Shloka 44

Akrūra’s Mission: The Departure from Vraja and the Yamunā Vision of Viṣṇu-Ananta

Devanagari script

भूयस्तत्रापि सोऽद्राक्षीत्स्तूयमानमहीश्वरम् । सिद्धचारणगन्धर्वैरसुरैर्नतकन्धरै: ॥ ४४ ॥ सहस्रशिरसं देवं सहस्रफणमौलिनम् । नीलाम्बरं विसश्वेतं श‍ृङ्गै: श्वेतमिव स्थितम् ॥ ४५ ॥

Transliteration

bhūyas tatrāpi so ’drākṣīt stūyamānam ahīśvaram siddha-cāraṇa-gandharvair asurair nata-kandharaiḥ

Translation

Tại đó Akrūra lại thấy Ananta Śeṣa, chúa tể loài rắn, Đấng Đại Tự Tại, đang được các Siddha, Cāraṇa, Gandharva và các asura cúi đầu ca tụng.

Synonyms

• भूयः: again
• भूयः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverb) ‘again/further’

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• अपि: also
• अपि: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (also)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अद्राक्षीत्: saw
• अद्राक्षीत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/लुङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘he saw’

• स्तूयमानम्: being praised
• स्तूयमानम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Verb
• Root: √स्तु (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्यय (present passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘being praised’ (qualifies अहīश्वरम्)

• अहीश्वरम्: the Lord of serpents (Śeṣa)
• अहीश्वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अहि + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (अहिनाम् ईश्वरः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सिद्धचारणगन्धर्वैः: by Siddhas, Cāraṇas, and Gandharvas
• सिद्धचारणगन्धर्वैः: Karta (कर्ता) (agent in passive)
• Type: Noun
• Root: सिद्ध + चारण + गन्धर्व (प्रातिपदिक)
• Form: समाहार/इतरेतर-द्वन्द्व (सिद्धाश्च चारणाश्च गन्धर्वाश्च); पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन

• असुरैः: by Asuras
• असुरैः: Karta (कर्ता) (agent in passive)
• Type: Noun
• Root: असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• नतकन्धरैः: by those with bowed necks
• नतकन्धरैः: Karta (कर्ता) (agent in passive)
• Type: Noun
• Root: नत + कन्धर (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (नताः कन्धराः येषाम्); पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘with bowed necks’ (a class of beings)

Characters & Entities

• Ananta (Śeṣa)
• Siddhas
• Cāraṇas
• Gandharvas
• Asuras

FAQs

Who is Ahishvara in Srimad Bhagavatam?

Ahīśvara refers to Ananta (Śeṣa), the divine serpent-lord, who is glorified by celestial beings and revered even by opponents of the gods.

Why are Siddhas, Cāraṇas, and Gandharvas praising Ananta Śeṣa here?

Because Ananta is a great divine being connected with the Supreme Lord’s cosmic arrangement, so exalted celestial communities naturally offer hymns of praise upon seeing him.

What is a practical lesson from the Asuras bowing their necks in this verse?

True greatness evokes humility—devotion grows when we learn to honor the divine and the truly saintly, even if our ego resists.