

Verse 33

विश्वावसु: पूर्वचित्तिर्गन्धर्वाप्सरसामहम् । भूधराणामहं स्थैर्यं गन्धमात्रमहं भुव: ॥ ३३ ॥

Trong các Gandharva, Ta là Viśvāvasu; trong các Apsarā, Ta là Pūrvacitti. Trong các núi, Ta là sự vững bền; và nơi đất mẹ, Ta là tinh chất của hương thơm.

Verse 34

अपां रसश्च परमस्तेजिष्ठानां विभावसु: । प्रभा सूर्येन्दुताराणां शब्दोऽहं नभस: पर: ॥ ३४ ॥

Trong nước, Ta là vị ngọt tối thượng; trong những gì rực rỡ, Ta là Vibhāvasu—mặt trời. Ta là quang huy của mặt trời, mặt trăng và muôn sao; và Ta là âm thanh siêu việt rung động giữa hư không.

Verse 35

ब्रह्मण्यानां बलिरहं वीराणामहमर्जुन: । भूतानां स्थितिरुत्पत्तिरहं वै प्रतिसङ्क्रम: ॥ ३५ ॥

Trong những người tận hiến cho văn hóa Bà-la-môn, Ta là Bali Mahārāja, con của Virocana; và trong các anh hùng, Ta là Arjuna. Quả thật, sự tạo thành, duy trì và tiêu diệt của mọi sinh linh cũng chính là Ta.

Verse 36

गत्युक्त्युत्सर्गोपादानमानन्दस्पर्शलक्षणम् । आस्वादश्रुत्यवघ्राणमहं सर्वेन्द्रियेन्द्रियम् ॥ ३६ ॥

Ta là các chức năng của năm giác quan hành động—chân (đi), lời nói, bài tiết, tay (nắm lấy) và cơ quan sinh dục—cũng như của năm giác quan tri nhận—xúc chạm, thị giác, vị giác, thính giác và khứu giác. Ta cũng là năng lực khiến mỗi giác quan cảm nhận đối tượng riêng của nó.

Verse 37

पृथिवी वायुराकाश आपो ज्योतिरहं महान् । विकार: पुरुषोऽव्यक्तं रज: सत्त्वं तम: परम् । अहमेतत्प्रसङ्ख्यानं ज्ञानं तत्त्वविनिश्चय: ॥ ३७ ॥

Ta là sắc, vị, hương, xúc chạm và âm thanh; là ngã chấp và mahat-tattva; là đất, nước, lửa, gió và hư không; là linh hồn cá thể và tự nhiên vật chất chưa hiển lộ; là ba guna—thiện, dục, và vô minh—và cũng là Đấng Tối Thượng siêu việt. Tất cả những điều ấy, cùng tri thức về dấu hiệu riêng của chúng và sự xác tín vững bền phát sinh từ tri thức ấy, đều là Ta.

Verse 38

मयेश्वरेण जीवेन गुणेन गुणिना विना । सर्वात्मनापि सर्वेण न भावो विद्यते क्व‍‍चित् ॥ ३८ ॥

Với tư cách Đấng Tối Thượng, Ta là nền tảng của linh hồn cá thể, của các guna của tự nhiên và của mahat-tattva. Vì thế Ta là tất cả, và không có điều gì có thể tồn tại nếu không có Ta.

Verse 39

सङ्ख्यानं परमाणूनां कालेन क्रियते मया । न तथा मे विभूतीनां सृजतोऽण्डानि कोटिश: ॥ ३९ ॥

Dẫu theo dòng thời gian Ta có thể đếm hết các nguyên tử của vũ trụ, Ta vẫn không thể đếm hết mọi vinh quang (vibhūti) của Ta mà Ta biểu lộ trong vô số vũ trụ.

Verse 40

तेज: श्री: कीर्तिरैश्वर्यं ह्रीस्त्याग: सौभगं भग: । वीर्यं तितिक्षा विज्ञानं यत्र यत्र स मेंऽशक: ॥ ४० ॥

Bất cứ nơi đâu có uy lực, vẻ đẹp, danh tiếng, phú quý, khiêm cung, xả ly, niềm vui nội tâm, phúc phần, sức mạnh, nhẫn nại hay trí tuệ tâm linh—tất cả chỉ là sự triển lộ của vinh quang Ta.

Verse 41

एतास्ते कीर्तिता: सर्वा: सङ्‍क्षेपेण विभूतय: । मनोविकारा एवैते यथा वाचाभिधीयते ॥ ४१ ॥

Ta đã tóm lược cho con mọi vinh quang thiêng liêng của Ta; và những đặc tính vật chất kỳ diệu của tạo hóa này cũng chỉ là các biến hiện của tâm, được gọi tên khác nhau tùy hoàn cảnh.

Verse 42

वाचं यच्छ मनो यच्छ प्राणान् यच्छेन्द्रियाणि च । आत्मानमात्मना यच्छ न भूय: कल्पसेऽध्वने ॥ ४२ ॥

Vì vậy hãy chế ngự lời nói, hàng phục tâm, làm chủ prāṇa (khí sinh mệnh), điều phục các căn; và bằng trí tuệ đã thanh tịnh, hãy tự điều khiển chính mình—như thế con sẽ không còn rơi lại vào con đường luân hồi vật chất.

Verse 43

यो वै वाङ्‍मनसी सम्यगसंयच्छन् धिया यति: । तस्य व्रतं तपो दानं स्रवत्यामघटाम्बुवत् ॥ ४३ ॥

Một hành giả không chế ngự trọn vẹn lời nói và tâm bằng trí tuệ cao hơn sẽ thấy lời nguyện, khổ hạnh và bố thí của mình tuôn mất như nước chảy khỏi chiếc bình đất chưa nung.

Verse 44

तस्माद्वचोमन:प्राणान् नियच्छेन्मत्परायण: । मद्भ‍‍क्तियुक्तया बुद्ध्या तत: परिसमाप्यते ॥ ४४ ॥

Vì vậy, người quy phục Ta hãy chế ngự lời nói, tâm và prāṇa; rồi bằng trí tuệ thấm nhuần bhakti yêu kính Ta, người ấy sẽ hoàn tất trọn vẹn sứ mệnh đời mình.