Adhyaya 88

Verse 1

श्रीराजोवाच देवासुरमनुष्येषु ये भजन्त्यशिवं शिवम् । प्रायस्ते धनिनो भोजा न तु लक्ष्म्या: पतिं हरिम् ॥ १ ॥

Vua Parīkṣit thưa: Trong hàng chư thiên, asura và loài người, những ai thờ phụng Śiva—bậc khổ hạnh nghiêm cẩn—thường được giàu sang và hưởng thụ; còn những người thờ phụng Hari, phu quân của Nữ thần Lakṣmī, lại thường không như vậy.

Verse 2

एतद् वेदितुमिच्छाम: सन्देहोऽत्र महान् हि न: । विरुद्धशीलयो: प्रभ्वोर्विरुद्धा भजतां गति: ॥ २ ॥

Chúng con muốn hiểu rõ điều này, vì ở đây chúng con có nghi vấn rất lớn. Quả báo mà những người thờ phụng hai vị Chúa có bản tính trái ngược đạt được dường như lại trái với điều người ta mong đợi.

Verse 3

श्रीशुक उवाच शिव: शक्तियुत: शश्वत् त्रिलिङ्गो गुणसंवृत: । वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्चेत्यहं त्रिधा ॥ ३ ॥

Śrī Śukadeva nói: Chúa Śiva luôn kết hợp với śakti của Ngài, tức prakṛti (tự nhiên vật chất). Bị bao phủ bởi ba guṇa, Ngài hiện ra thành ba dạng—vaikārika, taijasa và tāmasa—tượng trưng cho nguyên lý ngã chấp vật chất trong thiện, dục và vô minh.

Verse 4

ततो विकारा अभवन् षोडशामीषु कञ्चन । उपधावन् विभूतीनां सर्वासामश्न‍ुते गतिम् ॥ ४ ॥

Từ ngã chấp ấy, mười sáu yếu tố đã tiến hóa như những biến dạng. Khi một tín đồ của Chúa Śiva thờ phụng sự hiển lộ của Ngài trong bất kỳ yếu tố nào, người ấy đạt được mọi loại phú quý và hưởng thụ tương ứng.

Verse 5

हरिर्हि निर्गुण: साक्षात् पुरुष: प्रकृते: पर: । स सर्वद‍ृगुपद्रष्टा तं भजन् निर्गुणो भवेत् ॥ ५ ॥

Nhưng Chúa Hari vốn là nirguṇa: Đấng Tối Thượng vượt ngoài prakṛti, là Nhân Chứng vĩnh hằng thấy biết mọi điều. Ai thờ phụng Ngài cũng trở nên vượt ngoài các guṇa.

Verse 6

निवृत्तेष्वश्वमेधेषु राजा युष्मत्पितामह: । श‍ृण्वन् भगवतो धर्मानपृच्छदिदमच्युतम् ॥ ६ ॥

Sau khi hoàn tất các lễ tế Aśvamedha, ông nội của các con là vua Yudhiṣṭhira, trong lúc lắng nghe Bhagavān giảng về dharma, đã hỏi Chúa Acyuta chính câu hỏi này.

Verse 7

स आह भगवांस्तस्मै प्रीत: शुश्रूषवे प्रभु: । नृणां नि:श्रेयसार्थाय योऽवतीर्णो यदो: कुले ॥ ७ ॥

Câu hỏi ấy làm Śrī Kṛṣṇa, Đấng Tối Thượng giáng sinh trong dòng Yadu vì lợi ích tối hậu của muôn người, hoan hỷ; rồi Ngài đáp lời vị vua đang cung kính lắng nghe như sau.

Verse 8

श्रीभगवानुवाच यस्याहमनुगृह्णामि हरिष्ये तद्धनं शनै: । ततोऽधनं त्यजन्त्यस्य स्वजना दु:खदु:खितम् ॥ ८ ॥

Đức Bhagavān phán: Nếu Ta đặc biệt ban ân cho ai, Ta sẽ dần dần lấy đi của cải của người ấy. Rồi thân quyến và bạn hữu sẽ bỏ rơi kẻ nghèo khổ, sầu não ấy; như vậy người ấy chịu hết khổ này đến khổ khác.

Verse 9

स यदा वितथोद्योगो निर्विण्ण: स्याद् धनेहया । मत्परै: कृतमैत्रस्य करिष्ये मदनुग्रहम् ॥ ९ ॥

Khi người ấy thất vọng vì những nỗ lực kiếm tiền và chán ngán lòng ham của, rồi kết bạn với các tín đồ của Ta, Ta sẽ ban cho người ấy ân sủng đặc biệt của Ta.

Verse 10

तद् ब्रह्म परमं सूक्ष्मं चिन्मात्रं सदनन्तकम् । विज्ञायात्मतया धीर: संसारात्परिमुच्यते ॥ १० ॥

Bấy giờ người trí vững vàng nhận ra Brahman Tối Thượng—vi tế nhất, thuần ý thức, hiện hữu siêu việt vô tận; biết Chân Lý Tối Cao ấy là nền tảng của chính mình, người ấy được giải thoát khỏi vòng luân hồi.

Verse 11

अतो मां सुदुराराध्यं हित्वान्यान् भजते जन: । ततस्त आशुतोषेभ्यो लब्धराज्यश्रियोद्धता: । मत्ता: प्रमत्ता वरदान् विस्मयन्त्यवजानते ॥ ११ ॥

Vì Ta khó thờ phụng, người đời thường tránh Ta mà thờ các thần khác vốn dễ làm hài lòng. Khi nhận được vinh hoa quyền lực từ họ, họ trở nên kiêu ngạo, say men tự phụ, lơ là bổn phận, thậm chí dám xúc phạm cả các vị thần đã ban ân cho mình.

Verse 12

श्रीशुक उवाच शापप्रसादयोरीशा ब्रह्मविष्णुशिवादय: । सद्य:शापप्रसादोऽङ्ग शिवो ब्रह्मा न चाच्युत: ॥ १२ ॥

Śrī Śukadeva nói: Brahmā, Viṣṇu, Śiva và các vị khác có thể ban lời nguyền hay phúc lành. Tâu Đại vương, Śiva và Brahmā rất mau nguyền rủa hoặc ban ân, nhưng Đấng Tối Thượng Acyuta, bất khả sai lầm, thì không như vậy.

Verse 13

अत्र चोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । वृकासुराय गिरिशो वरं दत्त्वाप सङ्कटम् ॥ १३ ॥

Liên hệ điều này, người ta kể một tích xưa: khi Girīśa, chúa tể núi Kailāsa (Śiva), ban ân huệ cho quỷ Vṛka, Ngài đã rơi vào cơn nguy khốn lớn.

Verse 14

वृको नामासुर: पुत्र: शकुने: पथि नारदम् । द‍ृष्ट्वाशुतोषं पप्रच्छ देवेषु त्रिषु दुर्मति: ॥ १४ ॥

Con quỷ tên Vṛka, con của Śakuni, một lần gặp Nārada trên đường. Kẻ ác tâm ấy hỏi: trong ba vị thần tối cao, ai là đấng dễ làm hài lòng nhất, nhanh nhất?

Verse 15

स आह देवं गिरिशमुपाधावाशु सिद्ध्यसि । योऽल्पाभ्यां गुणदोषाभ्यामाशु तुष्यति कुप्यति ॥ १५ ॥

Nārada nói: Hãy thờ phụng Girīśa (Śiva), ngươi sẽ sớm thành tựu. Ngài mau hài lòng trước chút thiện, và cũng mau nổi giận trước chút lỗi.

Verse 16

दशास्यबाणयोस्तुष्ट: स्तुवतोर्वन्दिनोरिव । ऐश्वर्यमतुलं दत्त्वा तत आप सुसङ्कटम् ॥ १६ ॥

Ngài (Śiva) hài lòng với Rāvaṇa mười đầu và với Bāṇa khi họ ca tụng Ngài như những người xướng tụng nơi triều đình. Ban cho họ quyền lực vô song, rồi Ngài lại bị vướng vào cơn nguy khốn lớn.

Verse 17

इत्यादिष्टस्तमसुर उपाधावत् स्वगात्रत: । केदार आत्मक्रव्येण जुह्वानोऽग्निमुखं हरम् ॥ १७ ॥

Được khuyên bảo như vậy, con quỷ bắt đầu thờ phượng Chúa Shiva tại Kedarnath bằng cách cắt thịt từ chính cơ thể mình và dâng vào ngọn lửa thiêng.

Verse 18

देवोपलब्धिमप्राप्य निर्वेदात् सप्तमेऽहनि । शिरोऽवृश्चत् सुधितिना तत्तीर्थक्लिन्नमूर्धजम् ॥ १८ ॥ तदा महाकारुणिको स धूर्जटि- र्यथा वयं चाग्निरिवोत्थितोऽनलात् । निगृह्य दोर्भ्यां भुजयोर्न्यवारयत् तत्स्पर्शनाद् भूय उपस्कृताकृति: ॥ १९ ॥

Vrikasura trở nên tuyệt vọng sau khi không thấy được Chúa. Cuối cùng, vào ngày thứ bảy, sau khi nhúng tóc vào dòng nước thánh, hắn cầm rìu chuẩn bị chặt đầu mình.

Verse 19

देवोपलब्धिमप्राप्य निर्वेदात् सप्तमेऽहनि । शिरोऽवृश्चत् सुधितिना तत्तीर्थक्लिन्नमूर्धजम् ॥ १८ ॥ तदा महाकारुणिको स धूर्जटि- र्यथा वयं चाग्निरिवोत्थितोऽनलात् । निगृह्य दोर्भ्यां भुजयोर्न्यवारयत् तत्स्पर्शनाद् भूय उपस्कृताकृति: ॥ १९ ॥

Ngay lúc đó, Chúa Shiva đầy lòng từ bi hiện ra từ ngọn lửa hiến tế, ngài nắm lấy hai tay của con quỷ để ngăn hắn lại. Nhờ sự chạm vào của Chúa Shiva, cơ thể hắn lại trở nên nguyên vẹn.

Verse 20

तमाह चाङ्गालमलं वृणीष्व मे यथाभिकामं वितरामि ते वरम् । प्रीयेय तोयेन नृणां प्रपद्यता- महो त्वयात्मा भृशमर्द्यते वृथा ॥ २० ॥

Chúa Shiva nói với hắn: Bạn của ta ơi, xin hãy dừng lại! Hãy cầu xin bất cứ điều gì ngươi muốn. Than ôi, ngươi đã hành hạ thân xác mình một cách vô ích, vì ta dễ dàng hài lòng chỉ với chút nước dâng lên từ những ai tìm nơi nương tựa ở ta.

Verse 21

देवं स वव्रे पापीयान् वरं भूतभयावहम् । यस्य यस्य करं शीर्ष्णि धास्ये स म्रियतामिति ॥ २१ ॥

Kẻ tội lỗi Vrika đã chọn một ân huệ kinh hoàng đối với mọi sinh linh. Vrika nói: 'Bất cứ ai mà con đặt tay lên đầu, kẻ đó sẽ phải chết ngay lập tức.'

Verse 22

तच्छ्रुत्वा भगवान् रुद्रो दुर्मना इव भारत । ॐ इति प्रहसंस्तस्मै ददेऽहेरमृतं यथा ॥ २२ ॥

Nghe vậy, Đức Rudra dường như hơi bối rối, hỡi hậu duệ Bharata. Tuy nhiên, Ngài rung lên âm “Om” để tỏ ý thuận, rồi với nụ cười mỉa, ban ân huệ cho Vṛka—như cho sữa một con rắn độc.

Verse 23

स तद्वरपरीक्षार्थं शम्भोर्मूर्ध्‍नि किलासुर: । स्वहस्तं धातुमारेभे सोऽबिभ्यत् स्वकृताच्छिव: ॥ २३ ॥

Để thử nghiệm ân huệ ấy, con quỷ liền toan đặt bàn tay mình lên đỉnh đầu của Śambhu. Vì chính việc mình đã làm, Śiva trở nên khiếp sợ.

Verse 24

तेनोपसृष्ट: सन्त्रस्त: पराधावन् सवेपथु: । यावदन्तं दिवो भूमे: कष्ठानामुदगादुदक् ॥ २४ ॥

Bị con quỷ truy đuổi, Śiva run rẩy vì kinh hãi và vội vã bỏ chạy khỏi nơi ở phương bắc. Ngài chạy đến tận ranh giới của đất, trời và các góc phương của vũ trụ.

Verse 25

अजानन्त: प्रतिविधिं तूष्णीमासन् सुरेश्वरा: । ततो वैकुण्ठमगमद् भास्वरं तमस: परम् ॥ २५ ॥ यत्र नारायण: साक्षान्न्यासिनां परमो गति: । शान्तानां न्यस्तदण्डानां यतो नावर्तते गत: ॥ २६ ॥

Các chư thiên lớn chỉ biết im lặng vì không hiểu cách hóa giải ân huệ ấy. Rồi Śiva đến cõi Vaikuṇṭha rực sáng, vượt ngoài mọi tối tăm, nơi Nārāyaṇa tối thượng hiển hiện. Đó là đích đến tối cao của các bậc xuất gia an tịnh, đã từ bỏ bạo hại; đến đó rồi không còn trở lại.

Verse 26

अजानन्त: प्रतिविधिं तूष्णीमासन् सुरेश्वरा: । ततो वैकुण्ठमगमद् भास्वरं तमस: परम् ॥ २५ ॥ यत्र नारायण: साक्षान्न्यासिनां परमो गति: । शान्तानां न्यस्तदण्डानां यतो नावर्तते गत: ॥ २६ ॥

Các chư thiên lớn chỉ biết im lặng vì không hiểu cách hóa giải ân huệ ấy. Rồi Śiva đến cõi Vaikuṇṭha rực sáng, vượt ngoài mọi tối tăm, nơi Nārāyaṇa tối thượng hiển hiện. Đó là đích đến tối cao của các bậc xuất gia an tịnh, đã từ bỏ bạo hại; đến đó rồi không còn trở lại.

Verse 27

तं तथाव्यसनं द‍ृष्ट्वा भगवान् वृजिनार्दन: । दूरात् प्रत्युदियाद् भूत्वा बटुको योगमायया ॥ २७ ॥ मेखलाजिनदण्डाक्षैस्तेजसाग्निरिव ज्वलन् । अभिवादयामास च तं कुशपाणिर्विनीतवत् ॥ २८ ॥

Từ xa, Đức Thượng Đế Vṛjinārdana thấy rằng Thần Śiva đang lâm nguy. Vì thế, bằng năng lực Yoga-māyā huyền diệu, Ngài hóa thân thành một sa-di brahmacārī, mang thắt lưng thánh, da nai, gậy và tràng hạt, rồi đến trước Vṛkāsura. Hào quang của Ngài rực sáng như lửa; tay cầm cỏ kuśa, Ngài khiêm cung chào kính con quỷ ấy.

Verse 28

तं तथाव्यसनं द‍ृष्ट्वा भगवान् वृजिनार्दन: । दूरात् प्रत्युदियाद् भूत्वा बटुको योगमायया ॥ २७ ॥ मेखलाजिनदण्डाक्षैस्तेजसाग्निरिव ज्वलन् । अभिवादयामास च तं कुशपाणिर्विनीतवत् ॥ २८ ॥

Trong hình tướng bāṭuka được trang nghiêm bằng thắt lưng thánh, da nai, gậy và tràng hạt, Đức Bhagavān rực sáng như lửa. Tay cầm cỏ kuśa, Ngài khiêm cung chào kính Vṛkāsura.

Verse 29

श्रीभगवानुवाच शाकुनेय भवान् व्यक्तं श्रान्त: किं दूरमागत: । क्षणं विश्रम्यतां पुंस आत्मायं सर्वकामधुक् ॥ २९ ॥

Đức Bhagavān phán: “Hỡi con của Śakuni, ngươi có vẻ mệt mỏi rõ ràng. Sao lại đến từ nơi xa như vậy? Hãy nghỉ một lát. Vì chính thân này là phương tiện giúp con người thành tựu mọi ước nguyện.”

Verse 30

यदि न: श्रवणायालं युष्मद्‌व्यवसितं विभो । भण्यतां प्रायश: पुम्भिर्धृतै: स्वार्थान् समीहते ॥ ३० ॥

Ô Đấng quyền năng, nếu chúng tôi xứng đáng được nghe, xin hãy nói rõ ý định của ngài. Thường thì con người đạt mục đích của mình nhờ nương vào sự trợ giúp của kẻ khác.

Verse 31

श्रीशुक उवाच एवं भगवता पृष्टो वचसामृतवर्षिणा । गतक्लमोऽब्रवीत्तस्मै यथापूर्वमनुष्ठितम् ॥ ३१ ॥

Śukadeva Gosvāmī nói: Được Đức Bhagavān hỏi bằng lời lẽ ngọt như mưa cam lộ, Vṛka liền hết mệt. Rồi hắn thuật lại cho Ngài, đúng như đã làm, mọi việc trước đó của mình.

Verse 32

श्रीभगवानुवाच एवं चेत्तर्हि तद्वाक्यं न वयं श्रद्दधीमहि । यो दक्षशापात् पैशाच्यं प्राप्त: प्रेतपिशाचराट् ॥ ३२ ॥

Đức Chí Tôn phán: Nếu đúng như vậy, Ta không thể tin lời của Shiva. Do lời nguyền của Daksha, ông ta đã trở thành vua của loài ma quỷ và yêu tinh.

Verse 33

यदि वस्तत्र विश्रम्भो दानवेन्द्र जगद्गुरौ । तर्ह्यङ्गाशु स्वशिरसि हस्तं न्यस्य प्रतीयताम् ॥ ३३ ॥

Hỡi vua của loài quỷ, nếu ngươi có niềm tin vào ngài là bậc thầy của vũ trụ, thì hãy đặt tay lên đầu mình ngay lập tức để kiểm chứng.

Verse 34

यद्यसत्यं वच: शम्भो: कथञ्चिद् दानवर्षभ । तदैनं जह्यसद्वाचं न यद वक्तानृतं पुन: ॥ ३४ ॥

Hỡi loài quỷ ưu tú, nếu lời của Shambhu chứng tỏ là sai sự thật theo bất kỳ cách nào, thì hãy giết kẻ nói dối đó để hắn không bao giờ nói dối nữa.

Verse 35

इत्थं भगवतश्चित्रैर्वचोभि: स सुपेशलै: । भिन्नधीर्विस्मृत: शीर्ष्णि स्वहस्तं कुमतिर्न्यधात् ॥ ३५ ॥

Bị mê hoặc bởi những lời nói khéo léo và đầy mê hoặc của Đức Chí Tôn, tên Vrika ngu ngốc đã đặt tay lên đầu mình mà không nhận ra hành động đó.

Verse 36

अथापतद् भिन्नशिरा: वज्राहत इव क्षणात् । जयशब्दो नम:शब्द: साधुशब्दोऽभवद् दिवि ॥ ३६ ॥

Ngay lập tức đầu hắn vỡ tan như thể bị sét đánh, và con quỷ ngã xuống chết. Từ bầu trời vang lên những tiếng hô 'Chiến thắng!', 'Kính lạy!' và 'Làm tốt lắm!'.

Verse 37

मुमुचु: पुष्पवर्षाणि हते पापे वृकासुरे । देवर्षिपितृगन्धर्वा मोचित: सङ्कटाच्छिव: ॥ ३७ ॥

Khi ác quỷ Vṛkāsura bị giết, các hiền thánh cõi trời, các Pitṛ và Gandharva rải mưa hoa; và Thần Śiva đã thoát khỏi hiểm nguy.

Verse 38

मुक्तं गिरिशमभ्याह भगवान् पुरुषोत्तम: । अहो देव महादेव पापोऽयं स्वेन पाप्मना ॥ ३८ ॥ हत: को नु महत्स्वीश जन्तुर्वै कृतकिल्बिष: । क्षेमी स्यात् किमु विश्वेशे कृतागस्को जगद्गुरौ ॥ ३९ ॥

Rồi Đấng Bhagavān, Purusottama, nói với Giriśa đã thoát nạn: “Ôi Thần, Mahādeva! Hãy xem, kẻ ác này bị diệt bởi chính quả báo tội lỗi của mình. Hỡi Īśa, sinh linh nào có thể mong an lành nếu xúc phạm các bậc đại thánh? Huống chi là phạm lỗi với Đấng Chủ Tể vũ trụ, bậc Thầy của muôn loài.”

Verse 39

मुक्तं गिरिशमभ्याह भगवान् पुरुषोत्तम: । अहो देव महादेव पापोऽयं स्वेन पाप्मना ॥ ३८ ॥ हत: को नु महत्स्वीश जन्तुर्वै कृतकिल्बिष: । क्षेमी स्यात् किमु विश्वेशे कृतागस्को जगद्गुरौ ॥ ३९ ॥

Rồi Đấng Bhagavān, Purusottama, nói với Giriśa đã thoát nạn: “Ôi Thần, Mahādeva! Hãy xem, kẻ ác này bị diệt bởi chính quả báo tội lỗi của mình. Hỡi Īśa, sinh linh nào có thể mong an lành nếu xúc phạm các bậc đại thánh? Huống chi là phạm lỗi với Đấng Chủ Tể vũ trụ, bậc Thầy của muôn loài.”

Verse 40

य एवमव्याकृतशक्त्युदन्वत: परस्य साक्षात् परमात्मनो हरे: । गिरित्रमोक्षं कथयेच्छृणोति वा विमुच्यते संसृतिभिस्तथारिभि: ॥ ४० ॥

Hari là Chân Lý Tuyệt Đối hiển lộ trực tiếp, là Đại Ngã và biển vô tận của những năng lực nhiệm mầu khó lường. Ai tụng đọc hay lắng nghe chuyện Ngài cứu Giritra (Śiva) sẽ được giải thoát khỏi mọi kẻ thù và vòng luân hồi sinh tử.