Adhyaya 17

Verse 1

मैत्रेय उवाच एवं स भगवान् वैन्य: ख्यापितो गुणकर्मभि: । छन्दयामास तान् कामै: प्रतिपूज्याभिनन्द्य च ॥ १ ॥

Hiền triết Maitreya nói: Như vậy, Bhagavān Vainya (Pṛthu) được ca tụng qua các đức hạnh và những hành động anh dũng. Sau cùng, Đại vương Pṛthu kính cẩn thờ phụng, ân cần tán dương họ, và ban nhiều phẩm vật để làm họ hoan hỷ.

Verse 2

ब्राह्मणप्रमुखान् वर्णान् भृत्यामात्यपुरोधस: । पौराञ्जानपदान् श्रेणी: प्रकृती: समपूजयत् ॥ २ ॥

Vua Pṛthu đã làm thỏa lòng và kính trọng các vị đứng đầu của brāhmaṇa và mọi giai tầng khác, cùng các bề tôi, đại thần và tư tế; dân thành thị, dân thôn quê, người thuộc các cộng đồng khác, các đoàn thể và những người mến mộ—tất cả đều được tôn kính, nên ai nấy đều hoan hỷ.

Verse 3

विदुर उवाच कस्माद्दधार गोरूपं धरित्री बहुरूपिणी । यां दुदोह पृथुस्तत्र को वत्सो दोहनं च किम् ॥ ३ ॥

Vidura hỏi: Bạch hiền giả, vì sao Mẹ Đất—đấng có thể hiện ra nhiều hình dạng—lại mang hình bò cái? Và khi vua Pṛthu vắt sữa từ bà, ai là bê con, cách vắt sữa ra sao, và vật chứa sữa là gì?

Verse 4

प्रकृत्या विषमा देवी कृता तेन समा कथम् । तस्य मेध्यं हयं देव: कस्य हेतोरपाहरत् ॥ ४ ॥

Bề mặt trái đất vốn nơi thấp nơi cao. Vua Pṛthu đã san bằng nó bằng cách nào? Và vì cớ gì Indra, vua cõi trời, lại đánh cắp con ngựa thanh tịnh dành cho tế lễ?

Verse 5

सनत्कुमाराद्भगवतो ब्रह्मन् ब्रह्मविदुत्तमात् । लब्ध्वा ज्ञानं सविज्ञानं राजर्षि: कां गतिं गत: ॥ ५ ॥

Hỡi bậc Bà-la-môn! Vua thánh Pṛthu nhận tri thức kèm sự ứng dụng thực tiễn từ Sanat-kumāra, bậc thông tuệ Veda tối thượng; rồi ngài đạt đến cảnh giới mong cầu nào?

Verse 6

यच्चान्यदपि कृष्णस्य भवान् भगवत: प्रभो: । श्रव: सुश्रवस: पुण्यं पूर्वदेहकथाश्रयम् ॥ ६ ॥ भक्ताय मेऽनुरक्ताय तव चाधोक्षजस्य च । वक्तुमर्हसि योऽदुह्यद्वैन्यरूपेण गामिमाम् ॥ ७ ॥

Ngài là hóa thân śaktyāveśa của Đức Chúa Kṛṣṇa; vì thế mọi chuyện kể về công hạnh của ngài thật êm dịu khi nghe và ban phúc lành, nương nơi các truyện đời trước. Con là kẻ sùng kính gắn bó với ngài và cũng với Đức Chúa Adhokṣaja; xin ngài thuật trọn các chuyện về vua Pṛthu, người trong hình tướng con của Vena đã vắt sữa từ trái đất mang hình bò này.

Verse 7

यच्चान्यदपि कृष्णस्य भवान् भगवत: प्रभो: । श्रव: सुश्रवस: पुण्यं पूर्वदेहकथाश्रयम् ॥ ६ ॥ भक्ताय मेऽनुरक्ताय तव चाधोक्षजस्य च । वक्तुमर्हसि योऽदुह्यद्वैन्यरूपेण गामिमाम् ॥ ७ ॥

Ngài là hóa thân śaktyāveśa của Đức Chúa Kṛṣṇa; vì thế mọi chuyện kể về công hạnh của ngài thật êm dịu khi nghe và ban phúc lành, nương nơi các truyện đời trước. Con là kẻ sùng kính gắn bó với ngài và cũng với Đức Chúa Adhokṣaja; xin ngài thuật trọn các chuyện về vua Pṛthu, người trong hình tướng con của Vena đã vắt sữa từ trái đất mang hình bò này.

Verse 8

सूत उवाच चोदितो विदुरेणैवं वासुदेवकथां प्रति । प्रशस्य तं प्रीतमना मैत्रेय: प्रत्यभाषत ॥ ८ ॥

Sūta Gosvāmī tiếp lời: Khi Vidura được khơi dậy lòng muốn nghe các chuyện về Vāsudeva, Sūta đã tán thán ông; rồi Maitreya, lòng hoan hỷ và rất hài lòng với Vidura, cũng ca ngợi ông và nói như sau.

Verse 9

मैत्रेय उवाच यदाभिषिक्त: पृथुरङ्ग विप्रै-रामन्त्रितो जनतायाश्च पाल: । प्रजा निरन्ने क्षितिपृष्ठ एत्यक्षुत्क्षामदेहा: पतिमभ्यवोचन् ॥ ९ ॥

Maitreya nói: Hỡi Vidura thân mến, khi vua Pṛthu được các bậc brāhmaṇa và hiền triết làm lễ đăng quang và được tuyên xưng là người bảo hộ dân chúng, thì trên mặt đất xảy ra nạn thiếu lương thực. Dân chúng gầy gò vì đói, nên họ đến trước nhà vua và bày tỏ tình cảnh thật của mình.

Verse 10

वयं राजञ्जाठरेणाभितप्तायथाग्निना कोटरस्थेन वृक्षा: । त्वामद्य याता: शरणं शरण्यंय: साधितो वृत्तिकर: पतिर्न: ॥ १० ॥ तन्नो भवानीहतु रातवेऽन्नंक्षुधार्दितानां नरदेवदेव । यावन्न नङ्‍क्ष्यामह उज्झितोर्जावार्तापतिस्त्वं किल लोकपाल: ॥ ११ ॥

Tâu Đại vương, như cây có lửa cháy trong hốc thân dần dần khô héo, chúng thần cũng đang héo mòn vì ngọn lửa đói trong bụng. Ngài là nơi nương tựa của kẻ quy phục và được giao phó việc sắp đặt sinh kế cho chúng thần; vì thế chúng thần đến cầu xin sự che chở nơi ngài.

Verse 11

वयं राजञ्जाठरेणाभितप्तायथाग्निना कोटरस्थेन वृक्षा: । त्वामद्य याता: शरणं शरण्यंय: साधितो वृत्तिकर: पतिर्न: ॥ १० ॥ तन्नो भवानीहतु रातवेऽन्नंक्षुधार्दितानां नरदेवदेव । यावन्न नङ्‍क्ष्यामह उज्झितोर्जावार्तापतिस्त्वं किल लोकपाल: ॥ ११ ॥

Tâu bậc Nara-deva như thần, xin ngài thương xót mà sắp đặt việc phân phát lương thực để dập tắt cơn đói của chúng thần. Trước khi sức lực chúng thần cạn kiệt, xin hãy che chở; vì ngài là chủ của sinh kế và là vị hộ thế.

Verse 12

मैत्रेय उवाच पृथु: प्रजानां करुणं निशम्य परिदेवितम् । दीर्घं दध्यौ कुरुश्रेष्ठ निमित्तं सोऽन्वपद्यत ॥ १२ ॥

Maitreya nói: Nghe lời than khóc thảm thiết của dân chúng và thấy cảnh khốn cùng của họ, vua Pṛthu trầm tư rất lâu để tìm ra nguyên nhân sâu xa.

Verse 13

इति व्यवसितो बुद्ध्या प्रगृहीतशरासन: । सन्दधे विशिखं भूमे: क्रुद्धस्त्रिपुरहा यथा ॥ १३ ॥

Đã quyết định, nhà vua cầm cung tên và trong cơn thịnh nộ nhắm thẳng vào đất, như Śiva—Đấng diệt Tripura—khi nổi giận mà khởi ý hủy diệt.

Verse 14

प्रवेपमाना धरणी निशाम्योदायुधं च तम् । गौ: सत्यपाद्रवद्भीता मृगीव मृगयुद्रुता ॥ १४ ॥

Thấy vua giương vũ khí, đất mẹ run rẩy vì sợ hãi. Nàng hóa thành một con bò và chạy trốn, như nai cái lao đi thật nhanh khi bị thợ săn đuổi theo.

Verse 15

तामन्वधावत्तद्वैन्य: कुपितोऽत्यरुणेक्षण: । शरं धनुषि सन्धाय यत्र यत्र पलायते ॥ १५ ॥

Thấy vậy, Mahārāja Pṛthu, con của Vena, nổi giận dữ dội; đôi mắt đỏ như mặt trời rạng đông. Đặt mũi tên lên cung, ngài đuổi theo Địa Cầu mang hình bò đến bất cứ nơi nào nàng chạy trốn.

Verse 16

सा दिशो विदिशो देवी रोदसी चान्तरं तयो: । धावन्ती तत्र तत्रैनं ददर्शानूद्यतायुधम् ॥ १६ ॥

Địa Mẫu mang hình bò chạy khắp các phương và các hướng phụ, cả trong khoảng không giữa các cõi trời và địa giới; nàng chạy đến đâu thì đến đó đều thấy nhà vua giương cung cầm tên đuổi theo.

Verse 17

लोके नाविन्दत त्राणं वैन्यान्मृत्योरिव प्रजा: । त्रस्ता तदा निववृते हृदयेन विदूयता ॥ १७ ॥

Như con người không thể thoát khỏi bàn tay nghiệt ngã của tử thần, Địa Cầu mang hình bò cũng không tìm được nơi nương tựa khỏi con trai của Vena. Cuối cùng, run sợ, lòng đau đớn, nàng đành quay lại trong bất lực.

Verse 18

उवाच च महाभागं धर्मज्ञापन्नवत्सल । त्राहि मामपि भूतानां पालनेऽवस्थितो भवान् ॥ १८ ॥

Bấy giờ nàng thưa với Đại vương Pṛthu cao quý—bậc am tường dharma và thương xót kẻ quy phục: “Xin cứu cả thiếp. Ngài là đấng hộ trì muôn loài; nay ngài an vị làm vua của cõi này.”

Verse 19

स त्वं जिघांससे कस्माद्दीनामकृतकिल्बिषाम् । अहनिष्यत्कथं योषां धर्मज्ञ इति यो मत: ॥ १९ ॥

Địa Cầu hình bò lại khẩn cầu: “Thiếp nghèo hèn và chẳng hề tạo tội; cớ sao ngài muốn giết thiếp? Ngài vốn được xem là bậc am tường dharma; vậy sao lại ganh ghét thiếp, và sao nôn nóng giết một người nữ?”

Verse 20

प्रहरन्ति न वै स्त्रीषु कृताग:स्वपि जन्तव: । किमुत त्वद्विधा राजन् करुणा दीनवत्सला: ॥ २० ॥

Dẫu người nữ có phạm tội, cũng không nên ra tay với nàng. Huống chi bệ hạ, ôi đức vua, vốn đầy lòng từ mẫn, che chở và thương yêu kẻ nghèo khổ.

Verse 21

मां विपाट्याजरां नावं यत्र विश्वं प्रतिष्ठितम् । आत्मानं च प्रजाश्चेमा: कथमम्भसि धास्यसि ॥ २१ ॥

Tâu bệ hạ, thiếp như chiếc thuyền vững bền không hư hoại, trên đó muôn vật của thế gian nương tựa. Nếu bệ hạ xé nát thiếp, bệ hạ và thần dân sẽ làm sao tránh khỏi chìm đắm?

Verse 22

पृथुरुवाच वसुधे त्वां वधिष्यामि मच्छासनपराङ्‍मुखीम् । भागं बर्हिषि या वृङ्क्ते न तनोति च नो वसु ॥ २२ ॥

Vua Pṛthu đáp: Hỡi Địa Mẫu, ngươi đã trái lệnh ta. Trong các lễ tế yajña ngươi nhận phần của mình, nhưng lại không sinh đủ lương thực cho chúng ta; vì thế ta sẽ trừng phạt ngươi.

Verse 23

यवसं जग्ध्यनुदिनं नैव दोग्ध्यौधसं पय: । तस्यामेवं हि दुष्टायां दण्डो नात्र न शस्यते ॥ २३ ॥

Dẫu ngươi ăn cỏ xanh mỗi ngày, ngươi vẫn không làm đầy bầu sữa để chúng ta dùng. Ngươi cố ý phạm lỗi; vì vậy, dù mang hình bò, cũng không thể nói ngươi không đáng bị trừng phạt.

Verse 24

त्वं खल्वोषधिबीजानि प्राक् सृष्टानि स्वयम्भुवा । न मुञ्चस्यात्मरुद्धानि मामवज्ञाय मन्दधी: ॥ २४ ॥

Những hạt giống thảo dược và ngũ cốc do Brahmā (Đấng Tự Sinh) tạo ra thuở trước nay bị ngươi giữ kín trong mình; nhưng vì trí ngươi u mê, ngươi khinh lờn lệnh ta và không chịu ban ra.

Verse 25

अमूषां क्षुत्परीतानामार्तानां परिदेवितम् । शमयिष्यामि मद्बाणैर्भिन्नायास्तव मेदसा ॥ २५ ॥

Giờ đây, với những mũi tên của ta, ta sẽ cắt ngươi thành từng mảnh và dùng thịt của ngươi để thỏa mãn những công dân đang đói khát, những người đang than khóc vì thiếu ngũ cốc.

Verse 26

पुमान् योषिदुत क्लीब आत्मसम्भावनोऽधम: । भूतेषु निरनुक्रोशो नृपाणां तद्वधोऽवध: ॥ २६ ॥

Bất kỳ kẻ tàn nhẫn nào — dù là nam, nữ hay hoạn quan — kẻ chỉ quan tâm đến việc nuôi thân và không có lòng trắc ẩn đối với các sinh linh khác đều có thể bị vua giết. Việc giết chóc như vậy không bao giờ bị coi là tội sát sinh.

Verse 27

त्वां स्तब्धां दुर्मदां नीत्वा मायागां तिलश: शरै: । आत्मयोगबलेनेमा धारयिष्याम्यहं प्रजा: ॥ २७ ॥

Ngươi quá tự cao tự đại và gần như đã trở nên điên loạn. Hiện tại ngươi đã hóa thân thành một con bò cái bằng sức mạnh huyền bí của mình. Tuy nhiên, ta sẽ cắt ngươi thành những mảnh nhỏ như hạt vừng, và ta sẽ duy trì toàn bộ dân chúng bằng sức mạnh yoga của chính mình.

Verse 28

एवं मन्युमयीं मूर्तिं कृतान्तमिव बिभ्रतम् । प्रणता प्राञ्जलि: प्राह मही सञ्जातवेपथु: ॥ २८ ॥

Lúc này, Prthu Maharaja trở nên giống hệt như Yamaraja, và toàn thân ngài tỏ ra rất giận dữ. Nói cách khác, ngài là hiện thân của sự giận dữ. Sau khi nghe ngài nói, trái đất bắt đầu run rẩy. Bà đầu hàng, và chắp tay bắt đầu nói như sau.

Verse 29

धरोवाच नम: परस्मै पुरुषाय मायया विन्यस्तनानातनवे गुणात्मने । नम: स्वरूपानुभवेन निर्धुत द्रव्यक्रियाकारकविभ्रमोर्मये ॥ २९ ॥

Trái đất nói: Lạy Chúa, ôi Nhân cách Tối cao của Thượng đế, Ngài ở vị trí siêu việt, và bằng năng lượng vật chất của mình, Ngài đã mở rộng bản thân thành nhiều hình thức và loài sống khác nhau. Không giống như một số chủ nhân khác, Ngài luôn giữ vị trí siêu việt của mình và không bị ảnh hưởng bởi sự sáng tạo vật chất.

Verse 30

येनाहमात्मायतनं विनिर्मिता धात्रा यतोऽयं गुणसर्गसङ्ग्रह: । स एव मां हन्तुमुदायुध: स्वरा- डुपस्थितोऽन्यं शरणं कमाश्रये ॥ ३० ॥

Trái Đất thưa: Lạy Chúa Tối Thượng, nhờ māyā của Ngài, Ngài tạo dựng vũ trụ cùng ba guṇa và đặt con làm nơi nương tựa của mọi sinh linh. Ngài hoàn toàn tự tại; vậy mà nay Ngài cầm vũ khí hiện đến để giết con. Xin cho con biết con nên nương tựa ai, ai có thể che chở con?

Verse 31

य एतदादावसृजच्चराचरं स्वमाययात्माश्रययावितर्क्यया । तयैव सोऽयं किल गोप्तुमुद्यत: कथं नु मां धर्मपरो जिघांसति ॥ ३१ ॥

Lạy Chúa, thuở ban đầu Ngài đã tạo nên mọi loài động và bất động bằng năng lực bất khả tư nghì, tự nương nơi chính Ngài. Cũng chính năng lực ấy nay Ngài sẵn sàng che chở muôn loài; Ngài là Đấng hộ trì dharma tối thượng. Vậy cớ sao Ngài lại muốn giết con, dù con đang mang hình bò?

Verse 32

नूनं बतेशस्य समीहितं जनै- स्तन्मायया दुर्जययाकृतात्मभि: । न लक्ष्यते यस्त्वकरोदकारयद् योऽनेक एक: परतश्च ईश्वर: ॥ ३२ ॥

Lạy Chúa, tuy Ngài là Một, nhưng nhờ các năng lực bất khả tư nghì Ngài hiển lộ thành nhiều hình tướng. Qua Brahmā, Ngài khiến vũ trụ này được tạo lập; vì thế Ngài chính là Ngôi Vị Tối Thượng. Nhưng kẻ bị māyā khó thắng của Ngài che phủ thì không thể nhận ra những hành vi siêu việt của Ngài.

Verse 33

सर्गादि योऽस्यानुरुणद्धि शक्तिभि- र्द्रव्यक्रियाकारकचेतनात्मभि: । तस्मै समुन्नद्धनिरुद्धशक्तये नम: परस्मै पुरुषाय वेधसे ॥ ३३ ॥

Lạy Chúa, bằng các śakti của Ngài, Ngài là nguyên nhân đầu tiên của vật chất, hành động, khí cụ (các căn), các tác nhân (chư thiên điều khiển), cùng tâm, trí và ngã chấp. Nhờ năng lực của Ngài, vũ trụ này hiện khởi, được duy trì rồi tan hoại—khi hiện, khi ẩn. Vì thế Ngài là Purusha Tối Thượng, nguyên nhân của mọi nguyên nhân; con xin đảnh lễ Ngài.

Verse 34

स वै भवानात्मविनिर्मितं जगद् भूतेन्द्रियान्त:करणात्मकं विभो । संस्थापयिष्यन्नज मां रसातला- दभ्युज्जहाराम्भस आदिसूकर: ॥ ३४ ॥

Lạy Đấng Toàn Năng, thế giới này do chính Ngài tạo dựng—thành các đại, các căn và nội tâm (antaḥkaraṇa). Ngài là Đấng không sinh. Thuở trước, trong hình Varāha nguyên thủy, Ngài đã nâng con lên khỏi nước nơi Rasātala để thiết lập thế gian này.

Verse 35

अपामुपस्थे मयि नाव्यवस्थिता: प्रजा भवानद्य रिरक्षिषु: किल । स वीरमूर्ति: समभूद्धराधरो यो मां पयस्युग्रशरो जिघांससि ॥ ३५ ॥

Lạy Chúa tể, xưa kia Ngài đã cứu con khỏi nước và che chở muôn dân, nên danh Ngài lừng danh là Dharādhara, Đấng nâng giữ địa cầu. Nhưng nay Ngài hiện thân như dũng sĩ, định giết con bằng mũi tên sắc; còn con chỉ như chiếc thuyền trên nước, nâng đỡ để mọi thứ khỏi chìm.

Verse 36

नूनं जनैरीहितमीश्वराणा- मस्मद्विधैस्तद्गुणसर्गमायया । न ज्ञायते मोहितचित्तवर्त्मभि- स्तेभ्यो नमो वीरयशस्करेभ्य: ॥ ३६ ॥

Lạy Đấng Tối Thượng, những kẻ như con—được tạo bởi māyā của ba guṇa—vì tâm trí mê lầm nên chẳng thể hiểu ý chỉ và hành động của Ngài. Ngay cả việc làm của các bhakta của Ngài cũng khó thấu, huống chi là những līlā của Ngài; con xin đảnh lễ những vị làm rạng danh Ngài bằng vinh quang dũng mãnh.