Adhyaya 43

Verse 1

श्रीशुक उवाच अथ कृष्णश्च रामश्च कृतशौचौ परन्तप । मल्लदुन्दुभिनिर्घोषं श्रुत्वा द्रष्टुमुपेयतु: ॥ १ ॥

Śukadeva nói: Hỡi bậc chế ngự kẻ thù, Kṛṣṇa và Balarāma sau khi làm lễ thanh tịnh, nghe tiếng trống vang dội nơi võ đài vật, liền đến để xem.

Verse 2

रङ्गद्वारं समासाद्य तस्मिन् नागमवस्थितम् । अपश्यत्कुवलयापीडं कृष्णोऽम्बष्ठप्रचोदितम् ॥ २ ॥

Khi đến cổng võ đài, Kṛṣṇa thấy voi Kuvalayāpīḍa đứng chắn lối, do người quản tượng xúi giục.

Verse 3

बद्ध्वा परिकरं शौरि: समुह्य कुटिलालकान् । उवाच हस्तिपं वाचा मेघनादगभीरया ॥ ३ ॥

Śauri thắt chặt y phục, buộc gọn những lọn tóc xoăn, rồi nói với người quản tượng bằng giọng trầm như tiếng sấm mây.

Verse 4

अम्बष्ठाम्बष्ठ मार्गं नौ देह्यपक्रम मा चिरम् । नो चेत् सकुञ्जरं त्वाद्य नयामि यमसादनम् ॥ ४ ॥

Śrī Kṛṣṇa phán: “Hỡi Ambastha! Ambastha! Hãy lập tức nhường đường, tránh ra cho Ta đi qua, chớ chần chừ. Bằng không, ngay hôm nay Ta sẽ đưa ngươi và con voi của ngươi đến cõi của Yamarāja.”

Verse 5

एवं निर्भर्त्सितोऽम्बष्ठ: कुपित: कोपितं गजम् । चोदयामास कृष्णाय कालान्तकयमोपमम् ॥ ५ ॥

Bị quở trách như vậy, Ambastha nổi giận. Hắn thúc con voi đang cuồng nộ—hung khiếp như Thời gian, Tử thần và Yamarāja—lao vào tấn công Śrī Kṛṣṇa.

Verse 6

करीन्द्रस्तमभिद्रुत्य करेण तरसाग्रहीत् । कराद्विगलित: सोऽमुं निहत्याङ्‍‍‍‍‍घ्रिष्वलीयत ॥ ६ ॥

Chúa tể loài voi lao tới, dùng vòi quấn chặt lấy Śrī Kṛṣṇa. Nhưng Ngài tuột khỏi chiếc vòi ấy, giáng cho nó một đòn, rồi biến khỏi tầm mắt nó giữa hai chân nó.

Verse 7

सङ्‌क्रुद्धस्तमचक्षाणो घ्राणद‍ृष्टि: स केशवम् । परामृशत् पुष्करेण स प्रसह्य विनिर्गत: ॥ ७ ॥

Không thấy Keśava, nó càng giận dữ và lần theo Ngài bằng khứu giác. Lại một lần nữa nó dùng đầu vòi chộp lấy Chúa, nhưng Chúa đã mạnh mẽ thoát ra.

Verse 8

पुच्छे प्रगृह्यातिबलं धनुष: पञ्चविंशतिम् । विचकर्ष यथा नागं सुपर्ण इव लीलया ॥ ८ ॥

Rồi Chúa Kṛṣṇa nắm lấy đuôi Kuvalayāpīḍa đầy sức mạnh và thong dong kéo lê nó hai mươi lăm độ dài cây cung, dễ dàng như Garuḍa kéo một con rắn.

Verse 9

स पर्यावर्तमानेन सव्यदक्षिणतोऽच्युत: । बभ्राम भ्राम्यमाणेन गोवत्सेनेव बालक: ॥ ९ ॥

Đức Acyuta nắm chặt đuôi voi; voi vặn trái vặn phải khiến Ngài bị xoay theo hướng ngược lại, như một cậu bé kéo đuôi bê con mà lảo đảo xoay vòng.

Verse 10

ततोऽभिमुखमभ्येत्य पाणिनाहत्य वारणम् । प्राद्रवन् पातयामास स्पृश्यमान: पदे पदे ॥ १० ॥

Rồi Kṛṣṇa tiến đến đối diện, vung tay tát con voi và chạy đi. Kuvalayāpīḍa đuổi theo, như chạm được Ngài ở mỗi bước, nhưng Kṛṣṇa khéo léo lách tránh khiến nó vấp ngã và đổ nhào.

Verse 11

स धावन् क्रीडया भूमौ पतित्वा सहसोत्थित: । तं मत्वा पतितं क्रुद्धो दन्ताभ्यां सोऽहनत्क्षितिम् ॥ ११ ॥

Đang chạy, Kṛṣṇa vui đùa ngã xuống đất rồi lập tức đứng dậy. Con voi giận dữ tưởng Ngài đã ngã hẳn, định húc bằng ngà, nhưng lại đâm trúng mặt đất.

Verse 12

स्वविक्रमे प्रतिहते कुञ्जरेन्द्रोऽत्यमर्षित: । चोद्यमानो महामात्रै: कृष्णमभ्यद्रवद् रुषा ॥ १२ ॥

Bị phá hỏng uy lực của mình, chúa voi càng thêm cuồng nộ. Được bọn quản tượng thúc giục, nó đầy phẫn nộ lại lao thẳng vào Kṛṣṇa.

Verse 13

तमापतन्तमासाद्य भगवान् मधुसूदन: । निगृह्य पाणिना हस्तं पातयामास भूतले ॥ १३ ॥

Đối diện con voi đang lao tới, Đức Bhagavān Madhusūdana nắm lấy vòi nó bằng một tay và quật nó ngã xuống đất.

Verse 14

पतितस्य पदाक्रम्य मृगेन्द्र इव लीलया । दन्तमुत्पाट्य तेनेभं हस्तिपांश्चाहनद्धरि: ॥ १४ ॥

Bấy giờ Đức Hari như sư tử hùng mạnh, ung dung bước lên lưng voi, nhổ một chiếc ngà và dùng chính ngà ấy giết con thú cùng các quản tượng của nó.

Verse 15

मृतकं द्विपमुत्सृज्य दन्तपाणि: समाविशत् । अंसन्यस्तविषाणोऽसृङ्‌मदबिन्दुभिरङ्कित: । विरूढस्वेदकणिकावदनाम्बुरुहो बभौ ॥ १५ ॥

Bỏ lại xác voi, Đức Kṛṣṇa cầm chiếc ngà bước vào võ đài. Ngà tựa trên vai Ngài; thân Ngài vương những giọt máu, mồ hôi và dịch cuồng của voi, còn gương mặt sen được điểm bằng những hạt mồ hôi mịn của chính Ngài, khiến Ngài rực rỡ tuyệt mỹ.

Verse 16

वृतौ गोपै: कतिपयैर्बलदेवजनार्दनौ । रङ्गं विविशतू राजन् गजदन्तवरायुधौ ॥ १६ ॥

Tâu Đại vương, được vài cậu bé chăn bò vây quanh, Đức Baladeva và Đức Janārdana bước vào võ đài, lấy ngà voi làm vũ khí thượng hạng của mình.

Verse 17

मल्लानामशनिर्नृणां नरवर: स्त्रीणां स्मरो मूर्तिमान्गोपानां स्वजनोऽसतां क्षितिभुजां शास्ता स्वपित्रो: शिशु: । मृत्युर्भोजपतेर्विराडविदुषां तत्त्वं परं योगिनांवृष्णीनां परदेवतेति विदितो रङ्गं गत: साग्रज: ॥ १७ ॥

Khi Kṛṣṇa bước vào võ đài cùng anh trai, mỗi hạng người nhìn Ngài theo cách riêng: các đô vật thấy như tia sét; đàn ông Mathurā thấy bậc nam nhi tối thượng; phụ nữ thấy Thần Ái Dục hiện thân; dân chăn bò thấy người thân; các vua bất tín thấy đấng trừng phạt; cha mẹ thấy đứa con thơ; vua Bhoja là Kaṁsa thấy Tử thần; kẻ ngu thấy hình tướng vũ trụ; các yogī thấy Chân Lý Tuyệt Đối; và dòng Vṛṣṇi biết Ngài là Thượng Đế đáng thờ phụng tối cao.

Verse 18

हतं कुवलयापीडं द‍ृष्ट्वा तावपि दुर्जयौ । कंसो मनस्यपि तदा भृशमुद्विविजे नृप ॥ १८ ॥

Tâu Đại vương, khi Kaṁsa thấy Kuvalayāpīḍa đã bị giết và hai anh em ấy bất khả chiến bại, hắn liền tràn ngập lo sợ và bồn chồn trong lòng.

Verse 19

तौ रेजतू रङ्गगतौ महाभुजौविचित्रवेषाभरणस्रगम्बरौ । यथा नटावुत्तमवेषधारिणौमन: क्षिपन्तौ प्रभया निरीक्षताम् ॥ १९ ॥

Bước vào đấu trường, hai Đấng Chúa tướng mạo hùng dũng, trang sức bằng châu báu, vòng hoa và y phục rực rỡ, sáng ngời như đôi diễn viên khoác lễ phục tuyệt mỹ. Hào quang của Các Ngài cuốn hút tâm trí mọi người đang chiêm ngưỡng.

Verse 20

निरीक्ष्य तावुत्तमपूरुषौ जनामञ्चस्थिता नागरराष्ट्रका नृप । प्रहर्षवेगोत्कलितेक्षणानना:पपुर्न तृप्ता नयनैस्तदाननम् ॥ २० ॥

Tâu Đại vương, dân thành và người từ các vùng lân cận ngồi trên khán đài, vừa nhìn thấy hai Đấng Tối Thượng ấy thì niềm hân hoan dâng trào khiến mắt họ mở to và gương mặt rạng nở. Họ uống lấy dung nhan của Chúa bằng đôi mắt mà vẫn không hề no đủ.

Verse 21

पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया । जिघ्रन्त इव नासाभ्यां श्लिष्यन्त इव बाहुभि: ॥ २१ ॥ ऊचु: परस्परं ते वै यथाद‍ृष्टं यथाश्रुतम् । तद्रूपगुणमाधुर्यप्रागल्भ्यस्मारिता इव ॥ २२ ॥

Mọi người dường như đang uống lấy Kṛṣṇa và Balarāma bằng đôi mắt, liếm bằng lưỡi, ngửi bằng mũi và ôm chặt bằng vòng tay. Khi được gợi nhớ về vẻ đẹp, đức hạnh, sự ngọt ngào và lòng dũng mãnh của Chúa, họ bắt đầu kể cho nhau nghe đúng như điều đã thấy và đã nghe.

Verse 22

पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया । जिघ्रन्त इव नासाभ्यां श्लिष्यन्त इव बाहुभि: ॥ २१ ॥ ऊचु: परस्परं ते वै यथाद‍ृष्टं यथाश्रुतम् । तद्रूपगुणमाधुर्यप्रागल्भ्यस्मारिता इव ॥ २२ ॥

Mọi người dường như đang uống lấy Kṛṣṇa và Balarāma bằng đôi mắt, liếm bằng lưỡi, ngửi bằng mũi và ôm chặt bằng vòng tay. Khi được gợi nhớ về vẻ đẹp, đức hạnh, sự ngọt ngào và lòng dũng mãnh của Chúa, họ bắt đầu kể cho nhau nghe đúng như điều đã thấy và đã nghe.

Verse 23

एतौ भगवत: साक्षाद्धरेर्नारायणस्य हि । अवतीर्णाविहांशेन वसुदेवस्य वेश्मनि ॥ २३ ॥

[Mọi người nói:] Hai cậu bé này quả thật là những phần mở rộng (aṁśa) của chính Thượng Đế tối cao Hari–Nārāyaṇa, đã giáng thế trong ngôi nhà của Vasudeva.

Verse 24

एष वै किल देवक्यां जातो नीतश्च गोकुलम् । कालमेतं वसन् गूढो ववृधे नन्दवेश्मनि ॥ २४ ॥

Ngài Śrī Kṛṣṇa này sinh từ mẹ Devakī và được đưa đến Gokula; bấy lâu ẩn mình, lớn lên trong nhà Nanda.

Verse 25

पूतनानेन नीतान्तं चक्रवातश्च दानव: । अर्जुनौ गुह्यक: केशी धेनुकोऽन्ये च तद्विधा: ॥ २५ ॥

Ngài khiến Pūtanā và ác quỷ lốc xoáy phải chết; kéo đổ đôi cây Arjuna; và diệt Śaṅkhacūḍa, Keśī, Dhenuka cùng các ác quỷ tương tự.

Verse 26

गाव: सपाला एतेन दावाग्ने: परिमोचिता: । कालियो दमित: सर्प इन्द्रश्च विमद: कृत: ॥ २६ ॥ सप्ताहमेकहस्तेन धृतोऽद्रिप्रवरोऽमुना । वर्षवाताशनिभ्यश्च परित्रातं च गोकुलम् ॥ २७ ॥

Ngài cứu đàn bò và các mục đồng khỏi lửa rừng, khuất phục rắn Kāliya, và dẹp bỏ kiêu mạn của Indra. Chỉ bằng một tay, Ngài nâng ngọn núi tối thượng suốt bảy ngày, che chở Gokula khỏi mưa, gió và mưa đá.

Verse 27

गाव: सपाला एतेन दावाग्ने: परिमोचिता: । कालियो दमित: सर्प इन्द्रश्च विमद: कृत: ॥ २६ ॥ सप्ताहमेकहस्तेन धृतोऽद्रिप्रवरोऽमुना । वर्षवाताशनिभ्यश्च परित्रातं च गोकुलम् ॥ २७ ॥

Ngài cứu đàn bò và các mục đồng khỏi lửa rừng, khuất phục rắn Kāliya, và dẹp bỏ kiêu mạn của Indra. Chỉ bằng một tay, Ngài nâng ngọn núi tối thượng suốt bảy ngày, che chở Gokula khỏi mưa, gió và mưa đá.

Verse 28

गोप्योऽस्य नित्यमुदितहसितप्रेक्षणं मुखम् । पश्यन्त्यो विविधांस्तापांस्तरन्ति स्माश्रमं मुदा ॥ २८ ॥

Các gopī, khi ngắm gương mặt Ngài luôn rạng rỡ với ánh nhìn mỉm cười, vượt qua mọi nỗi khổ và trong niềm hỷ lạc quên cả mệt nhọc.

Verse 29

वदन्त्यनेन वंशोऽयं यदो: सुबहुविश्रुत: । श्रियं यशो महत्वं च लप्स्यते परिरक्षित: ॥ २९ ॥

Dưới sự hộ trì trọn vẹn của Ngài, dòng tộc Yadu sẽ vang danh rực rỡ và đạt được phú quý, vinh quang cùng uy thế.

Verse 30

अयं चास्याग्रज: श्रीमान्‍राम: कमललोचन: । प्रलम्बो निहतो येन वत्सको ये बकादय: ॥ ३० ॥

Người anh mắt như hoa sen của Ngài, Đức Balarāma vinh hiển, là chủ của mọi phú quý siêu việt; chính Ngài đã diệt Pralamba, Vatsaka, Baka và các ác quỷ khác.

Verse 31

जनेष्वेवं ब्रुवाणेषु तूर्येषु निनदत्सु च । कृष्णरामौ समाभाष्य चाणूरो वाक्यमब्रवीत् ॥ ३१ ॥

Khi dân chúng bàn tán như vậy và nhạc khí vang rền, đô vật Cāṇūra hướng về Kṛṣṇa và Balarāma mà nói những lời sau.

Verse 32

हे नन्दसूनो हे राम भवन्तौ वीरसम्मतौ । नियुद्धकुशलौ श्रुत्वा राज्ञाहूतौ दिद‍ृक्षुणा ॥ ३२ ॥

Hỡi con của Nanda, hỡi Rāma! Hai Ngài được các bậc dũng sĩ kính trọng và đều tinh thông đấu vật. Nghe danh uy lực của Hai Ngài, nhà vua đã gọi đến đây vì muốn tận mắt chứng kiến.

Verse 33

प्रियं राज्ञ: प्रकुर्वत्य: श्रेयो विन्दन्ति वै प्रजा: । मनसा कर्मणा वाचा विपरीतमतोऽन्यथा ॥ ३३ ॥

Thần dân cố làm vua hài lòng bằng tâm ý, hành động và lời nói sẽ chắc chắn gặp điều lành; bằng không sẽ gánh lấy kết quả trái ngược.

Verse 34

नित्यं प्रमुदिता गोपा वत्सपाला यथास्फुटम् । वनेषु मल्लयुद्धेन क्रीडन्तश्चारयन्ति गा: ॥ ३४ ॥

Các cậu bé chăn bò luôn vui tươi, chăm nom bê con; và trong các khu rừng khác nhau, vừa chăn thả bò vừa đùa vui vật lộn với nhau.

Verse 35

तस्माद् राज्ञ: प्रियं यूयं वयं च करवाम हे । भूतानि न: प्रसीदन्ति सर्वभूतमयो नृप: ॥ ३५ ॥

Vì vậy, hãy làm điều nhà vua mong muốn. Khi ấy mọi loài sẽ hài lòng với chúng ta, bởi nhà vua là hiện thân của muôn loài hữu tình.

Verse 36

तन्निशम्याब्रवीत्कृष्णो देशकालोचितं वच: । नियुद्धमात्मनोऽभीष्टं मन्यमानोऽभिनन्द्य च ॥ ३६ ॥

Nghe vậy, Đức Chúa Śrī Kṛṣṇa—vốn ưa thích đấu vật và hoan nghênh lời thách thức—đã đáp lại bằng lời lẽ hợp thời hợp cảnh.

Verse 37

प्रजा भोजपतेरस्य वयं चापि वनेचरा: । करवाम प्रियं नित्यं तन्न: परमनुग्रह: ॥ ३७ ॥

[Đức Kṛṣṇa nói:] Dẫu là kẻ ở rừng, Chúng Ta cũng là thần dân của vua Bhoja này. Ta phải luôn làm vừa lòng ngài; đó sẽ là ân huệ tối thượng cho Chúng Ta.

Verse 38

बाला वयं तुल्यबलै: क्रीडिष्यामो यथोचितम् । भवेन्नियुद्धं माधर्म: स्पृशेन्मल्ल सभासद: ॥ ३८ ॥

Chúng Ta chỉ là những cậu bé; sẽ vui chơi đúng mực với người có sức ngang bằng. Trận đấu vật phải diễn ra theo chánh pháp, để phi pháp không vấy bẩn những bậc đáng kính trong hội chúng.

Verse 39

चाणूर उवाच न बालो न किशोरस्त्वं बलश्च बलिनां वर: । लीलयेभो हतो येन सहस्रद्विपसत्त्वभृत् ॥ ३९ ॥

Cāṇūra nói: Ngài không thật là trẻ con hay thiếu niên; và Balarāma cũng là bậc mạnh nhất trong những người mạnh. Vì Ngài đã đùa như lila mà giết con voi có sức mạnh bằng ngàn voi.

Verse 40

तस्माद्भ‍वद्‌भ्यां बलिभिर्योद्धव्यं नानयोऽत्र वै । मयि विक्रम वार्ष्णेय बलेन सह मुष्टिक: ॥ ४० ॥

Vì vậy, hai Ngài nên giao đấu với những đô vật hùng mạnh; ở đây chẳng có gì bất công. Hỡi hậu duệ Vṛṣṇi, xin hãy phô bày dũng lực trước ta; còn Balarāma hãy đấu với Muṣṭika.