Adhyaya 16

Verse 1

मैत्रेय उवाच इति ब्रुवाणं नृपतिं गायका मुनिचोदिता: । तुष्टुवुस्तुष्टमनसस्तद्वागमृतसेवया ॥ १ ॥

Đại hiền Maitreya nói: Khi vua Pṛthu nói như vậy, các người tụng ca theo lời chỉ dạy của các bậc hiền triết đã vô cùng hoan hỷ trước sự khiêm nhường trong những lời như cam lộ của ngài. Rồi họ lại tiếp tục tán dương nhà vua bằng những lời cầu nguyện cao quý.

Verse 2

नालं वयं ते महिमानुवर्णने यो देववर्योऽवततार मायया । वेनाङ्गजातस्य च पौरुषाणि ते वाचस्पतीनामपि बभ्रमुर्धिय: ॥ २ ॥

Các Sūta nói: “Tâu Đại vương, Ngài là hóa thân trực tiếp của Đấng Tối Thượng, Thượng Đế Viṣṇu; nhờ ân điển vô điều kiện của Ngài mà Ngài giáng thế. Vì vậy chúng tôi không thể ca ngợi trọn vẹn uy đức và công hạnh cao cả của Ngài. Dẫu Ngài xuất hiện qua thân của vua Vena, ngay cả Brahmā cùng chư thiên và những bậc hùng biện vĩ đại cũng không thể diễn tả chính xác vinh quang của Ngài.”

Verse 3

अथाप्युदारश्रवस: पृथोर्हरे: कलावतारस्य कथामृताद‍ृता: । यथोपदेशं मुनिभि: प्रचोदिता: श्लाघ्यानि कर्माणि वयं वितन्महि ॥ ३ ॥

Dẫu vậy, chúng tôi vẫn có vị siêu việt khi thưởng thức “cam lộ của câu chuyện” về Mahārāja Pṛthu, hóa thân phần của Hari danh tiếng. Được thúc đẩy theo lời chỉ dạy của các bậc hiền triết, chúng tôi sẽ cố gắng thuật lại những công hạnh đáng tán thán của Ngài; tuy nhiên lời nói của chúng tôi vẫn luôn bất xứng và không đầy đủ.

Verse 4

एष धर्मभृतां श्रेष्ठो लोकं धर्मेऽनुवर्तयन् । गोप्ता च धर्मसेतूनां शास्ता तत्परिपन्थिनाम् ॥ ४ ॥

Vị vua này, Mahārāja Pṛthu, là bậc tối thượng trong những người gìn giữ dharma. Ngài sẽ khiến muôn dân noi theo dharma, bảo hộ các nền tảng của dharma, và nghiêm trị kẻ phi dharma cùng những kẻ vô thần.

Verse 5

एष वै लोकपालानां बिभर्त्येकस्तनौ तनू: । काले काले यथाभागं लोकयोरुभयोर्हितम् ॥ ५ ॥

Vị vua này, chỉ một mình trong chính thân mình, sẽ theo từng thời kỳ đảm đương vai trò như các lokapāla, hiển lộ nhiều hình thái khác nhau để thực hiện các nhiệm vụ theo phần, vì lợi ích của cả hai cõi.

Verse 6

वसु काल उपादत्ते काले चायं विमुञ्चति । सम: सर्वेषु भूतेषु प्रतपन् सूर्यवद्विभु: ॥ ६ ॥

Vua Pṛthu sẽ hùng lực như thần Mặt Trời. Như mặt trời ban ánh sáng đồng đều cho mọi người, Ngài cũng ban lòng từ bi bình đẳng cho mọi loài. Và như mặt trời bốc hơi nước nhiều tháng rồi hoàn trả dồi dào vào mùa mưa, Ngài cũng sẽ thu thuế từ dân và hoàn lại khi thời thế cần dùng.

Verse 7

तितिक्षत्यक्रमं वैन्य उपर्याक्रमतामपि । भूतानां करुण: शश्वदार्तानां क्षितिवृत्तिमान् ॥ ७ ॥

Vua Pṛthu, dòng Vainya, sẽ vô cùng từ bi với mọi thần dân. Dẫu kẻ nghèo vì phạm phép tắc mà như giẫm lên đầu nhà vua, ngài vẫn do lòng thương vô cớ mà quên đi và tha thứ. Là bậc hộ trì thế gian, ngài sẽ nhẫn nại như chính mặt đất.

Verse 8

देवेऽवर्षत्यसौ देवो नरदेववपुर्हरि: । कृच्छ्रप्राणा: प्रजा ह्येष रक्षिष्यत्यञ्जसेन्द्रवत् ॥ ८ ॥

Khi chư thiên không ban mưa và dân chúng lâm nguy vì thiếu nước, vị vua này—Hari trong thân phận bậc quân vương—sẽ có thể khiến mưa tuôn xuống như Indra. Nhờ vậy, ngài sẽ dễ dàng bảo hộ dân khỏi nạn hạn hán.

Verse 9

आप्याययत्यसौ लोकं वदनामृतमूर्तिना । सानुरागावलोकेन विशदस्मितचारुणा ॥ ९ ॥

Vua Pṛthu, nhờ dung nhan như hiện thân của cam lộ, ánh nhìn chan chứa yêu thương và nụ cười trong sáng duyên dáng, sẽ làm cho thế gian được bồi dưỡng. Cái nhìn đầy ân tình ấy sẽ tăng trưởng đời sống an hòa của mọi người.

Verse 10

अव्यक्तवर्त्मैष निगूढकार्योगम्भीरवेधा उपगुप्तवित्त: । अनन्तमाहात्म्यगुणैकधामापृथु: प्रचेता इव संवृतात्मा ॥ १० ॥

Những người tụng đọc tiếp lời: Không ai có thể hiểu được đường lối chính sách mà nhà vua sẽ theo. Hành động của ngài cũng hết sức kín đáo và sâu xa; chẳng ai biết ngài làm sao khiến mọi việc đều thành tựu. Kho tàng của ngài luôn ẩn khuất trước mọi người. Pṛthu là nơi quy tụ duy nhất của vô lượng vinh quang và đức hạnh; và như Varuṇa, thần của biển, được nước bao phủ bốn bề, ngài sẽ giữ địa vị mình được che kín, tựa Pracetas thu mình nội tại.

Verse 11

दुरासदो दुर्विषह आसन्नोऽपि विदूरवत् । नैवाभिभवितुं शक्यो वेनारण्युत्थितोऽनल: ॥ ११ ॥

Vua Pṛthu sẽ là bậc khó tiếp cận và không thể chịu đựng đối với kẻ thù. Dẫu ở gần, đối với chúng ngài vẫn như ở xa. Ngài sinh từ thân xác đã chết của vua Vena như lửa phát ra từ gỗ araṇi; vì thế không ai có thể khuất phục sức mạnh của ngài, và kẻ thù dù ở sát bên cũng không thể tiến gần.

Verse 12

अन्तर्बहिश्च भूतानां पश्यन् कर्माणि चारणै: । उदासीन इवाध्यक्षो वायुरात्मेव देहिनाम् ॥ १२ ॥

Vua Pṛthu sẽ nhờ các mật thám mà thấy rõ mọi hành vi bên trong lẫn bên ngoài của dân chúng; nhưng không ai có thể biết được hệ thống do thám của ngài. Trước lời tán dương hay phỉ báng, ngài vẫn trung lập—như prāṇa-vāyu, luồng sinh khí trong thân, hiện hữu cả trong lẫn ngoài mà vẫn vô tư với mọi việc.

Verse 13

नादण्ड्यं दण्डयत्येष सुतमात्मद्विषामपि । दण्डयत्यात्मजमपि दण्ड्यं धर्मपथे स्थित: ॥ १३ ॥

Vì luôn đứng vững trên con đường dharma, nhà vua ấy sẽ không trừng phạt con trai của kẻ thù nếu người ấy không đáng bị phạt; nhưng nếu chính con trai mình đáng bị phạt, ngài sẽ lập tức xử phạt. Trong công lý, ngài bình đẳng và không thiên vị.

Verse 14

अस्याप्रतिहतं चक्रं पृथोरामानसाचलात् । वर्तते भगवानर्को यावत्तपति गोगणै: ॥ १४ ॥

Như Thần Mặt Trời trải rạng quang minh đến tận miền Bắc Cực mà không bị ngăn trở, ảnh hưởng không thể cản của vua Pṛthu cũng sẽ bao trùm mọi miền đất đến tận Bắc Cực và vẫn vững bền, không bị quấy nhiễu, suốt khi ngài còn sống.

Verse 15

रञ्जयिष्यति यल्लोकमयमात्मविचेष्टितै: । अथामुमाहू राजानं मनोरञ्जनकै: प्रजा: ॥ १५ ॥

Nhà vua này sẽ làm đẹp lòng muôn người bằng những việc làm thiết thực của mình; vì thế dân chúng sẽ vô cùng mãn nguyện. Do các đức tính làm vui lòng người ấy, dân sẽ hân hoan tôn nhận ngài làm vị vua trị vì.

Verse 16

द‍ृढव्रत: सत्यसन्धो ब्रह्मण्यो वृद्धसेवक: । शरण्य: सर्वभूतानां मानदो दीनवत्सल: ॥ १६ ॥

Nhà vua sẽ kiên định trong lời nguyện, vững trú nơi chân thật, yêu kính văn hóa Bà-la-môn và phụng sự bậc trưởng lão. Ngài là nơi nương tựa cho mọi chúng sinh quy phục, tôn trọng tất cả, và luôn thương xót người nghèo cùng kẻ vô tội.

Verse 17

मातृभक्ति: परस्त्रीषु पत्‍न्यामर्ध इवात्मन: । प्रजासु पितृवत्स्‍निग्ध: किङ्करो ब्रह्मवादिनाम् ॥ १७ ॥

Vị vua ấy sẽ kính trọng mọi phụ nữ như mẹ mình và xem người vợ của mình như nửa thân thể. Ngài sẽ thương dân như người cha hiền, và tự xem mình là kẻ phụng sự vâng lời các bhakta luôn rao giảng vinh quang của Thượng Đế.

Verse 18

देहिनामात्मवत्प्रेष्ठ: सुहृदां नन्दिवर्धन: । मुक्तसङ्गप्रसङ्गोऽयं दण्डपाणिरसाधुषु ॥ १८ ॥

Vị vua ấy sẽ xem mọi chúng sinh có thân xác đều thân thiết như chính mình và luôn làm tăng niềm vui cho bạn hữu. Ngài sẽ gần gũi với những bậc đã giải thoát, và là bàn tay trừng phạt đối với kẻ bất thiện.

Verse 19

अयं तु साक्षाद्भगवांस्त्र्यधीश:कूटस्थ आत्मा कलयावतीर्ण: । यस्मिन्नविद्यारचितं निरर्थकंपश्यन्ति नानात्वमपि प्रतीतम् ॥ १९ ॥

Vị vua này là chúa tể của ba cõi và được chính Bhagavan trực tiếp gia trì quyền năng; ngài là Atman bất biến, giáng thế như một śaktyāveśa-avatāra. Là linh hồn giải thoát và thông tuệ trọn vẹn, ngài thấy mọi sai biệt vật chất—dẫu hiện ra—đều vô nghĩa vì gốc rễ là vô minh (avidyā).

Verse 20

अयं भुवो मण्डलमोदयाद्रे-र्गोप्तैकवीरो नरदेवनाथ: । आस्थाय जैत्रं रथमात्तचाप:पर्यस्यते दक्षिणतो यथार्क: ॥ २० ॥

Vị vua này, người bảo hộ địa cầu, sẽ là dũng sĩ độc nhất vô song. Ngồi trên chiến xa khải hoàn, tay cầm cung bất khả chiến bại, ngài sẽ du hành khắp địa cầu như mặt trời vận hành theo quỹ đạo của mình từ phương nam.

Verse 21

अस्मै नृपाला: किल तत्र तत्रबलिं हरिष्यन्ति सलोकपाला: । मंस्यन्त एषां स्त्रिय आदिराजंचक्रायुधं तद्यश उद्धरन्त्य: ॥ २१ ॥

Khi vị vua ấy du hành khắp thế gian, các vua khác cùng các vị hộ thế thần sẽ dâng cống phẩm và lễ vật ở mọi nơi. Các hoàng hậu của họ cũng sẽ xem ngài là vị vua nguyên thủy, tay cầm chùy và đĩa (cakra), rồi ca tụng danh tiếng của ngài, vì uy danh ấy sẽ lẫy lừng như chính Bhagavan.

Verse 22

अयं महीं गां दुदुहेऽधिराज:प्रजापतिर्वृत्तिकर: प्रजानाम् । यो लीलयाद्रीन् स्वशरासकोट्याभिन्दन् समां गामकरोद्यथेन्द्र: ॥ २२ ॥

Vị đại vương này, bậc hộ dân, sánh ngang các Prajāpati. Vì sinh kế của muôn dân, Ngài sẽ “vắt sữa” địa cầu như bò mẹ; lại như Indra, dùng mũi cung phá núi đồi để làm phẳng mặt đất.

Verse 23

विस्फूर्जयन्नाजगवं धनु: स्वयंयदाचरत्क्ष्मामविषह्यमाजौ । तदा निलिल्युर्दिशि दिश्यसन्तोलाङ्गूलमुद्यम्य यथा मृगेन्द्र: ॥ २३ ॥

Khi Ngài tự mình rung dây cung Ajagava vang rền, bất khả kháng nơi chiến địa và đi khắp vương quốc, bọn gian ác mang tính asura cùng kẻ trộm cướp sẽ ẩn nấp mọi phương, như thú nhỏ lẩn trốn khi sư tử đi trong rừng với đuôi dựng cao.

Verse 24

एषोऽश्वमेधाञ् शतमाजहारसरस्वती प्रादुरभावि यत्र । अहार्षीद्यस्य हयं पुरन्दर:शतक्रतुश्चरमे वर्तमाने ॥ २४ ॥

Tại nơi khởi nguồn sông Sarasvatī, vị vua này sẽ cử hành một trăm lễ tế Aśvamedha. Trong lễ tế cuối cùng, Indra—Purandara, bậc Śatakratu—sẽ đánh cắp con ngựa tế lễ.

Verse 25

एष स्वसद्मोपवने समेत्यसनत्कुमारं भगवन्तमेकम् । आराध्य भक्त्यालभतामलं तज्ज्ञानं यतो ब्रह्म परं विदन्ति ॥ २५ ॥

Vị vua này sẽ gặp Bhagavān Sanat-kumāra, một trong bốn Kumāra, tại khu vườn trong cung điện. Với lòng bhakti, Ngài sẽ phụng thờ và nhận được tri kiến thanh tịnh, nhờ đó biết Brahman Tối thượng và nếm trải hỷ lạc siêu việt.

Verse 26

तत्र तत्र गिरस्तास्ता इति विश्रुतविक्रम: । श्रोष्यत्यात्माश्रिता गाथा: पृथु: पृथुपराक्रम: ॥ २६ ॥

Như vậy, khi chiến công của vua Pṛthu được người đời truyền tụng khắp nơi, Pṛthu—bậc đại hùng—sẽ luôn lắng nghe những khúc ca và truyện tụng ca ngợi chính Ngài và uy lực độc đáo của Ngài.

Verse 27

दिशो विजित्याप्रतिरुद्धचक्र:स्वतेजसोत्पाटितलोकशल्य: । सुरासुरेन्द्रैरुपगीयमानमहानुभावो भविता पतिर्भुव: ॥ २७ ॥

Không ai có thể trái lệnh của Đại vương Pṛthu. Sau khi chinh phục thế gian, Ngài sẽ dùng uy quang của mình nhổ tận gốc ba nỗi khổ của dân chúng. Khi ấy danh tiếng Ngài vang khắp nơi, và các bậc đứng đầu chư thiên lẫn a-tu-la chắc chắn sẽ ca ngợi những hành trạng quảng đại của Ngài.