Adhyaya 28

Verse 1

नारद उवाच सैनिका भयनाम्नो ये बर्हिष्मन् दिष्टकारिण: । प्रज्वारकालकन्याभ्यां विचेरुरवनीमिमाम् ॥ १ ॥

Thánh hiền Nārada nói—Hỡi vua Prācīnabarhiṣat! Sau đó, vua Yavana mang tên “Sợ Hãi”, cùng Prajvāra, Kālakanyā và quân lính của hắn, bắt đầu đi khắp thế gian này.

Verse 2

त एकदा तु रभसा पुरञ्जनपुरीं नृप । रुरुधुर्भौमभोगाढ्यां जरत्पन्नगपालिताम् ॥ २ ॥

Tâu bệ hạ, có lần những binh lính hiểm ác ấy ập đến thành Purañjana với sức mạnh dữ dội. Thành đầy đủ vật dụng hưởng thụ, nhưng được một con rắn già canh giữ.

Verse 3

कालकन्यापि बुभुजे पुरञ्जनपुरं बलात् । ययाभिभूत: पुरुष: सद्यो नि:सारतामियात् ॥ ३ ॥

Kālakanyā cũng nhờ những binh lính hiểm ác ấy mà cưỡng chiếm thành Purañjana; người bị nàng chế ngự liền trở nên vô dụng ngay tức khắc.

Verse 4

तयोपभुज्यमानां वै यवना: सर्वतोदिशम् । द्वार्भि: प्रविश्य सुभृशं प्रार्दयन् सकलां पुरीम् ॥ ४ ॥

Khi Kālakanyā, con gái của Thời Gian, tấn công thân thể, những binh lính hiểm ác của vua Yavana liền vào thành qua nhiều cổng khác nhau và gây khổ não nặng nề cho mọi cư dân.

Verse 5

तस्यां प्रपीड्यमानायामभिमानी पुरञ्जन: । अवापोरुविधांस्तापान् कुटुम्बी ममताकुल: ॥ ५ ॥

Khi thành bị uy hiếp như vậy, vua Purañjana đầy ngã mạn—một người chủ gia đình rối bời vì chấp trước “của ta”—đã chịu đủ thứ khổ não do cuộc tấn công của vua Yavana và Kālakanyā.

Verse 6

कन्योपगूढो नष्टश्री: कृपणो विषयात्मक: । नष्टप्रज्ञो हृतैश्वर्यो गन्धर्वयवनैर्बलात् ॥ ६ ॥

Khi vua Purañjana bị Kālakanyā ôm chặt, vẻ đẹp của ngài dần dần tiêu tán. Vì đắm say dục lạc, trí tuệ trở nên nghèo nàn, phú quý bị cướp mất, và ngài bị Gandharva cùng Yavana cưỡng bức khuất phục.

Verse 7

विशीर्णां स्वपुरीं वीक्ष्य प्रतिकूलाननाद‍ृतान् । पुत्रान् पौत्रानुगामात्याञ्जायां च गतसौहृदाम् ॥ ७ ॥

Thấy thành trì của mình tan tác, nhà vua nhận ra con cháu, thuộc hạ và các đại thần dần dần chống đối và khinh nhờn mình. Ngài cũng thấy vợ mình trở nên lạnh nhạt, thờ ơ.

Verse 8

आत्मानं कन्यया ग्रस्तं पञ्चालानरिदूषितान् । दुरन्तचिन्तामापन्नो न लेभे तत्प्रतिक्रियाम् ॥ ८ ॥

Khi vua Purañjana thấy gia quyến, thân tộc, tùy tùng, người hầu và thư lại đều quay sang chống đối, ngài rơi vào nỗi lo âu khôn cùng. Nhưng vì bị Kālakanyā hoàn toàn chế ngự, ngài không thể tìm ra cách đối trị.

Verse 9

कामानभिलषन्दीनो यातयामांश्च कन्यया । विगतात्मगतिस्‍नेह: पुत्रदारांश्च लालयन् ॥ ९ ॥

Dưới ảnh hưởng của Kālakanyā, các đối tượng hưởng thụ trở nên nhạt nhẽo và cũ kỹ. Vì dục vọng còn tiếp diễn, vua Purañjana trở nên nghèo nàn mọi bề, không hiểu mục đích đời người. Tuy vậy, ngài vẫn quyến luyến vợ con và lo lắng việc nuôi dưỡng họ.

Verse 10

गन्धर्वयवनाक्रान्तां कालकन्योपमर्दिताम् । हातुं प्रचक्रमे राजा तां पुरीमनिकामत: ॥ १० ॥

Thành của vua Purañjana bị quân Gandharva và Yavana tràn chiếm, lại bị Kālakanyā nghiền nát. Dù nhà vua không muốn rời bỏ, hoàn cảnh vẫn buộc ngài phải lìa thành ấy.

Verse 11

भयनाम्नोऽग्रजो भ्राता प्रज्वार: प्रत्युपस्थित: । ददाह तां पुरीं कृत्‍स्‍नां भ्रातु: प्रियचिकीर्षया ॥ ११ ॥

Khi ấy, người anh của Yavana-rāja, tên là Prajvāra, đã đến. Để làm vừa lòng em trai mang tên Bhaya (tức Sợ Hãi), hắn đã phóng hỏa thiêu rụi toàn thành.

Verse 12

तस्यां सन्दह्यमानायां सपौर: सपरिच्छद: । कौटुम्बिक: कुटुम्बिन्या उपातप्यत सान्वय: ॥ १२ ॥

Khi thành bị thiêu đốt, dân chúng, tôi tớ và toàn thể gia quyến—con, cháu, vợ và các thân thuộc khác—đều mắc kẹt trong lửa. Vua Purañjana vì thế vô cùng đau khổ.

Verse 13

यवनोपरुद्धायतनो ग्रस्तायां कालकन्यया । पुर्यां प्रज्वारसंसृष्ट: पुरपालोऽन्वतप्यत ॥ १३ ॥

Con rắn, viên quan trấn giữ thành, thấy dân chúng bị Kālakanyā tấn công, còn nơi ở của mình bị quân Yavana vây hãm. Khi lửa của Prajvāra thiêu cháy chỗ trú, nó vô cùng đau đớn.

Verse 14

न शेके सोऽवितुं तत्र पुरुकृच्छ्रोरुवेपथु: । गन्तुमैच्छत्ततो वृक्षकोटरादिव सानलात् ॥ १४ ॥

Nó run rẩy vì khổ nạn nặng nề, không thể bảo vệ ai ở đó. Như con rắn trong hốc cây muốn rời đi khi rừng cháy, nó cũng muốn bỏ thành vì sức nóng dữ dội của lửa.

Verse 15

शिथिलावयवो यर्हि गन्धर्वैर्हृतपौरुष: । यवनैररिभी राजन्नुपरुद्धो रुरोद ह ॥ १५ ॥

Tâu Đại vương, thân thể nó rã rời vì bị các Gandharva cướp mất sức lực, lại bị quân Yavana—kẻ thù—ngăn chặn. Khi muốn rời khỏi thân xác, nó bị chặn lại; bất lực, nó bật khóc lớn.

Verse 16

दुहितृ: पुत्रपौत्रांश्च जामिजामातृपार्षदान् । स्वत्वावशिष्टं यत्किञ्चिद् गृहकोशपरिच्छदम् ॥ १६ ॥

Bấy giờ vua Purañjana bắt đầu nghĩ đến các con gái, con trai, cháu chắt, con dâu, con rể, người hầu và những kẻ thân cận, cùng với ngôi nhà, đồ dùng gia thất và chút của cải tích lũy còn lại của mình.

Verse 17

अहं ममेति स्वीकृत्य गृहेषु कुमतिर्गृही । दध्यौ प्रमदया दीनो विप्रयोग उपस्थिते ॥ १७ ॥

Vì chấp vào ý niệm “ta” và “của ta,” vua Purañjana, kẻ bị trói buộc trong gia thất, rơi vào tà kiến. Do quá si mê người vợ, ông đã trở nên nghèo nàn trong lòng; đến lúc chia lìa, ông vô cùng đau buồn.

Verse 18

लोकान्तरं गतवति मय्यनाथा कुटुम्बिनी । वर्तिष्यते कथं त्वेषा बालकाननुशोचती ॥ १८ ॥

Vua Purañjana lo lắng nghĩ: “Than ôi, vợ ta gánh nặng bao con cái; khi ta sang cõi khác, nàng sẽ không nơi nương tựa. Khi ta rời bỏ thân này, nàng sẽ nuôi nấng cả nhà bằng cách nào? Nàng sẽ bị quấy nhiễu nặng nề bởi những nghĩ suy về việc duy trì gia đình.”

Verse 19

न मय्यनाशिते भुङ्क्ते नास्‍नाते स्‍नाति मत्परा । मयि रुष्टे सुसन्त्रस्ता भर्त्सिते यतवाग्भयात् ॥ १९ ॥

Vua Purañjana nhớ lại cách mình từng đối xử với vợ. Ông nhớ rằng nàng không ăn trước khi ông ăn xong, không tắm trước khi ông tắm xong, và luôn gắn bó với ông đến mức khi ông nổi giận và quở trách, nàng chỉ im lặng vì sợ, nhẫn chịu mọi điều.

Verse 20

प्रबोधयति माविज्ञं व्युषिते शोककर्शिता । वर्त्मैतद् गृहमेधीयं वीरसूरपि नेष्यति ॥ २० ॥

Vua Purañjana tiếp tục nghĩ: “Khi ta mê muội, nàng thường khuyên bảo để đánh thức ta; khi ta vắng nhà, nàng hao mòn vì sầu khổ. Dẫu là mẹ của bao người con trai anh dũng, ta vẫn sợ nàng không thể gánh vác trách nhiệm của việc nhà và đường đời gia thất này.”

Verse 21

कथं नु दारका दीना दारकीर्वापरायणा: । वर्तिष्यन्ते मयि गते भिन्ननाव इवोदधौ ॥ २१ ॥

Vua Purañjana lo lắng: “Sau khi ta rời cõi đời, các con trai con gái đang nương tựa vào ta sẽ sống thế nào? Địa vị của chúng sẽ như hành khách trên con thuyền vỡ giữa đại dương.”

Verse 22

एवं कृपणया बुद्ध्या शोचन्तमतदर्हणम् । ग्रहीतुं कृतधीरेनं भयनामाभ्यपद्यत ॥ २२ ॥

Vì trí tuệ keo kiệt, ông than khóc điều không đáng than; đúng lúc ấy, Yavana-rāja—kẻ mang tên “Sợ Hãi”—lập tức tiến đến để bắt giữ ông.

Verse 23

पशुवद्यवनैरेष नीयमान: स्वकं क्षयम् । अन्वद्रवन्ननुपथा: शोचन्तो भृशमातुरा: ॥ २३ ॥

Khi người Yavana trói Vua Purañjana như trói một con vật và dẫn về nơi của họ, các tùy tùng vô cùng đau đớn; vừa than khóc họ vừa bị ép phải đi theo ông.

Verse 24

पुरीं विहायोपगत उपरुद्धो भुजङ्गम: । यदा तमेवानु पुरी विशीर्णा प्रकृतिं गता ॥ २४ ॥

Con rắn đã bị quân của Yavana-rāja bắt giữ và ra khỏi thành, cũng theo chủ mình cùng những người khác. Vừa khi tất cả rời khỏi thành, thành ấy lập tức tan rã, vỡ nát thành bụi.

Verse 25

विकृष्यमाण: प्रसभं यवनेन बलीयसा । नाविन्दत्तमसाविष्ट: सखायं सुहृदं पुर: ॥ २५ ॥

Khi bị người Yavana hùng mạnh kéo lê một cách thô bạo, nhà vua chìm trong bóng tối vô minh vẫn không thể nhớ đến người bạn và ân nhân ở ngay trước mặt—Paramātmā, Linh Hồn Tối Thượng.

Verse 26

तं यज्ञपशवोऽनेन संज्ञप्ता येऽदयालुना । कुठारैश्चिच्छिदु: क्रुद्धा: स्मरन्तोऽमीवमस्य तत् ॥ २६ ॥

Vua Purañjana tàn nhẫn xưa kia đã giết nhiều loài vật trong các lễ tế yajña. Nay nhân cơ hội, những con vật tế ấy nổi giận, nhớ lại nỗi khổ của mình, dùng sừng đâm xuyên ông; như thể ông bị bổ nát bởi những lưỡi rìu.

Verse 27

अनन्तपारे तमसि मग्नो नष्टस्मृति: समा: । शाश्वतीरनुभूयार्तिं प्रमदासङ्गदूषित: ॥ २७ ॥

Do giao du ô nhiễm với nữ sắc, chúng sinh như vua Purañjana chìm trong bóng tối vô tận, mất hết ký ức, và trong nhiều năm dài phải nếm chịu nỗi khổ của đời sống vật chất tưởng như bất tận.

Verse 28

तामेव मनसा गृह्णन् बभूव प्रमदोत्तमा । अनन्तरं विदर्भस्य राजसिंहस्य वेश्मनि ॥ २८ ॥

Vua Purañjana bỏ thân khi tâm còn nhớ đến người vợ. Vì thế, ở đời sau ông trở thành một người phụ nữ vô cùng xinh đẹp và có địa vị, sinh làm con gái trong cung thất của vua Vidarbha.

Verse 29

उपयेमे वीर्यपणां वैदर्भीं मलयध्वज: । युधि निर्जित्य राजन्यान् पाण्ड्य: परपुरञ्जय: ॥ २९ ॥

Đã định rằng Vaidarbhī, con gái vua Vidarbha, sẽ kết hôn với một người rất hùng mạnh. Malayadhvaja, người xứ Pāṇḍya, kẻ chinh phục thành trì đối phương, sau khi đánh bại các vương tử khác trên chiến trường, đã cưới nàng.

Verse 30

तस्यां स जनयां चक्र आत्मजामसितेक्षणाम् । यवीयस: सप्त सुतान् सप्त द्रविडभूभृत: ॥ ३० ॥

Từ hoàng hậu ấy, vua Malayadhvaja sinh một công chúa có đôi mắt đen thẳm. Ông còn có bảy người con trai nhỏ hơn, về sau trở thành các vị vua cai trị vùng Draviḍa; vì thế nơi ấy có bảy vị vua.

Verse 31

एकैकस्याभवत्तेषां राजन्नर्बुदमर्बुदम् । भोक्ष्यते यद्वंशधरैर्मही मन्वन्तरं परम् ॥ ३१ ॥

Tâu Đại vương Prācīnabarhiṣat, mỗi người con của Malayadhvaja đều sinh ra vô số con trai, nhiều đến hàng triệu triệu. Dòng dõi ấy đã gìn giữ toàn cõi địa cầu cho đến hết thọ mạng của một Manu, và còn tiếp tục về sau.

Verse 32

अगस्त्य: प्राग्दुहितरमुपयेमे धृतव्रताम् । यस्यां द‍ृढच्युतो जात इध्मवाहात्मजो मुनि: ॥ ३२ ॥

Đại hiền triết Agastya đã kết hôn với Dhṛtavratā, trưởng nữ của Malayadhvaja, người kiên định trong bhakti đối với Śrī Kṛṣṇa. Từ nàng sinh ra con trai tên Dṛḍhacyuta; và từ Dṛḍhacyuta lại sinh ra Idhmavāha, con của một bậc muni.

Verse 33

विभज्य तनयेभ्य: क्ष्मां राजर्षिर्मलयध्वज: । आरिराधयिषु: कृष्णं स जगाम कुलाचलम् ॥ ३३ ॥

Vị thánh vương Malayadhvaja đã phân chia toàn bộ vương quốc cho các con trai. Rồi để thờ phụng Śrī Kṛṣṇa với tâm chuyên nhất, ngài đến nơi thanh vắng mang tên Kulācala.

Verse 34

हित्वा गृहान् सुतान् भोगान् वैदर्भी मदिरेक्षणा । अन्वधावत पाण्ड्येशं ज्योत्‍स्‍नेव रजनीकरम् ॥ ३४ ॥

Từ bỏ nhà cửa, con cái và mọi lạc thú, người vợ xứ Vidarbha với đôi mắt mê say đã theo chân vua Pāṇḍya—như ánh trăng theo vầng trăng trong đêm.

Verse 35

तत्र चन्द्रवसा नाम ताम्रपर्णी वटोदका । तत्पुण्यसलिलैर्नित्यमुभयत्रात्मनो मृजन् ॥ ३५ ॥ कन्दाष्टिभिर्मूलफलै: पुष्पपर्णैस्तृणोदकै: । वर्तमान: शनैर्गात्रकर्शनं तप आस्थित: ॥ ३६ ॥

Tại xứ Kulācala có các con sông Candravasā, Tāmraparṇī và Vaṭodakā. Vua Malayadhvaja thường xuyên tắm trong dòng nước thiêng ấy, tự thanh tịnh cả ngoài lẫn trong. Ngài sống bằng củ, hạt, rễ và quả, hoa và lá, cỏ cùng nước uống, thực hành khổ hạnh nghiêm mật cho đến khi thân thể gầy mòn.

Verse 36

तत्र चन्द्रवसा नाम ताम्रपर्णी वटोदका । तत्पुण्यसलिलैर्नित्यमुभयत्रात्मनो मृजन् ॥ ३५ ॥ कन्दाष्टिभिर्मूलफलै: पुष्पपर्णैस्तृणोदकै: । वर्तमान: शनैर्गात्रकर्शनं तप आस्थित: ॥ ३६ ॥

Tại xứ Kulācala có các dòng sông linh thiêng mang tên Candravasā, Tāmraparṇī và Vaṭodakā. Vua Malayadhvaja thường xuyên đến đó tắm gội, nhờ vậy thanh tịnh cả bên ngoài lẫn nội tâm. Ngài sống bằng củ, hạt, lá, hoa, rễ, quả và cỏ, chỉ uống nước; do thế thực hành khổ hạnh nghiêm mật khiến thân thể dần gầy mòn.

Verse 37

शीतोष्णवातवर्षाणि क्षुत्पिपासे प्रियाप्रिये । सुखदु:खे इति द्वन्द्वान्यजयत्समदर्शन: ॥ ३७ ॥

Nhờ khổ hạnh, vua Malayadhvaja dần đạt cái nhìn bình đẳng trước các cặp đối đãi: lạnh-nóng, gió-mưa, đói-khát, ưa-ghét, vui-khổ. Như vậy, ngài chế ngự mọi tính tương đối của đời vật chất.

Verse 38

तपसा विद्यया पक्‍वकषायो नियमैर्यमै: । युयुजे ब्रह्मण्यात्मानं विजिताक्षानिलाशय: ॥ ३८ ॥

Nhờ khổ hạnh, tri kiến và việc giữ giới theo niyama-yama, những cấu uế trong vua Malayadhvaja chín muồi rồi tiêu tan. Chế ngự các căn, prāṇa và tâm thức, ngài quy tụ toàn thân tâm vào điểm trung tâm là Phạm Thể Tối Thượng—Śrī Kṛṣṇa.

Verse 39

आस्ते स्थाणुरिवैकत्र दिव्यं वर्षशतं स्थिर: । वासुदेवे भगवति नान्यद्वेदोद्वहन् रतिम् ॥ ३९ ॥

Như thế, ngài ở yên một chỗ, bất động như cột trụ, suốt một trăm năm theo cách tính của chư thiên. Sau thời gian ấy, nơi ngài khởi lên sức hút bhakti thuần tịnh đối với Bhagavān Vāsudeva—Śrī Kṛṣṇa—và ngài an trụ vững chắc trong trạng thái đó.

Verse 40

स व्यापकतयात्मानं व्यतिरिक्ततयात्मनि । विद्वान् स्वप्न इवामर्शसाक्षिणं विरराम ह ॥ ४० ॥

Vua Malayadhvaja đạt tri kiến viên mãn khi phân biệt được Siêu Hồn với linh hồn cá thể: Paramātmā thì bao trùm khắp, còn jīvātmā thì riêng biệt và trú trong thân. Ngài hiểu rằng thân xác không phải linh hồn; linh hồn là chứng tri của thân, như người tỉnh khỏi giấc mộng mà dứt sự lầm mê.

Verse 41

साक्षाद्भगवतोक्तेन गुरुणा हरिणा नृप । विशुद्धज्ञानदीपेन स्फुरता विश्वतोमुखम् ॥ ४१ ॥

Như vậy, vua Malayadhvaja đạt được tri kiến thanh tịnh vì được chính Thượng Đế, Sri Hari trong vai trò bậc thầy, trực tiếp chỉ dạy. Nhờ ngọn đèn trí tuệ siêu việt ấy, ngài hiểu mọi sự từ mọi góc nhìn.

Verse 42

परे ब्रह्मणि चात्मानं परं ब्रह्म तथात्मनि । वीक्षमाणो विहायेक्षामस्मादुपरराम ह ॥ ४२ ॥

Ngài thấy mình ở trong Phạm Thể Tối Thượng, và Phạm Thể Tối Thượng ở trong chính mình. Thấy cả hai cùng hiện diện, ngài buông bỏ cái nhìn phân biệt và dừng mọi hoạt động vì lợi ích riêng rẽ.

Verse 43

पतिं परमधर्मज्ञं वैदर्भी मलयध्वजम् । प्रेम्णा पर्यचरद्धित्वा भोगान् सा पतिदेवता ॥ ४३ ॥

Con gái vua Vidarbha xem người chồng Malayadhvaja, bậc thấu triệt chánh pháp, là tất cả và là tối thượng. Với tình yêu, nàng phụng sự ngài, từ bỏ mọi hưởng thụ giác quan và như người vợ tôn thờ chồng, nàng noi theo các nguyên tắc của ngài.

Verse 44

चीरवासा व्रतक्षामा वेणीभूतशिरोरुहा । बभावुप पतिं शान्ता शिखा शान्तमिवानलम् ॥ ४४ ॥

Nàng mặc y phục cũ, gầy gò vì giữ giới và khổ hạnh; tóc không chải nên rối kết thành lọn. Dù luôn ở gần chồng, nàng vẫn lặng yên, không xao động, như ngọn lửa không bị khuấy động.

Verse 45

अजानती प्रियतमं यदोपरतमङ्गना । सुस्थिरासनमासाद्य यथापूर्वमुपाचरत् ॥ ४५ ॥

Con gái vua Vidarbha vẫn phụng sự chồng như thường lệ, dù ngài ngồi bất động trong tư thế vững chắc, cho đến khi nàng xác nhận rằng người yêu đã rời bỏ thân xác.

Verse 46

यदा नोपलभेताङ्‌घ्रावूष्माणं पत्युरर्चती । आसीत्संविग्नहृदया यूथभ्रष्टा मृगी यथा ॥ ४६ ॥

Khi nàng xoa bóp đôi chân để phụng sự phu quân, nàng không còn cảm thấy hơi ấm nơi bàn chân; liền hiểu rằng chàng đã rời bỏ thân xác. Bị bỏ lại một mình, nàng bồn chồn như nai cái lạc mất bạn đời.

Verse 47

आत्मानं शोचती दीनमबन्धुं विक्लवाश्रुभि: । स्तनावासिच्य विपिने सुस्वरं प्ररुरोद सा ॥ ४७ ॥

Nàng thương xót thân mình khốn khổ, không nơi nương tựa; nước mắt tuôn không ngừng làm ướt cả ngực. Giữa rừng sâu, nàng bật khóc thảm thiết, tiếng than vang lớn.

Verse 48

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ राजर्षे इमामुदधिमेखलाम् । दस्युभ्य: क्षत्रबन्धुभ्यो बिभ्यतीं पातुमर्हसि ॥ ४८ ॥

Hãy đứng dậy, hãy đứng dậy, hỡi bậc vương giả thánh hiền! Hãy nhìn thế gian này được biển nước bao quanh, đang bị bọn cướp và những kẻ tự xưng vua chúa quấy nhiễu. Thế gian run sợ; bổn phận của ngài là che chở cho nó.

Verse 49

एवं विलपन्ती बाला विपिनेऽनुगता पतिम् । पतिता पादयोर्भर्तू रुदत्यश्रूण्यवर्तयत् ॥ ४९ ॥

Nàng vừa than khóc vừa theo chồng vào rừng, rồi ngã quỵ dưới chân người chồng đã tắt thở. Nàng khóc thảm thiết, nước mắt lăn dài từ đôi mắt.

Verse 50

चितिं दारुमयीं चित्वा तस्यां पत्यु: कलेवरम् । आदीप्य चानुमरणे विलपन्ती मनो दधे ॥ ५० ॥

Rồi nàng chất củi thành giàn hỏa và đặt thi thể phu quân lên đó. Khi ngọn lửa bùng lên, nàng than khóc thảm thiết và quyết lòng cùng chồng tan thân trong lửa.

Verse 51

तत्र पूर्वतर: कश्चित्सखा ब्राह्मण आत्मवान् । सान्‍त्वयन् वल्गुना साम्ना तामाह रुदतीं प्रभो ॥ ५१ ॥

Tâu Đại vương, tại đó một vị Bà-la-môn tự chủ, bạn cũ của vua Purañjana, đã đến và dùng lời dịu ngọt để an ủi hoàng hậu đang than khóc.

Verse 52

ब्राह्मण उवाच का त्वं कस्यासि को वायं शयानो यस्य शोचसि । जानासि किं सखायं मां येनाग्रे विचचर्थ ह ॥ ५२ ॥

Vị Bà-la-môn hỏi: Nàng là ai? Là vợ hay con gái của ai? Người đang nằm đây là ai mà nàng than khóc cho thân xác đã chết ấy? Nàng không nhận ra ta sao? Ta là bằng hữu vĩnh hằng của nàng; thuở trước nàng đã nhiều lần bàn hỏi cùng ta.

Verse 53

अपि स्मरसि चात्मानमविज्ञातसखं सखे । हित्वा मां पदमन्विच्छन् भौमभोगरतो गत: ॥ ५३ ॥

Vị Bà-la-môn tiếp lời: Hỡi bạn hiền, dù nàng chưa nhận ra ta ngay, chẳng lẽ nàng không nhớ người bạn thân thiết thuở trước sao? Đáng tiếc, nàng đã rời bỏ sự đồng hành của ta và say đắm hưởng thụ trần gian, trở thành kẻ thụ hưởng thế giới vật chất này.

Verse 54

हंसावहं च त्वं चार्य सखायौ मानसायनौ । अभूतामन्तरा वौक: सहस्रपरिवत्सरान् ॥ ५४ ॥

Hỡi bạn hiền nhu hòa, ta và ngươi như hai con thiên nga. Chúng ta cùng ở trong hồ tâm, tựa hồ Mānasa, nhưng suốt ngàn ngàn năm vẫn xa cách quê nhà nguyên sơ của mình.

Verse 55

स त्वं विहाय मां बन्धो गतो ग्राम्यमतिर्महीम् । विचरन् पदमद्राक्षी: कयाचिन्निर्मितं स्त्रिया ॥ ५५ ॥

Hỡi bằng hữu, ngươi chính là người bạn ấy của ta; nhưng khi rời bỏ ta, tâm ngươi trở nên phàm tục và sa xuống cõi đất. Không thấy ta, ngươi đã lang thang trong nhiều hình dạng khắp thế giới vật chất này, vốn được dựng nên bởi một người nữ.

Verse 56

पञ्चारामं नवद्वारमेकपालं त्रिकोष्ठकम् । षट्कुलं पञ्चविपणं पञ्चप्रकृति स्त्रीधवम् ॥ ५६ ॥

Trong thành phố là thân thể ấy có năm khu vườn, chín cổng, một người canh giữ, ba gian phòng, sáu gia tộc, năm cửa hàng, năm yếu tố vật chất và một người nữ làm chủ nhà.

Verse 57

पञ्चेन्द्रियार्था आरामा द्वार: प्राणा नव प्रभो । तेजोऽबन्नानि कोष्ठानि कुलमिन्द्रियसङ्ग्रह: ॥ ५७ ॥

Hỡi bạn hiền, năm khu vườn là năm đối tượng hưởng thụ của giác quan; người canh giữ là prāṇa, luồng sinh khí đi qua chín cổng. Ba gian phòng là lửa, nước và đất; sáu gia tộc là tâm và năm giác quan hợp lại.

Verse 58

विपणस्तु क्रियाशक्तिर्भूतप्रकृतिरव्यया । शक्त्यधीश: पुमांस्त्वत्र प्रविष्टो नावबुध्यते ॥ ५८ ॥

Năm cửa hàng là năm cơ quan hành động; chúng giao dịch nhờ sức hợp của năm yếu tố vĩnh hằng. Đằng sau mọi hoạt động ấy là ātman—một ngôi vị, kẻ thọ hưởng chân thật; nhưng vì ẩn trong thành phố thân xác, nên trở nên vô minh.

Verse 59

तस्मिंस्त्वं रामया स्पृष्टो रममाणोऽश्रुतस्मृति: । तत्सङ्गादीद‍ृशीं प्राप्तो दशां पापीयसीं प्रभो ॥ ५९ ॥

Hỡi bạn hiền, khi ngươi bước vào thân xác ấy cùng “người nữ” của dục vọng vật chất, ngươi đắm chìm trong khoái lạc giác quan và quên mất śruti-smṛti, tức ký ức tâm linh. Do sự kết giao ấy, bởi quan niệm vật chất, ngươi bị đặt vào nhiều cảnh khổ đau.

Verse 60

न त्वं विदर्भदुहिता नायं वीर: सुहृत्तव । न पतिस्त्वं पुरञ्जन्या रुद्धो नवमुखे यया ॥ ६० ॥

Thật ra ngươi không phải là con gái Vidarbha, và vị dũng sĩ này cũng không phải người chồng thiện chí của ngươi. Ngươi cũng chẳng phải chồng của Purañjanī; ngươi chỉ bị mê hoặc và bị giam trong thân thể chín cổng này mà thôi.

Verse 61

माया ह्येषा मया सृष्टा यत्पुमांसं स्त्रियं सतीम् । मन्यसे नोभयं यद्वै हंसौ पश्यावयोर्गतिम् ॥ ६१ ॥

Đây là māyā của Ta; do chấp thân nên ngươi khi thì tưởng mình là nam, khi thì là người nữ trinh khiết, khi thì trung tính. Kỳ thực, ngươi và Ta đều là bản ngã linh thiêng thanh tịnh. Hãy hiểu chân lý này; Ta đang nói rõ địa vị chân thật của chúng ta.

Verse 62

अहं भवान्न चान्यस्त्वं त्वमेवाहं विचक्ष्व भो: । न नौ पश्यन्ति कवयश्छिद्रं जातु मनागपि ॥ ६२ ॥

Hỡi bạn hiền, Ta (Paramātmā) và ngươi (jīvātmā) không khác nhau về phẩm tính, vì cả hai đều thuộc linh tính. Hãy suy xét điều này. Bậc hiền triết chân thật không hề thấy một sai biệt phẩm tính nào giữa ngươi và Ta.

Verse 63

यथा पुरुष आत्मानमेकमादर्शचक्षुषो: । द्विधाभूतमवेक्षेत तथैवान्तरमावयो: ॥ ६३ ॥

Như người ta nhìn bóng mình trong gương và cho là một với mình, còn kẻ khác lại thấy hai thân; cũng vậy, trong cảnh giới vật chất—nơi linh hồn dường như bị tác động mà thật ra không—sự khác biệt giữa Thượng Đế và chúng sinh dường như hiện ra.

Verse 64

एवं स मानसो हंसो हंसेन प्रतिबोधित: । स्वस्थस्तद्वय‍‌भिचारेण नष्टामाप पुन: स्मृतिम् ॥ ६४ ॥

Như vậy, hai con thiên nga cùng ở trong trái tim. Khi một con dạy bảo con kia, nó an trú trong bản tánh nguyên sơ; nghĩa là nó phục hồi ý thức Kṛṣṇa nguyên thủy đã mất vì sự quyến luyến vật chất.

Verse 65

बर्हिष्मन्नेतदध्यात्मं पारोक्ष्येण प्रदर्शितम् । यत्परोक्षप्रियो देवो भगवान् विश्वभावन: ॥ ६५ ॥

Hỡi vua Prācīnabarhi (Barhiṣman), ta đã trình bày đạo lý adhyātma này một cách gián tiếp, vì Bhagavān—Đấng nuôi dưỡng vũ trụ—được biết là ưa được nhận biết qua ẩn ý. Do đó, câu chuyện Purañjana này là lời dạy nhằm tự chứng ngộ.