Adhyaya 7

Verse 1

ब्रह्मोवाच यत्रोद्यत: क्षितितलोद्धरणाय बिभ्रत् क्रौडीं तनुं सकलयज्ञमयीमनन्त: । अन्तर्महार्णव उपागतमादिदैत्यं तं दंष्ट्रयाद्रिमिव वज्रधरो ददार ॥ १ ॥

Phạm Thiên nói: Khi Đấng Vô Hạn, như một cuộc lila, mang thân Varāha—thân thể thấm nhuần ý nghĩa yajña—để nâng trái đất đang chìm trong đại dương Garbhodaka của vũ trụ, thì ác ma đầu tiên Hiraṇyākṣa xuất hiện trong lòng biển ấy; và Bhagavān đã đâm xuyên hắn bằng ngà, như Indra cầm kim cang bổ núi.

Verse 2

जातो रुचेरजनयत् सुयमान् सुयज्ञ आकूतिसूनुरमरानथ दक्षिणायाम् । लोकत्रयस्य महतीमहरद् यदार्तिं स्वायम्भुवेन मनुना हरिरित्यनूक्त: ॥ २ ॥

Prajāpati Ruci trước hết sinh Suyajña từ thai của hiền thê Ākūti. Rồi Suyajña sinh các thiên thần, đứng đầu là Suyama, từ thai của hiền thê Dakṣiṇā. Trong vai Indra, Suyajña đã xua tan những khổ nạn lớn của ba cõi; vì thế Svāyambhuva Manu đã gọi Ngài là “Hari”.

Verse 3

जज्ञे च कर्दमगृहे द्विज देवहूत्यां स्त्रीभि: समं नवभिरात्मगतिं स्वमात्रे । ऊचे ययात्मशमलं गुणसङ्गपङ्क- मस्मिन् विधूय कपिलस्य गतिं प्रपेदे ॥ ३ ॥

Rồi Bhagavān xuất hiện như hóa thân Kapila, con của vị prajāpati brāhmaṇa Kardama và hiền thê Devahūti, cùng với chín người con gái. Ngài giảng cho mẹ về con đường tự chứng; nhờ đó ngay trong đời này bà rũ sạch bùn lầy của sự dính mắc vào các guṇa và đạt giải thoát theo đạo lộ của Kapila.

Verse 4

अत्रेरपत्यमभिकाङ्‍क्षत आह तुष्टो दत्तो मयाहमिति यद् भगवान् स दत्त: । यत्पादपङ्कजपरागपवित्रदेहा योगर्द्धिमापुरुभयीं यदुहैहयाद्या: ॥ ४ ॥

Đại hiền triết Atri cầu xin con nối dõi. Đức Thế Tôn hài lòng và phán: “Ta được ban cho ngươi với danh Datta,” rồi giáng sinh làm con của Atri, tức Dattātreya. Nhờ bụi thiêng từ hoa sen nơi bàn chân Ngài, các dòng Yadu, Haihaya v.v. được thanh tịnh và nhận cả phúc lành thế gian lẫn ân huệ tâm linh.

Verse 5

तप्तं तपो विविधलोकसिसृक्षया मे आदौ सनात् स्वतपस: स चतु:सनोऽभूत् । प्राक्कल्पसम्प्लवविनष्टमिहात्मतत्त्वं सम्यग् जगाद मुनयो यदचक्षतात्मन् ॥ ५ ॥

Để tạo dựng các hệ hành tinh khác nhau, ta phải thực hành khổ hạnh nghiêm mật. Nhờ đó Đức Chúa hài lòng và thuở ban đầu đã giáng sinh thành bốn vị Sana: Sanaka, Sanatkumāra, Sanandana và Sanātana. Chân lý linh hồn từng bị tiêu tán bởi đại hồng thủy của kiếp trước đã được các Ngài giảng giải viên mãn, khiến các hiền triết lập tức thấy rõ chân tướng.

Verse 6

धर्मस्य दक्षदुहितर्यजनिष्ट मूर्त्यां नारायणो नर इति स्वतप:प्रभाव: । दृष्ट्वात्मनो भगवतो नियमावलोपं देव्यस्त्वनङ्गपृतना घटितुं न शेकु: ॥ ६ ॥

Để nêu bày con đường khổ hạnh và giới luật của chính Ngài, Đức Chúa xuất hiện thành đôi—Nārāyaṇa và Nara—trong thai Mūrti, vợ của Dharma và con gái Dakṣa. Các tiên nữ, bạn đồng hành của thần Ái dục, đến thử phá giới nguyện, nhưng đều thất bại; vì họ thấy vô số vẻ đẹp như họ lại đang tỏa ra từ chính Thân vị Bhagavān.

Verse 7

कामं दहन्ति कृतिनो ननु रोषद‍ृष्टय‍ा रोषं दहन्तमुत ते न दहन्त्यसह्यम् । सोऽयं यदन्तरमलं प्रविशन् बिभेति काम: कथं नु पुनरस्य मन: श्रयेत ॥ ७ ॥

Những bậc đại lực như Śiva có thể thiêu đốt dục vọng bằng ánh nhìn phẫn nộ, nhưng lại không thể thiêu trừ cơn giận dữ—kẻ thiêu đốt ấy—trong chính mình. Còn cơn giận ấy cũng sợ không dám bước vào trái tim của Đức Chúa, Đấng nội tâm thanh tịnh vô cấu. Vậy dục vọng làm sao có thể nương náu trong tâm Ngài?

Verse 8

विद्ध: सपत्‍न्‍युदितपत्रिभिरन्ति राज्ञो बालोऽपि सन्नुपगतस्तपसे वनानि । तस्मा अदाद् ध्रुवगतिं गृणते प्रसन्नो दिव्या: स्तुवन्ति मुनयो यदुपर्यधस्तात् ॥ ८ ॥

Bị lời cay nghiệt của người vợ khác của nhà vua sỉ nhục ngay trước mặt vua, hoàng tử Dhruva tuy còn nhỏ vẫn vào rừng tu khổ hạnh nghiêm khắc. Hài lòng trước lời ca tụng của cậu, Đức Chúa ban cho cậu địa vị Dhruvaloka, nơi được các đại hiền triết ở cả trên lẫn dưới tôn kính và xưng tụng.

Verse 9

यद्वेनमुत्पथगतं द्विजवाक्यवज्र- निष्प्लुष्टपौरुषभगं निरये पतन्तम् । त्रात्वार्थितो जगति पुत्रपदं च लेभे दुग्धा वसूनि वसुधा सकलानि येन ॥ ९ ॥

Khi Mahārāja Vena lạc khỏi con đường dharma, lời nguyền như sấm sét của các brāhmaṇa đã thiêu rụi phước đức và uy thế của ông, khiến ông rơi về địa ngục. Nhưng Thượng Đế, do lòng từ vô cớ, giáng sinh làm con trai mang danh Pṛthu, cứu Vena khỏi địa ngục, rồi “vắt” đất mẹ để hiển lộ mọi loại mùa màng và của cải.

Verse 10

नाभेरसावृषभ आस सुदेविसूनु- र्यो वै चचार समद‍ृग् जडयोगचर्याम् । यत्पारमहंस्यमृषय: पदमामनन्ति स्वस्थ: प्रशान्तकरण: परिमुक्तसङ्ग: ॥ १० ॥

Thượng Đế xuất hiện làm con của Sudevī, vợ vua Nābhi, được biết đến là Ṛṣabhadeva. Với cái nhìn bình đẳng, Ngài thực hành lối tu yoga khiến tâm được quân bình. Trạng thái ấy được các ṛṣi tôn nhận là bậc parama-haṁsa: an trú trong tự ngã, các căn lặng yên, và lìa mọi ràng buộc—đỉnh cao của giải thoát.

Verse 11

सत्रे ममास भगवान् हयशीरषाथो साक्षात् स यज्ञपुरुषस्तपनीयवर्ण: । छन्दोमयो मखमयोऽखिलदेवतात्मा वाचो बभूवुरुशती: श्वसतोऽस्य नस्त: ॥ ११ ॥

Trong lễ tế do ta (Brahmā) cử hành, Thượng Đế hiện thân làm Hayagrīva. Ngài là Yajña-Puruṣa sắc vàng, là hiện thân của nhịp điệu Veda và là Siêu Hồn của mọi chư thiên. Khi Ngài thở, từ lỗ mũi tuôn ra những âm thanh ngọt lành của các thánh tụng Veda.

Verse 12

मत्स्यो युगान्तसमये मनुनोपलब्ध: क्षोणीमयो निखिलजीवनिकायकेत: । विस्रंसितानुरुभये सलिले मुखान्मे आदाय तत्र विजहार ह वेदमार्गान् ॥ १२ ॥

Vào lúc tận cùng thời đại, Thượng Đế hiện thân làm Cá và được Manu tên Satyavrata (vị Vaivasvata Manu tương lai) nhận biết; Ngài là nơi nương tựa của mọi loài hữu tình cho đến cõi địa cầu. Vì sợ biển nước mênh mông của đại hồng thủy, các Veda rơi khỏi miệng ta (Brahmā); Ngài nhặt lấy, vui đùa trong làn nước rộng lớn ấy và bảo hộ con đường Veda.

Verse 13

क्षीरोदधावमरदानवयूथपाना- मुन्मथ्नताममृतलब्धय आदिदेव: । पृष्ठेन कच्छपवपुर्विदधार गोत्रं निद्राक्षणोऽद्रिपरिवर्तकषाणकण्डू: ॥ १३ ॥

Trong Đại dương Sữa, chư thiên và asura khuấy để tìm amṛta, lấy núi Mandara làm trục khuấy. Khi ấy Đấng Nguyên Thủy hóa thân thành Rùa, nâng núi Mandara trên lưng làm điểm tựa. Núi chuyển qua lại cọ xát lưng Ngài khiến ngứa râm ran; dù trong trạng thái nửa ngủ, Ngài vẫn cảm nhận khoái lạc của cơn ngứa ấy.

Verse 14

त्रैपिष्टपोरुभयहा स नृसिंहरूपं कृत्वा भ्रमद्भ्रुकुटिदंष्ट्रकरालवक्त्रम् । दैत्येन्द्रमाशु गदयाभिपतन्तमारा- दूरौ निपात्य विददार नखै: स्फुरन्तम् ॥ १४ ॥

Để dập tắt nỗi sợ lớn của chư thiên, Đấng Bhagavān hóa thân thành Nṛsiṁha. Với mày cau vì phẫn nộ, phô bày răng nanh và miệng đáng sợ, Ngài đặt vua asura Hiraṇyakaśipu đang cầm chùy thách thức lên đùi mình và xé toạc hắn bằng móng vuốt rực sáng.

Verse 15

अन्त:सरस्युरुबलेन पदे गृहीतो ग्राहेण यूथपतिरम्बुजहस्त आर्त: । आहेदमादिपुरुषाखिललोकनाथ तीर्थश्रव: श्रवणमङ्गलनामधेय ॥ १५ ॥

Trong hồ nước, cá sấu mạnh hơn đã ngoạm lấy chân của Gajendra, thủ lĩnh bầy voi. Đau khổ tột cùng, Gajendra cầm hoa sen bằng vòi và khẩn cầu: “Ôi Ādipuruṣa, Chúa tể muôn loài! Danh thánh của Ngài, chỉ cần được nghe đã đem lại điềm lành và thanh tịnh; thật đáng để xưng tụng.”

Verse 16

श्रुत्वा हरिस्तमरणार्थिनमप्रमेय- श्चक्रायुध: पतगराजभुजाधिरूढ: । चक्रेण नक्रवदनं विनिपाट्य तस्मा- द्धस्ते प्रगृह्य भगवान् कृपयोज्जहार ॥ १६ ॥

Nghe lời kêu cứu của Gajendra, Hari vô lượng, tay cầm bánh xe (cakra), lập tức đến trên lưng Garuḍa, vua loài chim. Ngài dùng cakra chém nát miệng cá sấu, rồi nắm lấy vòi và với lòng từ bi giải thoát Gajendra.

Verse 17

ज्यायान् गुणैरवरजोऽप्यदिते: सुतानां लोकान् विचक्रम इमान् यदथाधियज्ञ: । क्ष्मां वामनेन जगृहे त्रिपदच्छलेन याच्ञामृते पथि चरन् प्रभुभिर्न चाल्य: ॥ १७ ॥

Dẫu xuất hiện như người con út của Aditi, Chúa vẫn vượt trội các Āditya về mọi phẩm tính; với tư cách Adhiyajña, Ngài bước đi bao trùm các cõi. Trong hình Vāmana, lấy cớ xin ba bước đất, Ngài thu lấy toàn bộ lãnh thổ của Bali Mahārāja, vì nếu không xin, ngay cả bậc có quyền lực cũng không thể lấy đi phần sở hữu chính đáng của người khác.

Verse 18

नार्थो बलेरयमुरुक्रमपादशौच- माप: शिखाधृतवतो विबुधाधिपत्यम् । यो वै प्रतिश्रुतमृते न चिकीर्षदन्य- दात्मानमङ्ग मनसा हरयेऽभिमेने ॥ १८ ॥

Bali Mahārāja đội trên đầu nước thiêng đã rửa chân sen của Urukrama. Dù bị thầy tâm linh ngăn cấm, ông không nghĩ gì ngoài lời hứa đã thốt ra. Để hoàn tất phần đo cho bước thứ ba của Chúa, ông dâng chính thân mình cho Hari; với ông, ngay cả vương quyền cõi trời mà ông chinh phục bằng sức mạnh cũng chẳng đáng kể.

Verse 19

तुभ्यं च नारद भृशं भगवान् विवृद्ध- भावेन साधुपरितुष्ट उवाच योगम् । ज्ञानं च भागवतमात्मसतत्त्वदीपं यद्वासुदेवशरणा विदुरञ्जसैव ॥ १९ ॥

Hỡi Nārada, trong hóa thân Haṁsāvatāra, Bhagavān vô cùng hoan hỷ trước lòng bhakti mãnh liệt của ngươi, nên đã dạy yoga, jñāna và khoa học Bhāgavata như ngọn đèn soi tỏ chân lý của ātman; những ai quy y Vāsudeva sẽ dễ dàng thấu hiểu.

Verse 20

चक्रं च दिक्ष्वविहतं दशसु स्वतेजो मन्वन्तरेषु मनुवंशधरो बिभर्ति । दुष्टेषु राजसु दमं व्यदधात् स्वकीर्तिं सत्ये त्रिपृष्ठ उशतीं प्रथयंश्चरित्रै: ॥ २० ॥

Trong hóa thân Manu, Chúa trở thành người nối dõi dòng Manu. Với bánh xe thần lực không gì ngăn cản được ở mọi phương, Ngài chế ngự các vua ác trong mười manvantara; và nhờ những hành trạng thiêng liêng, danh tiếng Ngài lan khắp tam giới cho đến Satyaloka.

Verse 21

धन्वन्तरिश्च भगवान् स्वयमेव कीर्ति- र्नाम्ना नृणां पुरुरुजां रुज आशु हन्ति । यज्ञे च भागममृतायुरवावरुन्ध आयुष्यवेदमनुशास्त्यवतीर्य लोके ॥ २१ ॥

Trong hóa thân Dhanvantari, Chúa chỉ bằng danh tiếng thiêng liêng của Ngài đã mau chóng chữa lành bệnh tật cho chúng sinh vốn luôn đau ốm; nhờ Ngài mà chư thiên được trường thọ. Ngài nhận phần trong các tế lễ yajña và giáng thế để truyền dạy Āyurveda, khoa y dược.

Verse 22

क्षत्रं क्षयाय विधिनोपभृतं महात्मा ब्रह्मध्रुगुज्झितपथं नरकार्तिलिप्सु । उद्धन्त्यसाववनिकण्टकमुग्रवीर्य- स्त्रि:सप्तकृत्व उरुधारपरश्वधेन ॥ २२ ॥

Khi tầng lớp kṣatriya cầm quyền khinh miệt dharma của bậc brahmana, lạc khỏi con đường Chân Lý và như kẻ ham muốn địa ngục, thì Mahātmā—trong hóa thân hiền triết Paraśurāma—với uy lực dữ dội và lưỡi rìu sắc bén đã nhổ tận gốc những vua ác, gai nhọn của đất, đúng hai mươi mốt lần.

Verse 23

अस्मत्प्रसादसुमुख: कलया कलेश इक्ष्वाकुवंश अवतीर्य गुरोर्निदेशे । तिष्ठन् वनं सदयितानुज आविवेश यस्मिन् विरुध्य दशकन्धर आर्तिमार्च्छत् ॥ २३ ॥

Vì lòng từ bi vô điều kiện đối với mọi chúng sinh, Bhagavān cùng các phần mở rộng đã giáng sinh trong dòng Ikṣvāku, hiển lộ là Đấng chủ tể của śakti Sītā. Theo lệnh phụ vương Daśaratha, Ngài vào rừng và sống nhiều năm cùng hiền thê và em trai; Rāvaṇa mười đầu vì đối nghịch mà phạm trọng tội, rốt cuộc bị khuất phục.

Verse 24

यस्मा अदादुदधिरूढभयाङ्गवेपो मार्गं सपद्यरिपुरं हरवद् दिधक्षो: । दूरे सुहृन्मथितरोषसुशोणद‍ृष्टय‍ा तातप्यमानमकरोरगनक्रचक्र: ॥ २४ ॥

Đức Bhagavān Rāmacandra, đau xót vì người bạn thân yêu Sītā ở xa, đã nhìn về thành của kẻ thù Rāvaṇa bằng đôi mắt đỏ rực như Hara muốn thiêu đốt cõi trời. Đại dương run sợ liền mở đường, vì các loài thủy tộc—cá mập, rắn và cá sấu—bị sức nóng từ ánh nhìn phẫn nộ của Chúa thiêu đốt.

Verse 25

वक्ष:स्थलस्पर्शरुग्नमहेन्द्रवाह- दन्तैर्विडम्बितककुब्जुष ऊढहासम् । सद्योऽसुभि: सह विनेष्यति दारहर्तु- र्विस्फूर्जितैर्धनुष उच्चरतोऽधिसैन्ये ॥ २५ ॥

Trong chiến trận, ngà của voi Airāvata—vật cưỡi của Indra—vỡ vụn khi va vào ngực Rāvaṇa, những mảnh vỡ như chiếu sáng khắp các phương. Rāvaṇa vì thế kiêu ngạo, cười ngạo nghễ và đi lại giữa quân sĩ như kẻ chinh phục mọi hướng; nhưng ngay khi tiếng rung rền của cây cung Đức Bhagavān Rāmacandra vang lên, tiếng cười và cả sinh khí của hắn lập tức tắt lịm.

Verse 26

भूमे: सुरेतरवरूथविमर्दिताया: क्लेशव्ययाय कलया सितकृष्णकेश: । जात: करिष्यति जनानुपलक्ष्यमार्ग: कर्माणि चात्ममहिमोपनिबन्धनानि ॥ २६ ॥

Khi trái đất bị đè nặng bởi sức chiến đấu của các vua chúa không có niềm tin nơi Thượng Đế, Chúa giáng thế bằng phần mở rộng của Ngài để giảm bớt khổ đau cho đời. Ngài đến trong hình dạng nguyên thủy, tóc đen đẹp đẽ; con đường hành động của Ngài không ai có thể đo lường, và để mở rộng vinh quang siêu việt, Ngài thực hiện những công hạnh phi thường.

Verse 27

तोकेन जीवहरणं यदुलूकिकाया- स्त्रैमासिकस्य च पदा शकटोऽपवृत्त: । यद् रिङ्गतान्तरगतेन दिविस्पृशोर्वा उन्मूलनं त्वितरथार्जुनयोर्न भाव्यम् ॥ २७ ॥

Không còn nghi ngờ gì rằng Chúa Kṛṣṇa là Đấng Tối Thượng. Nếu không, làm sao Ngài có thể giết nữ quỷ khổng lồ Pūtanā khi còn nằm trên lòng mẹ, lật chiếc xe bằng chân lúc mới ba tháng tuổi, hay nhổ bật đôi cây arjuna cao chạm trời khi Ngài còn đang bò? Những việc ấy không thể thuộc về ai khác ngoài chính Chúa.

Verse 28

यद् वै व्रजे व्रजपशून् विषतोयपीतान् पालांस्त्वजीवयदनुग्रहद‍ृष्टिवृष्टय‍ा । तच्छुद्धयेऽतिविषवीर्यविलोलजिह्व- मुच्चाटयिष्यदुरगं विहरन् ह्रदिन्याम् ॥ २८ ॥

Ở Vraja, khi các cậu bé chăn bò và đàn vật của họ uống phải nước độc sông Yamunā rồi gục xuống, Chúa—dù còn thơ ấu—đã làm họ sống lại bằng cơn mưa ánh nhìn từ bi. Rồi để thanh tịnh dòng Yamunā, Ngài nhảy xuống như đang vui đùa và trừng trị rắn Kāliya, kẻ ẩn nấp với chiếc lưỡi phun từng đợt độc. Ai ngoài Đấng Tối Thượng có thể làm những việc phi thường như thế?

Verse 29

तत् कर्म दिव्यमिव यन्निशि नि:शयानं दावाग्निना शुचिवने परिदह्यमाने । उन्नेष्यति व्रजमतोऽवसितान्तकालं नेत्रे पिधाप्य सबलोऽनधिगम्यवीर्य: ॥ २९ ॥

Ngay trong đêm ấy, khi dân Vraja ngủ yên không lo sợ, lửa rừng bùng lên vì lá khô, tưởng như cái chết đã kề cận mọi người. Nhưng Đức Bhagavān Śrī Kṛṣṇa cùng Balarāma chỉ khép mắt mà cứu hộ tất cả—đó là hành vi thần linh siêu phàm của Ngài.

Verse 30

गृह्णीत यद् यदुपबन्धममुष्य माता शुल्बं सुतस्य न तु तत् तदमुष्य माति । यज्जृम्भतोऽस्य वदने भुवनानि गोपी संवीक्ष्य शङ्कितमना: प्रतिबोधितासीत् ॥ ३० ॥

Khi mẹ Yaśodā định trói tay con bằng dây thừng, nối bao nhiêu dây cũng vẫn thiếu, không bao giờ đủ. Rồi Bhagavān từ tốn ngáp và mở miệng; nàng gopī thấy trong miệng ấy hiện hữu mọi vũ trụ. Bà bối rối nghi ngờ, nhưng sau cùng lại được thuyết phục theo một cách khác về bản tính yoga-māyā huyền diệu của con mình.

Verse 31

नन्दं च मोक्ष्यति भयाद् वरुणस्य पाशाद् गोपान् बिलेषु पिहितान् मयसूनुना च । अह्न्यापृतं निशि शयानमतिश्रमेण लोकं विकुण्ठमुपनेष्यति गोकुलं स्म ॥ ३१ ॥

Đức Bhagavān Śrī Kṛṣṇa sẽ giải thoát Nanda Mahārāja khỏi nỗi sợ dây trói của Varuṇa, và cứu các cậu bé chăn bò bị con trai Māyā giam trong hang núi. Với dân Vṛndāvana làm lụng ban ngày và ngủ say ban đêm vì mệt nhọc, Ngài ban sự thăng tiến đến Vaikuṇṭha—tất cả đều là hành vi siêu việt của Ngài.

Verse 32

गोपैर्मखे प्रतिहते व्रजविप्लवाय देवेऽभिवर्षति पशून् कृपया रिरक्षु: । धर्तोच्छिलीन्ध्रमिव सप्तदिनानि सप्त- वर्षो महीध्रमनघैककरे सलीलम् ॥ ३२ ॥

Khi các mục đồng, theo lời Kṛṣṇa, ngừng tế lễ dâng Indra, Indra trút mưa nặng hạt suốt bảy ngày khiến Vraja suýt bị cuốn trôi. Vì lòng từ bi vô cớ đối với dân Vraja và muôn thú, Đức Bhagavān Śrī Kṛṣṇa mới bảy tuổi đã nâng đồi Govardhana bằng một tay như chiếc lọng trong bảy ngày để che chở.

Verse 33

क्रीडन् वने निशि निशाकररश्मिगौर्यां रासोन्मुख: कलपदायतमूर्च्छितेन । उद्दीपितस्मररुजां व्रजभृद्वधूनां हर्तुर्हरिष्यति शिरो धनदानुगस्य ॥ ३३ ॥

Trong đêm trắng sáng bởi ánh trăng, giữa rừng Vṛndāvana, Đức Bhagavān hướng về vũ điệu rāsa, cất tiếng ca ngọt ngào du dương làm bừng dậy nỗi khắc khoải tình yêu của các thiếu nữ Vraja. Khi ấy ác quỷ Śaṅkhacūḍa, kẻ theo hầu Kuvera—thần giữ kho báu—đã bắt cóc họ; và Chúa đã chém lìa đầu hắn khỏi thân.

Verse 34

ये च प्रलम्बखरदर्दुरकेश्यरिष्ट- मल्लेभकंसयवना: कपिपौण्ड्रकाद्या: । अन्ये च शाल्वकुजबल्वलदन्तवक्र- सप्तोक्षशम्बरविदूरथरुक्‍मिमुख्या: ॥ ३४ ॥ ये वा मृधे समितिशालिन आत्तचापा: काम्बोजमत्स्यकुरुसृञ्जयकैकयाद्या: । यास्यन्त्यदर्शनमलं बलपार्थभीम- व्याजाह्वयेन हरिणा निलयं तदीयम् ॥ ३५ ॥

Pralamba, Dhenuka, Baka, Keśī, Ariṣṭa, Cāṇūra, Muṣṭika, voi Kuvalayāpīḍa, Kaṁsa, Yavana, Narakāsura, Pauṇḍraka… cùng Śālva, Dvivida, Balvala, Dantavakra, bảy con bò, Śambara, Vidūratha, Rukmī… tất cả đều giao chiến dữ dội với Đức Bhagavān Hari; bị diệt rồi, kẻ thì hòa vào brahmajyoti, kẻ thì đạt đến cõi Vaikuṇṭha của Ngài.

Verse 35

ये च प्रलम्बखरदर्दुरकेश्यरिष्ट- मल्लेभकंसयवना: कपिपौण्ड्रकाद्या: । अन्ये च शाल्वकुजबल्वलदन्तवक्र- सप्तोक्षशम्बरविदूरथरुक्‍मिमुख्या: ॥ ३४ ॥ ये वा मृधे समितिशालिन आत्तचापा: काम्बोजमत्स्यकुरुसृञ्जयकैकयाद्या: । यास्यन्त्यदर्शनमलं बलपार्थभीम- व्याजाह्वयेन हरिणा निलयं तदीयम् ॥ ३५ ॥

Những dũng sĩ tinh thông chiến trận, giương cung như Kāmboja, Matsya, Kuru, Sṛñjaya, Kekaya… cũng giao chiến với Hari, Đấng hiện ra dưới các danh xưng như Baladeva, Arjuna, Bhīma… Khi bị diệt, họ hoặc đạt brahmajyoti, hoặc đến trú xứ Vaikuṇṭha của Ngài.

Verse 36

कालेन मीलितधियामवमृश्य नृणां स्तोकायुषां स्वनिगमो बत दूरपार: । आविर्हितस्त्वनुयुगं स हि सत्यवत्यां वेदद्रुमं विटपशो विभजिष्यति स्म ॥ ३६ ॥

Nhận thấy rằng theo dòng thời gian, trí tuệ con người mờ đi và tuổi thọ ngắn ngủi khiến con đường Veda trở nên quá khó, chính Thượng Đế sẽ hiện thân làm con của Satyavatī—Vyāsadeva—và phân chia “cây Veda” thành nhiều nhánh tùy theo từng thời đại.

Verse 37

देवद्विषां निगमवर्त्मनि निष्ठितानां पूर्भिर्मयेन विहिताभिरद‍ृश्यतूर्भि: । लोकान् घ्नतां मतिविमोहमतिप्रलोभं वेषं विधाय बहु भाष्यत औपधर्म्यम् ॥ ३७ ॥

Khi những kẻ thù ghét chư thiên, tinh thông khoa học Veda, dùng các “thành/phi thuyền vô hình” do Maya chế tạo để tàn sát cư dân các cõi, thì Đức Janārdana sẽ làm mê loạn trí họ bằng cách khoác hình tướng đẹp đẽ của Phật (Buddha) và thuyết giảng nhiều giáo lý thuộc upadharma (tôn giáo phụ, giả).

Verse 38

यर्ह्यालयेष्वपि सतां न हरे: कथा: स्यु: पाषण्डिनो द्विजजना वृषला नृदेवा: । स्वाहा स्वधा वषडिति स्म गिरो न यत्र शास्ता भविष्यति कलेर्भगवान् युगान्ते ॥ ३८ ॥

Khi ngay cả nơi ở của những kẻ tự xưng là bậc hiền thiện cũng không còn Hari-kathā, khi các dvija trở thành pāṣaṇḍa, khi những người cầm quyền (nṛdeva) mang bản tính thấp hèn, và khi ngay cả các từ tế lễ như “svāhā, svadhā, vaṣaṭ” cũng không ai biết—bấy giờ, vào cuối Kali-yuga, Đức Bhagavān sẽ xuất hiện như Đấng Trừng Phạt Tối Thượng.

Verse 39

सर्गे तपोऽहमृषयो नव ये प्रजेशा: स्थानेऽथ धर्ममखमन्वमरावनीशा: । अन्ते त्वधर्महरमन्युवशासुराद्या मायाविभूतय इमा: पुरुशक्तिभाज: ॥ ३९ ॥

Lúc khởi đầu tạo hóa có khổ hạnh, ta (Phạm Thiên), các Prajāpati và chín đại hiền thánh sinh ra muôn loài; trong thời kỳ duy trì có Đức Viṣṇu, chư thiên nắm quyền và các vua của các cõi; nhưng đến cuối cùng có phi pháp, rồi Rudra và kẻ vô thần đầy sân hận v.v.—tất cả đều là những biểu hiện đại diện của năng lực nơi Đấng Tối Thượng.

Verse 40

विष्णोर्नु वीर्यगणनां कतमोऽर्हतीह य: पार्थिवान्यपि कविर्विममे रजांसि । चस्कम्भ य: स्वरहसास्खलता त्रिपृष्ठं यस्मात् त्रिसाम्यसदनादुरुकम्पयानम् ॥ ४० ॥

Ai có thể kể trọn uy lực của Viṣṇu? Dẫu là bậc học giả có thể đo đếm cả bụi vi trần của nguyên tử trong vũ trụ cũng không thể; bởi chính Ngài, trong hình tướng Trivikrama, nhẹ nhàng bước chân vượt qua đỉnh Satyaloka đến tận trạng thái quân bình của ba guṇa, khiến muôn cõi rung động.

Verse 41

नान्तं विदाम्यहममी मुनयोऽग्रजास्ते मायाबलस्य पुरुषस्य कुतोऽवरा ये । गायन् गुणान् दशशतानन आदिदेव: शेषोऽधुनापि समवस्यति नास्य पारम् ॥ ४१ ॥

Không phải ta, cũng không phải các bậc hiền triết sinh trước ngươi, biết trọn cùng tận của Đấng Tối Thượng đầy quyền năng của māyā; huống chi những kẻ sinh sau chúng ta. Ngay cả Śeṣa, hóa thân đầu tiên, dù dùng một nghìn miệng ca tụng phẩm tính của Ngài, đến nay vẫn chưa chạm tới bờ kia của tri kiến ấy.

Verse 42

येषां स एष भगवान् दययेदनन्त: सर्वात्मनाश्रितपदो यदि निर्व्यलीकम् । ते दुस्तरामतितरन्ति च देवमायां नैषां ममाहमिति धी: श्वश‍ृगालभक्ष्ये ॥ ४२ ॥

Ai được Đấng Vô Biên thương xót, và chân thành nương tựa trọn vẹn nơi chân Ngài trong phụng sự bhakti, người ấy vượt qua biển devī-māyā khó qua và hiểu biết về Ngài. Còn kẻ bám chấp thân này—rốt cuộc là mồi cho chó và chó rừng—với ý niệm “ta” và “của ta”, thì không thể.

Verse 43

वेदाहमङ्ग परमस्य हि योगमायां यूयं भवश्च भगवानथ दैत्यवर्य: । पत्नी मनो: स च मनुश्च तदात्मजाश्च प्राचीनबर्हिर्ऋभुरङ्ग उत ध्रुवश्च ॥ ४३ ॥ इक्ष्वाकुरैलमुचुकुन्दविदेहगाधि- रघ्वम्बरीषसगरा गयनाहुषाद्या: । मान्धात्रलर्कशतधन्वनुरन्तिदेवा देवव्रतो बलिरमूर्त्तरयो दिलीप: ॥ ४४ ॥ सौभर्युतङ्कशिबिदेवलपिप्पलाद- सारस्वतोद्धवपराशरभूरिषेणा: । येऽन्ये विभीषणहनूमदुपेन्द्रदत्त- पार्थार्ष्टिषेणविदुरश्रुतदेववर्या: ॥ ४५ ॥

Hỡi Nārada, tuy các năng lực của Chúa là bất khả tư nghị và vô lượng, nhưng vì chúng ta đều là những linh hồn quy phục, nên chúng ta biết cách Ngài hành động qua yoga-māyā. Cũng vậy, Śiva đầy quyền năng, Prahlāda bậc nhất trong dòng daitya, Svāyambhuva Manu, vợ ông Śatarūpā, con cái (Priyavrata, Uttānapāda, Ākūti, Devahūti, Prasūti v.v.), Prācīnabarhi, Ṛbhu, Aṅga, Dhruva, Ikṣvāku, Aila, Mucukunda, Videha (Janaka), Gādhi, Raghu, Ambarīṣa, Sagara, Gaya, Nāhuṣa, Māndhātā, Alarka, Śatadhanvā, Anu, Rantideva, Bhīṣma, Bali, Amūrttaraya, Dilīpa, Saubhari, Utaṅka, Śibi, Devala, Pippalāda, Sārasvata, Uddhava, Parāśara, Bhūriṣeṇa, Vibhīṣaṇa, Hanumān, Śukadeva, Arjuna, Ārṣṭiṣeṇa, Vidura, Śrutadeva và nhiều vị khác cũng biết các năng lực ấy.

Verse 44

वेदाहमङ्ग परमस्य हि योगमायां यूयं भवश्च भगवानथ दैत्यवर्य: । पत्नी मनो: स च मनुश्च तदात्मजाश्च प्राचीनबर्हिर्ऋभुरङ्ग उत ध्रुवश्च ॥ ४३ ॥ इक्ष्वाकुरैलमुचुकुन्दविदेहगाधि- रघ्वम्बरीषसगरा गयनाहुषाद्या: । मान्धात्रलर्कशतधन्वनुरन्तिदेवा देवव्रतो बलिरमूर्त्तरयो दिलीप: ॥ ४४ ॥ सौभर्युतङ्कशिबिदेवलपिप्पलाद- सारस्वतोद्धवपराशरभूरिषेणा: । येऽन्ये विभीषणहनूमदुपेन्द्रदत्त- पार्थार्ष्टिषेणविदुरश्रुतदेववर्या: ॥ ४५ ॥

Hỡi Nārada, tuy năng lực yoga-māyā của Đấng Tối Thượng không thể đo lường và khó thấu, nhưng vì chúng ta là những linh hồn quy y nên biết Ngài vận hành qua yoga-māyā như thế nào. Cũng vậy, Śiva toàn năng, Prahlāda bậc vương của dòng dõi daitya, Svāyambhuva Manu, Śatarūpā và con cháu, cùng Prācīnabarhi, Ṛbhu, Aṅga và Dhruva đều biết điều ấy.

Verse 45

वेदाहमङ्ग परमस्य हि योगमायां यूयं भवश्च भगवानथ दैत्यवर्य: । पत्नी मनो: स च मनुश्च तदात्मजाश्च प्राचीनबर्हिर्ऋभुरङ्ग उत ध्रुवश्च ॥ ४३ ॥ इक्ष्वाकुरैलमुचुकुन्दविदेहगाधि- रघ्वम्बरीषसगरा गयनाहुषाद्या: । मान्धात्रलर्कशतधन्वनुरन्तिदेवा देवव्रतो बलिरमूर्त्तरयो दिलीप: ॥ ४४ ॥ सौभर्युतङ्कशिबिदेवलपिप्पलाद- सारस्वतोद्धवपराशरभूरिषेणा: । येऽन्ये विभीषणहनूमदुपेन्द्रदत्त- पार्थार्ष्टिषेणविदुरश्रुतदेववर्या: ॥ ४५ ॥

Ikṣvāku, Aila, Mucukunda, Videha (Janaka), Gādhi, Raghu, Ambarīṣa, Sagara, Gaya, Nāhuṣa, Māndhātā, Alarka, Śatadhanvā, Anu, Rantideva, Devavrata (Bhīṣma), Bali, Amūrttaraya và Dilīpa—tất cả đều biết năng lực yoga-māyā của Bhagavān.

Verse 46

ते वै विदन्त्यतितरन्ति च देवमायां स्त्रीशूद्रहूणशबरा अपि पापजीवा: । यद्यद्भुतक्रमपरायणशीलशिक्षा- स्तिर्यग्जना अपि किमु श्रुतधारणा ये ॥ ४६ ॥

Ngay cả những người sống trong tội lỗi—như phụ nữ, giai cấp śūdra, Hūṇa, Śabara—cũng có thể hiểu khoa học về Thượng Đế và vượt qua deva-māyā, nếu quy y các bhakta thanh tịnh và bước theo dấu chân phụng sự bhakti của họ; huống chi những ai gìn giữ śruti.

Verse 47

शश्वत् प्रशान्तमभयं प्रतिबोधमात्रं शुद्धं समं सदसत: परमात्मतत्त्वम् । शब्दो न यत्र पुरुकारकवान् क्रियार्थो माया परैत्यभिमुखे च विलज्जमाना तद् वै पदं भगवत: परमस्य पुंसो ब्रह्मेति यद् विदुरजस्रसुखं विशोकम् ॥ ४७ ॥

Thực tại ấy vĩnh cửu, tịch tĩnh, vô úy, thuần là tỉnh thức, thanh tịnh và bình đẳng—vượt trên hữu và vô—chính là chân lý Paramātmā. Ở đó không có sự phô diễn ngôn từ cho nghiệp cầu quả, và māyā hổ thẹn rút lui khi đối diện Ngài. Đó là cảnh giới tối thượng của Bhagavān, mà bậc trí gọi là Brahman: an lạc vô tận, không sầu khổ.

Verse 48

सध्‌रयङ् नियम्य यतयो यमकर्तहेतिं । जह्यु: स्वराडिव निपानखनित्रमिन्द्र: ॥ ४८ ॥

Trong trạng thái siêu việt ấy, không còn cần sự chế ngự tâm trí gượng ép, suy luận hay thiền định như các jñānī và yogī thực hành; hành giả buông bỏ các phương tiện ấy, như Indra—vua cõi trời—từ bỏ nhọc nhằn đào giếng.

Verse 49

स श्रेयसामपि विभुर्भगवान् यतोऽस्य भावस्वभावविहितस्य सत: प्रसिद्धि: । देहे स्वधातुविगमेऽनुविशीर्यमाणे व्योमेव तत्र पुरुषो न विशीर्यतेऽज: ॥ ४९ ॥

Đấng Bhagavān toàn năng là chủ tể của mọi điều cát tường, vì quả báo của mọi hành vi của chúng sinh—dù trong cảnh giới vật chất hay tâm linh—đều do Ngài ban. Vì thế Ngài là ân nhân tối thượng. Khi các yếu tố thân xác tan rã, linh hồn vô sinh vẫn tồn tại, như khí trong hư không.

Verse 50

सोऽयं तेऽभिहितस्तात भगवान् विश्वभावन: । समासेन हरेर्नान्यदन्यस्मात् सदसच्च यत् ॥ ५० ॥

Con ơi, ta đã nói vắn tắt về Bhagavān, Đấng nuôi dưỡng và kiến tạo các thế giới. Ngoài Hari ra, không có nguyên nhân nào khác cho cả hữu (sat) lẫn vô (asat).

Verse 51

इदं भागवतं नाम यन्मे भगवतोदितम् । संग्रहोऽयं विभूतीनां त्वमेतद् विपुलीकुरु ॥ ५१ ॥

Hỡi Nārada, khoa học về Thượng Đế mang tên Bhāgavata này đã được Bhagavān nói với ta một cách tóm lược; đó là sự kết tập các vibhūti—những quyền năng đa dạng của Ngài. Con hãy tự mình triển khai rộng ra.

Verse 52

यथा हरौ भगवति नृणां भक्तिर्भविष्यति । सर्वात्मन्यखिलाधारे इति सङ्कल्प्य वर्णय ॥ ५२ ॥

Hãy miêu tả với quyết tâm vững chắc, sao cho con người có thể khơi dậy bhakti hướng về Bhagavān Hari—Đấng là Siêu Hồn của muôn loài và là nền tảng nâng đỡ mọi năng lực.

Verse 53

मायां वर्णयतोऽमुष्य ईश्वरस्यानुमोदत: । श‍ृण्वत: श्रद्धया नित्यं माययात्मा न मुह्यति ॥ ५३ ॥

Những hoạt động của Chúa cùng các năng lực khác nhau của Ngài cần được thuật lại theo giáo huấn và sự chuẩn thuận của Đấng Tối Thượng. Ai thường xuyên lắng nghe với lòng श्रद्धā và bhakti, tâm linh người ấy không bị māyā làm mê lầm.