Adhyaya 18

Verse 1

मैत्रेय उवाच इत्थं पृथुमभिष्टूय रुषा प्रस्फुरिताधरम् । पुनराहावनिर्भीता संस्तभ्यात्मानमात्मना ॥ १ ॥

Hiền thánh Maitreya nói: Hỡi Vidura, dù Địa Mẫu đã dứt lời tán thán, vua Pṛthu vẫn chưa nguôi; môi ngài run lên vì cơn giận. Địa Mẫu tuy sợ hãi, vẫn tự trấn định và lại cất lời để thuyết phục nhà vua như sau.

Verse 2

सन्नियच्छाभिभो मन्युं निबोध श्रावितं च मे । सर्वत: सारमादत्ते यथा मधुकरो बुध: ॥ २ ॥

Lạy Chúa tể, xin Ngài hoàn toàn nguôi giận và kiên nhẫn lắng nghe điều con trình bày. Dẫu con nghèo hèn, bậc trí giả vẫn rút lấy tinh túy từ mọi nơi, như ong nghệ gom mật từ từng đóa hoa.

Verse 3

अस्मिँल्लोकेऽथवामुष्मिन्मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभि: । द‍ृष्टा योगा: प्रयुक्ताश्च पुंसां श्रेय:प्रसिद्धये ॥ ३ ॥

Để lợi ích cho loài người, không chỉ trong đời này mà cả đời sau, các bậc hiền triết thấy rõ chân lý đã nhận biết và truyền dạy nhiều phương pháp yoga, nhằm làm hiển lộ điều thiện lành cho mọi người.

Verse 4

तानातिष्ठति य: सम्यगुपायान् पूर्वदर्शितान् । अवर: श्रद्धयोपेत उपेयान् विन्दतेऽञ्जसा ॥ ४ ॥

Ai với lòng tin kính thực hành đúng những phương cách mà các bậc đại hiền triết xưa đã chỉ dạy, người ấy dễ dàng đạt được quả báo mong cầu và sự an lạc trong đời.

Verse 5

ताननाद‍ृत्य योऽविद्वानर्थानारभते स्वयम् । तस्य व्यभिचरन्त्यर्था आरब्धाश्च पुन: पुन: ॥ ५ ॥

Kẻ ngu si coi thường lời chỉ dạy vững chắc của các bậc hiền triết và tự bày cách theo suy đoán của tâm trí, sẽ thất bại hết lần này đến lần khác.

Verse 6

पुरा सृष्टा ह्योषधयो ब्रह्मणा या विशाम्पते । भुज्यमाना मया द‍ृष्टा असद्‌भिरधृतव्रतै: ॥ ६ ॥

Tâu Đại vương, hạt giống, rễ, thảo dược và ngũ cốc do Phạm Thiên (Brahmā) tạo dựng thuở xưa, nay bị những kẻ vô tín tâm, thiếu hiểu biết tâm linh đem ra thụ dụng.

Verse 7

अपालितानाद‍ृता च भवद्‌भिर्लोकपालकै: । चोरीभूतेऽथ लोकेऽहं यज्ञार्थेऽग्रसमोषधी: ॥ ७ ॥

Tâu Đại vương, các bậc hộ thế không nuôi dưỡng và gìn giữ ta đúng mực; người đời dùng ngũ cốc để thỏa dục mà hóa thành kẻ trộm, lại không bị trừng phạt. Vì thế ta đã giấu đi những hạt giống vốn dành cho việc cử hành tế lễ (yajña).

Verse 8

नूनं ता वीरुध: क्षीणा मयि कालेन भूयसा । तत्र योगेन द‍ृष्टेन भवानादातुमर्हति ॥ ८ ॥

Vì đã được tích trữ quá lâu, các hạt giống ngũ cốc trong ta hẳn đã suy giảm. Vậy xin Đại vương lập tức sắp đặt để lấy chúng ra theo phương pháp chuẩn mực do śāstra và các ācārya khuyến nghị.

Verse 9

वत्सं कल्पय मे वीर येनाहं वत्सला तव । धोक्ष्ये क्षीरमयान्कामाननुरूपं च दोहनम् ॥ ९ ॥ दोग्धारं च महाबाहो भूतानां भूतभावन । अन्नमीप्सितमूर्जस्वद्भगवान् वाञ्छते यदि ॥ १० ॥

Hỡi dũng sĩ, đấng hộ trì muôn loài! Nếu ngài muốn ban đủ lương thực để an ủi chúng sinh và muốn vắt sữa từ ta, hãy chuẩn bị một bê con thích hợp, một bình chứa sữa và người vắt sữa. Vì ta đầy lòng mẫu tử với bê con, ước nguyện của ngài sẽ được viên mãn.

Verse 10

वत्सं कल्पय मे वीर येनाहं वत्सला तव । धोक्ष्ये क्षीरमयान्कामाननुरूपं च दोहनम् ॥ ९ ॥ दोग्धारं च महाबाहो भूतानां भूतभावन । अन्नमीप्सितमूर्जस्वद्भगवान् वाञ्छते यदि ॥ १० ॥

Hỡi bậc đại lực, đấng dưỡng nuôi muôn loài! Nếu theo ý Bhagavān, ngài mong có lương thực tăng lực vì lợi ích chúng sinh, hãy chỉ định người vắt sữa; nhờ sự vắt đúng pháp, mọi loài sẽ được nuôi dưỡng.

Verse 11

समां च कुरु मां राजन्देववृष्टं यथा पय: । अपर्तावपि भद्रं ते उपावर्तेत मे विभो ॥ ११ ॥

Tâu Đại vương, xin hãy làm phẳng bề mặt địa cầu, để nước mưa do Indra ban xuống lưu lại trên đất như sữa. Dẫu mùa mưa đã qua, độ ẩm ấy vẫn còn; điều đó sẽ cát tường cho ngài.

Verse 12

इति प्रियं हितं वाक्यं भुव आदाय भूपति: । वत्सं कृत्वा मनुं पाणावदुहत्सकलौषधी: ॥ १२ ॥

Nghe lời nói êm dịu và lợi lạc của Địa Mẫu, nhà vua liền chấp thuận. Rồi ngài biến Svāyambhuva Manu thành bê con và vắt từ Địa Mẫu như bò cái mọi thảo dược và ngũ cốc vào đôi tay chụm lại của mình.

Verse 13

तथापरे च सर्वत्र सारमाददते बुधा: । ततोऽन्ये च यथाकामं दुदुहु: पृथुभाविताम् ॥ १३ ॥

Cũng vậy, những bậc trí khác ở khắp nơi đều lấy tinh túy từ địa cầu. Rồi noi theo gương vua Pṛthu, ai nấy tùy theo ước nguyện mà vắt từ đất mẹ điều mình mong cầu.

Verse 14

ऋषयो दुदुहुर्देवीमिन्द्रियेष्वथ सत्तम । वत्सं बृहस्पतिं कृत्वा पयश्छन्दोमयं शुचि ॥ १४ ॥

Hỡi bậc tối thượng! Các hiền triết lấy Bṛhaspati làm bê con, lấy các căn làm bình chứa, rồi vắt ra “sữa” là tri thức Veda thanh tịnh, đầy nhịp điệu, để tẩy sạch lời nói, tâm ý và thính giác.

Verse 15

कृत्वा वत्सं सुरगणा इन्द्रं सोममदूदुहन् । हिरण्मयेन पात्रेण वीर्यमोजो बलं पय: ॥ १५ ॥

Chư thiên lấy Indra làm bê con, dùng bình vàng mà vắt từ đất “sữa” là soma—thứ uống như cam lộ; nhờ đó oai lực, ojas và sức mạnh của họ tăng trưởng.

Verse 16

दैतेया दानवा वत्सं प्रह्लादमसुरर्षभम् । विधायादूदुहन् क्षीरमय:पात्रे सुरासवम् ॥ १६ ॥

Con cháu Diti, các daitya và danava, lấy Prahlāda—bậc ưu tú trong dòng asura—làm bê con, rồi vắt từ đất các thứ rượu surā và āsava, đổ vào bình sắt.

Verse 17

गन्धर्वाप्सरसोऽधुक्षन् पात्रे पद्ममये पय: । वत्सं विश्वावसुं कृत्वा गान्धर्वं मधु सौभगम् ॥ १७ ॥

Dân Gandharva và Apsara lấy Viśvāvasu làm bê con, vắt sữa vào bình hoa sen; sữa ấy hóa thành nghệ thuật âm nhạc gandharva ngọt ngào và vẻ đẹp đem phúc lành.

Verse 18

वत्सेन पितरोऽर्यम्णा कव्यं क्षीरमधुक्षत । आमपात्रे महाभागा: श्रद्धया श्राद्धदेवता: ॥ १८ ॥

Các bậc Pitṛ ở Pitṛloka, những vị chủ tế của lễ śrāddha, lấy Aryamā làm bê con; với lòng tín thành họ vắt “sữa” là kavya—thức cúng dâng tổ tiên—vào chiếc bình đất chưa nung.

Verse 19

प्रकल्प्य वत्सं कपिलं सिद्धा: सङ्कल्पनामयीम् । सिद्धिं नभसि विद्यां च ये च विद्याधरादय: ॥ १९ ॥

Sau đó, các bậc Siddha ở Siddhaloka và cư dân Vidyādhara-loka biến đại hiền Kapila thành bê con; lấy bầu trời làm bình chứa, họ vắt ra các thần thông yoga do ý nguyện tạo thành, bắt đầu từ aṇimā. Người Vidyādhara cũng đạt được thuật bay lượn giữa hư không.

Verse 20

अन्ये च मायिनो मायामन्तर्धानाद्भुतात्मनाम् । मयं प्रकल्प्य वत्सं ते दुदुहुर्धारणामयीम् ॥ २० ॥

Những kẻ khác—cư dân Kimpuruṣa-loka, vốn tinh thông huyễn thuật—lấy quỷ Maya làm bê con và vắt ra thần lực thuộc dhāraṇā: phép ẩn thân kỳ diệu khiến người ta lập tức biến khỏi tầm mắt rồi hiện lại trong hình dạng khác.

Verse 21

यक्षरक्षांसि भूतानि पिशाचा: पिशिताशना: । भूतेशवत्सा दुदुहु: कपाले क्षतजासवम् ॥ २१ ॥

Rồi các Yakṣa, Rākṣasa, ma quỷ và piśāca quen ăn thịt đã biến Rudra—Bhūtanātha, hiện thân của Śiva—thành bê con, và vắt ra thứ rượu huyết, đựng trong bình làm bằng sọ người.

Verse 22

तथाहयो दन्दशूका: सर्पा नागाश्च तक्षकम् । विधाय वत्सं दुदुहुर्बिलपात्रे विषं पय: ॥ २२ ॥

Sau đó các nāga có mang, rắn không mang, đại xà, bọ cạp và nhiều loài độc khác lấy Takṣaka làm bê con; họ vắt độc từ đất như sữa và cất giữ trong các hang ổ của loài rắn.

Verse 23

पशवो यवसं क्षीरं वत्सं कृत्वा च गोवृषम् । अरण्यपात्रे चाधुक्षन्मृगेन्द्रेण च दंष्ट्रिण: ॥ २३ ॥ क्रव्यादा: प्राणिन: क्रव्यं दुदुहु: स्वे कलेवरे । सुपर्णवत्सा विहगाश्चरं चाचरमेव च ॥ २४ ॥

Các loài bốn chân như bò lấy Nandi—bò mộng mang Śiva—làm bê con, lấy rừng làm bình, và vắt từ đất “sữa” là cỏ xanh tươi để ăn. Thú dữ có nanh lấy sư tử làm bê con, lấy chính thân mình làm bình, và vắt ra thịt. Chim muông lấy Garuḍa làm bê con, và vắt từ đất cả loài côn trùng chuyển động lẫn cỏ cây bất động.

Verse 24

पशवो यवसं क्षीरं वत्सं कृत्वा च गोवृषम् । अरण्यपात्रे चाधुक्षन्मृगेन्द्रेण च दंष्ट्रिण: ॥ २३ ॥ क्रव्यादा: प्राणिन: क्रव्यं दुदुहु: स्वे कलेवरे । सुपर्णवत्सा विहगाश्चरं चाचरमेव च ॥ २४ ॥

Các loài bốn chân lấy bò đực Go-vṛṣa, vật cưỡi của Śiva, làm bê con và lấy rừng làm bình sữa; từ Địa Mẫu họ vắt ra cỏ xanh tươi như sữa. Các loài dữ có nanh lấy sư tử làm bê và nhận thịt như “sữa” của mình. Chim chóc lấy Garuḍa làm bê và vắt từ đất cả hữu tình và vô tình—côn trùng, cây cỏ và thảo mộc—như sữa.

Verse 25

वटवत्सा वनस्पतय: पृथग्रसमयं पय: । गिरयो हिमवद्वत्सा नानाधातून् स्वसानुषु ॥ २५ ॥

Cây cối lấy cây đa làm bê con và vắt từ Địa Mẫu thứ “sữa” là muôn vị nhựa ngọt. Núi non lấy dãy Hi-mã-lạp-sơn làm bê và vắt ra đủ loại khoáng chất, kim loại vào chiếc bình là các đỉnh núi của mình.

Verse 26

सर्वे स्वमुख्यवत्सेन स्वे स्वे पात्रे पृथक् पय: । सर्वकामदुघां पृथ्वीं दुदुहु: पृथुभाविताम् ॥ २६ ॥

Tất cả đều dùng “bê chính” của mình mà vắt từ Địa Mẫu thứ “sữa” riêng vào bình riêng—tức lương thực thích hợp cho từng loài. Trong thời vua Pṛthu, Trái Đất hoàn toàn dưới quyền ngài và trở thành đấng ban đủ mọi sở nguyện; vì thế mọi cư dân đều nhận được phần thực phẩm theo nhu cầu.

Verse 27

एवं पृथ्वादय: पृथ्वीमन्नादा: स्वन्नमात्मन: । दोहवत्सादिभेदेन क्षीरभेदं कुरूद्वह ॥ २७ ॥

Hỡi Vidura, bậc đứng đầu nhà Kuru, như thế vua Pṛthu và mọi loài nương nhờ lương thực đã, tùy theo cách vắt, bê con và bình chứa khác nhau, rút từ Địa Mẫu những “dòng sữa” khác nhau để nhận phần ăn của mình—được biểu trưng bằng sữa.

Verse 28

ततो महीपति: प्रीत: सर्वकामदुघां पृथु: । दुहितृत्वे चकारेमां प्रेम्णा दुहितृवत्सल: ॥ २८ ॥

Sau đó, vua Pṛthu vô cùng mãn nguyện với Trái Đất, vì nàng đã cung cấp đầy đủ lương thực cho mọi loài và trở thành đấng ban trọn mọi sở nguyện. Với tình thương của người cha đối với con gái, Pṛthu yêu mến Địa Mẫu như chính ái nữ của mình.

Verse 29

चूर्णयन् स्वधनुष्कोट्या गिरिकूटानि राजराट् । भूमण्डलमिदं वैन्य: प्रायश्चक्रे समं विभु: ॥ २९ ॥

Sau đó, bậc vua của các vua, Mahārāja Pṛthu, dùng sức mạnh nơi đầu cung nghiền nát các đỉnh núi và san bằng những chỗ gồ ghề trên mặt địa cầu; nhờ ân huệ của Ngài, bề mặt thế gian hầu như trở nên phẳng lặng.

Verse 30

अथास्मिन् भगवान् वैन्य: प्रजानां वृत्तिद: पिता । निवासान् कल्पयां चक्रे तत्र तत्र यथार्हत: ॥ ३० ॥

Rồi bậc Bhagavān Vainya Pṛthu, như người cha của muôn dân, chuyên tâm ban cho họ sinh kế và công việc thích hợp để mưu sinh. Sau khi san bằng mặt đất, Ngài ấn định các nơi cư trú ở từng vùng theo điều đáng hợp.

Verse 31

ग्रामान् पुर: पत्तनानि दुर्गाणि विविधानि च । घोषान् व्रजान् सशिबिरानाकरान् खेटखर्वटान् ॥ ३१ ॥

Như vậy, nhà vua lập nên nhiều loại làng mạc, thị trấn và đô thị cảng, dựng các pháo đài; đồng thời thiết lập nơi ở cho mục đồng, chuồng trại cho thú vật, chỗ đóng doanh trại hoàng gia, vùng khai mỏ, thị trấn nông nghiệp và các làng miền núi.

Verse 32

प्राक्पृथोरिह नैवैषा पुरग्रामादिकल्पना । यथासुखं वसन्ति स्म तत्र तत्राकुतोभया: ॥ ३२ ॥

Trước thời vua Pṛthu, nơi đây chưa hề có sự quy hoạch cho thành thị, thôn làng hay bãi chăn thả. Mọi người sống rải rác, không sợ hãi, dựng nhà theo sự tiện lợi riêng; nhưng từ thời Pṛthu, việc lập kế hoạch cho thị trấn và làng mạc mới được đặt ra.