Adhyaya 13

Verse 1

सूत उवाच निशम्य कौषारविणोपवर्णितंध्रुवस्य वैकुण्ठपदाधिरोहणम् । प्ररूढभावो भगवत्यधोक्षजेप्रष्टुं पुनस्तं विदुर: प्रचक्रमे ॥ १ ॥

Sūta nói: Sau khi nghe hiền triết Maitreya, con của Kuṣārava, thuật lại việc Dhruva Mahārāja thăng lên cảnh giới Vaikuṇṭha, Vidura tràn đầy cảm xúc bhakti đối với Bhagavān Adhokṣaja. Rồi ông lại bắt đầu thưa hỏi Maitreya như sau.

Verse 2

विदुर उवाच के ते प्रचेतसो नाम कस्यापत्यानि सुव्रत । कस्यान्ववाये प्रख्याता: कुत्र वा सत्रमासत ॥ २ ॥

Vidura thưa hỏi: Hỡi bậc giữ giới hạnh tốt lành, các Pracetā là ai? Họ là con của ai, nổi danh trong dòng tộc nào, và họ đã cử hành đại tế lễ satra ở nơi đâu?

Verse 3

मन्ये महाभागवतं नारदं देवदर्शनम् । येन प्रोक्त: क्रियायोग: परिचर्याविधिर्हरे: ॥ ३ ॥

Vidura nói: Ta cho rằng hiền thánh Nārada là bậc đại Bhāgavata đã trực tiếp yết kiến Thượng Đế. Chính ngài đã truyền dạy nghi thức Pañcarātra và kriyā-yoga cho việc phụng sự bhakti đối với Hari.

Verse 4

स्वधर्मशीलै: पुरुषैर्भगवान् यज्ञपूरुष: । इज्यमानो भक्तिमता नारदेनेरित: किल ॥ ४ ॥

Khi các bậc hành trì đúng bổn phận (svadharma) đang cử hành tế lễ để làm hài lòng Bhagavān, Đấng Yajña-Puruṣa, thì Nārada Muni đã ca ngợi những phẩm tính siêu việt của Dhruva Mahārāja.

Verse 5

यास्ता देवर्षिणा तत्र वर्णिता भगवत्कथा: । मह्यं शुश्रूषवे ब्रह्मन् कार्त्स्‍न्येनाचष्टुमर्हसि ॥ ५ ॥

Bạch brāhmaṇa, tại đó Nārada—bậc devarṣi—đã kể những bhagavat-kathā nào, và ngài đã tán dương Chúa như thế nào? Con rất khát khao được nghe; xin hãy thuật lại trọn vẹn.

Verse 6

मैत्रेय उवाच ध्रुवस्य चोत्कल: पुत्र: पितरि प्रस्थिते वनम् । सार्वभौमश्रियं नैच्छदधिराजासनं पितु: ॥ ६ ॥

Hiền thánh Maitreya đáp: Này Vidura, khi Mahārāja Dhruva lên đường vào rừng, con trai ngài là Utkala không hề muốn nhận ngai vàng huy hoàng của cha mình, vốn dành cho bậc quân vương cai trị khắp cõi đất này.

Verse 7

स जन्मनोपशान्तात्मा नि:सङ्ग: समदर्शन: । ददर्श लोके विततमात्मानं लोकमात्मनि ॥ ७ ॥

Từ khi mới sinh, Utkala đã an tịnh, không vướng mắc và nhìn mọi sự bình đẳng. Ngài thấy Paramātmā thấm nhuần khắp thế gian, và cũng thấy toàn thể thế gian an trụ trong Paramātmā.

Verse 8

आत्मानं ब्रह्म निर्वाणं प्रत्यस्तमितविग्रहम् । अवबोधरसैकात्म्यमानन्दमनुसन्ततम् ॥ ८ ॥ अव्यवच्छिन्नयोगाग्निदग्धकर्ममलाशय: । स्वरूपमवरुन्धानो नात्मनोऽन्यं तदैक्षत ॥ ९ ॥

Nhờ mở rộng kiến thức về Đấng Tối Cao Brahman, ngài đã đạt được giải thoát khỏi sự trói buộc của thể xác. Ngọn lửa bhakti-yoga đã thiêu rụi mọi nghiệp chướng, và ngài chỉ nhìn thấy Thượng Đế.

Verse 9

आत्मानं ब्रह्म निर्वाणं प्रत्यस्तमितविग्रहम् । अवबोधरसैकात्म्यमानन्दमनुसन्ततम् ॥ ८ ॥ अव्यवच्छिन्नयोगाग्निदग्धकर्ममलाशय: । स्वरूपमवरुन्धानो नात्मनोऽन्यं तदैक्षत ॥ ९ ॥

Nhờ mở rộng kiến thức về Đấng Tối Cao Brahman, ngài đã đạt được giải thoát khỏi sự trói buộc của thể xác. Ngọn lửa bhakti-yoga đã thiêu rụi mọi nghiệp chướng, và ngài chỉ nhìn thấy Thượng Đế.

Verse 10

जडान्धबधिरोन्मत्तमूकाकृतिरतन्मति: । लक्षित: पथि बालानां प्रशान्तार्चिरिवानल: ॥ १० ॥

Mặc dù thực tế không phải như vậy, nhưng đối với những người kém thông minh trên đường, Utkala trông có vẻ ngu ngốc, mù, câm, điếc và điên. Ngài giống như ngọn lửa bị tro che phủ.

Verse 11

मत्वा तं जडमुन्मत्तं कुलवृद्धा: समन्त्रिण: । वत्सरं भूपतिं चक्रुर्यवीयांसं भ्रमे: सुतम् ॥ ११ ॥

Vì lý do này, các quan lại và những người lớn tuổi trong gia đình nghĩ rằng Utkala không có trí tuệ và thực sự bị điên. Do đó, em trai của ngài là Vatsara, con trai của Bhrami, đã được đưa lên ngai vàng.

Verse 12

स्वर्वीथिर्वत्सरस्येष्टा भार्यासूत षडात्मजान् । पुष्पार्णं तिग्मकेतुं च इषमूर्जं वसुं जयम् ॥ १२ ॥

Vua Vatsara có một người vợ rất yêu quý tên là Svarvithi. Bà đã sinh hạ sáu người con trai tên là Pusparna, Tigmaketu, Isa, Urja, Vasu và Jaya.

Verse 13

पुष्पार्णस्य प्रभा भार्या दोषा च द्वे बभूवतु: । प्रातर्मध्यन्दिनं सायमिति ह्यासन् प्रभासुता: ॥ १३ ॥

Puṣpārṇa có hai người vợ là Prabhā và Doṣā. Prabhā sinh ba con trai: Prātar, Madhyandinam và Sāyam.

Verse 14

प्रदोषो निशिथो व्युष्ट इति दोषासुतास्त्रय: । व्युष्ट: सुतं पुष्करिण्यां सर्वतेजसमादधे ॥ १४ ॥

Doṣā sinh ba con trai: Pradoṣa, Niśitha và Vyuṣṭa. Vyuṣṭa có vợ tên Puṣkariṇī, bà sinh một người con đầy uy lực tên Sarvatejā.

Verse 15

स चक्षु: सुतमाकूत्यां पत्‍न्यां मनुमवाप ह । मनोरसूत महिषी विरजान्नड्‌वला सुतान् ॥ १५ ॥ पुरुं कुत्सं त्रितं द्युम्नं सत्यवन्तमृतं व्रतम् । अग्निष्टोममतीरात्रं प्रद्युम्नं शिबिमुल्मुकम् ॥ १६ ॥

Vợ của Sarvatejā là Ākūti sinh con trai tên Cākṣuṣa; đến cuối kỳ manvantara, ngài trở thành Manu thứ sáu. Hoàng hậu của Cākṣuṣa Manu là Naḍvalā (Virajā) sinh những người con không tì vết: Puru, Kutsa, Trita, Dyumna, Satyavān, Ṛta, Vrata, Agniṣṭoma, Atīrātra, Pradyumna, Śibi và Ulmuka.

Verse 16

स चक्षु: सुतमाकूत्यां पत्‍न्यां मनुमवाप ह । मनोरसूत महिषी विरजान्नड्‌वला सुतान् ॥ १५ ॥ पुरुं कुत्सं त्रितं द्युम्नं सत्यवन्तमृतं व्रतम् । अग्निष्टोममतीरात्रं प्रद्युम्नं शिबिमुल्मुकम् ॥ १६ ॥

Vợ của Sarvatejā là Ākūti sinh con trai tên Cākṣuṣa; đến cuối kỳ manvantara, ngài trở thành Manu thứ sáu. Hoàng hậu của Cākṣuṣa Manu là Naḍvalā (Virajā) sinh những người con không tì vết: Puru, Kutsa, Trita, Dyumna, Satyavān, Ṛta, Vrata, Agniṣṭoma, Atīrātra, Pradyumna, Śibi và Ulmuka.

Verse 17

उल्मुकोऽजनयत्पुत्रान्पुष्करिण्यां षडुत्तमान् । अङ्गं सुमनसं ख्यातिं क्रतुमङ्गिरसं गयम् ॥ १७ ॥

Ulmuka, với vợ là Puṣkariṇī, sinh được sáu người con ưu tú. Tên họ là Aṅga, Sumanā, Khyāti, Kratu, Aṅgirā và Gaya.

Verse 18

सुनीथाङ्गस्य या पत्नी सुषुवे वेनमुल्बणम् । यद्दौ:शील्यात्स राजर्षिर्निर्विण्णो निरगात्पुरात् ॥ १८ ॥

Vợ của Aṅga là Sunīthā sinh ra một người con tên Vena, tính tình vô cùng gian tà. Thấy Vena ác hạnh, vua thánh Aṅga chán nản, bỏ thành và vương quốc, đi vào rừng.

Verse 19

यमङ्ग शेपु: कुपिता वाग्वज्रा मुनय: किल । गतासोस्तस्य भूयस्ते ममन्थुर्दक्षिणं करम् ॥ १९ ॥ अराजके तदा लोके दस्युभि: पीडिता: प्रजा: । जातो नारायणांशेन पृथुराद्य: क्षितीश्वर: ॥ २० ॥

Hỡi Vidura, lời nguyền của các đại hiền triết bất khả kháng như lôi đình. Vì phẫn nộ, họ nguyền rủa vua Vena và ông liền chết. Khi không còn vua, bọn trộm cướp hoành hành, quốc độ vô kỷ cương, dân chúng chịu khổ vô cùng. Thấy vậy, các hiền triết lấy cánh tay phải của Vena làm cây khuấy mà “khuấy” lên; và từ đó, với tư cách là phần (aṁśa) của Nārāyaṇa, Đức Viṣṇu hiển hiện thành vua Pṛthu, vị đế vương đầu tiên của thế gian.

Verse 20

यमङ्ग शेपु: कुपिता वाग्वज्रा मुनय: किल । गतासोस्तस्य भूयस्ते ममन्थुर्दक्षिणं करम् ॥ १९ ॥ अराजके तदा लोके दस्युभि: पीडिता: प्रजा: । जातो नारायणांशेन पृथुराद्य: क्षितीश्वर: ॥ २० ॥

Khi không có vua, bọn trộm cướp áp bức dân chúng; quốc độ vô kỷ cương và người người chịu khổ. Vì thế các hiền triết “khuấy” cánh tay phải của Vena, và với tư cách là phần của Nārāyaṇa, Đức Viṣṇu hiển hiện thành vua Pṛthu, vị quân vương đầu tiên của địa cầu.

Verse 21

विदुर उवाच तस्य शीलनिधे: साधोर्ब्रह्मण्यस्य महात्मन: । राज्ञ: कथमभूद्दुष्टा प्रजा यद्विमना ययौ ॥ २१ ॥

Vidura thưa: Hỡi bậc thánh, kho tàng đức hạnh, người yêu kính văn hóa Bà-la-môn! Vì sao một đại vương hiền hòa như Aṅga lại có người con ác như Vena, khiến ngài chán nản mà bỏ vương quốc ra đi?

Verse 22

किं वांहो वेन उद्दिश्य ब्रह्मदण्डमयूयुजन् । दण्डव्रतधरे राज्ञि मुनयो धर्मकोविदा: ॥ २२ ॥

Vidura hỏi: Vì cớ gì liên quan đến Vena mà các hiền triết tinh thông dharma lại muốn giáng “brahma-daṇḍa”, tức lời nguyền tối thượng, lên vua Vena—người vốn cầm quyền trượng trừng phạt?

Verse 23

नावध्येय: प्रजापाल: प्रजाभिरघवानपि । यदसौ लोकपालानां बिभर्त्योज: स्वतेजसा ॥ २३ ॥

Dân chúng không nên sỉ nhục nhà vua, dù đôi khi vua có vẻ làm điều tội lỗi. Vì nhờ dũng lực và uy quang tự thân, nhà vua luôn có ảnh hưởng lớn hơn mọi vị thủ lãnh cai trị khác.

Verse 24

एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् सुनीथात्मजचेष्टितम् । श्रद्दधानाय भक्ताय त्वं परावरवित्तम: ॥ २४ ॥

Bạch Bà-la-môn, xin hãy kể cho tôi mọi hành trạng của Vena, con của Sunīthā. Ngài thông suốt mọi điều quá khứ và vị lai; tôi là kẻ sùng tín đầy śraddhā, xin ngài từ bi giảng rõ.

Verse 25

मैत्रेय उवाच अङ्गोऽश्वमेधं राजर्षिराजहार महाक्रतुम् । नाजग्मुर्देवतास्तस्मिन्नाहूता ब्रह्मवादिभि: ॥ २५ ॥

Śrī Maitreya đáp: Này Vidura, một lần đại vương Aṅga, bậc rāja-ṛṣi, đã cử hành đại tế lễ aśvamedha. Các bà-la-môn tinh thông nghi lễ đã thỉnh mời chư thiên, nhưng dù nỗ lực, không vị thiên thần nào đến dự hay hiện thân trong tế lễ ấy.

Verse 26

तमूचुर्विस्मितास्तत्र यजमानमथर्त्विज: । हवींषि हूयमानानि न ते गृह्णन्ति देवता: ॥ २६ ॥

Các tư tế trong lễ tế, kinh ngạc, thưa với vua Aṅga là người chủ tế: “Tâu Đại vương, chúng thần đang dâng havis như bơ tinh khiết đúng nghi thức, nhưng chư thiên vẫn không thọ nhận.”

Verse 27

राजन् हवींष्यदुष्टानि श्रद्धयासादितानि ते । छन्दांस्ययातयामानि योजितानि धृतव्रतै: ॥ २७ ॥

Tâu Đại vương, các lễ vật havis mà ngài thu góp với śraddhā đều thanh tịnh, không hề ô nhiễm. Và các thánh thi Veda cũng được những bà-la-môn giữ giới tụng niệm theo ‘ayātayāma’, nghĩa là không thiếu sót, đúng nghi thức.

Verse 28

न विदामेह देवानां हेलनं वयमण्वपि । यन्न गृह्णन्ति भागान् स्वान् ये देवा: कर्मसाक्षिण: ॥ २८ ॥

Tâu Đại vương, chúng tôi không thấy dù chỉ một chút lý do nào khiến chư thiên bị xúc phạm hay bị lãng quên; thế nhưng các vị thiên thần làm chứng cho tế lễ lại không nhận phần của mình—vì sao như vậy, chúng tôi không rõ.

Verse 29

मैत्रेय उवाच अङ्गो द्विजवच: श्रुत्वा यजमान: सुदुर्मना: । तत्प्रष्टुं व्यसृजद्वाचं सदस्यांस्तदनुज्ञया ॥ २९ ॥

Maitreya nói: Vua Aṅga, người chủ tế, nghe lời các vị Bà-la-môn thì vô cùng sầu muộn. Khi được họ cho phép, ngài phá tan sự im lặng và hỏi tất cả các tư tế đang hiện diện trong đàn tế.

Verse 30

नागच्छन्त्याहुता देवा न गृह्णन्ति ग्रहानिह । सदसस्पतयो ब्रूत किमवद्यं मया कृतम् ॥ ३० ॥

Vua Aṅga nói: Dù đã được thỉnh mời, chư thiên vẫn không đến, và tại đây họ cũng không nhận phần đáng nhận. Hỡi các vị chủ tọa hội đồng, xin hãy nói cho ta biết ta đã phạm lỗi gì?

Verse 31

सदसस्पतय ऊचु: नरदेवेह भवतो नाघं तावन् मनाक्स्थितम् । अस्त्येकं प्राक्तनमघं यदिहेद‍ृक् त्वमप्रज: ॥ ३१ ॥

Các vị chủ tọa nói: Hỡi bậc quân vương như thần, trong đời này chúng tôi không thấy nơi ngài một chút tội lỗi nào, dù trong tâm ý; ngài hoàn toàn không phạm lỗi. Nhưng có một tội từ đời trước, nên dù đủ mọi phẩm chất, ngài vẫn không có con trai.

Verse 32

तथा साधय भद्रं ते आत्मानं सुप्रजं नृप । इष्टस्ते पुत्रकामस्य पुत्रं दास्यति यज्ञभुक् ॥ ३२ ॥

Vì vậy, hỡi Đại vương, cầu chúc điều lành đến với ngài. Xin hãy mau chóng thực hành để được một người con hiền. Nếu ngài cử hành tế lễ với ước nguyện có con, Đấng Tối Thượng—Đấng thọ hưởng tế lễ—sẽ hoan hỷ và ban cho ngài một người con.

Verse 33

तथा स्वभागधेयानि ग्रहीष्यन्ति दिवौकस: । यद्यज्ञपुरुष: साक्षादपत्याय हरिर्वृत: ॥ ३३ ॥

Khi thỉnh mời Hari—Đấng Yajña-puruṣa hiện tiền—để cầu con trai, chư thiên đều cùng Ngài đến và nhận phần của mình trong tế lễ.

Verse 34

तांस्तान् कामान् हरिर्दद्याद्यान् यान् कामयते जन: । आराधितो यथैवैष तथा पुंसां फलोदय: ॥ ३४ ॥

Người ta ước muốn điều gì, khi đã thờ phụng Hari thì Ngài ban điều ấy; tùy theo sự thờ phụng mà quả báo nở ra cho con người.

Verse 35

इति व्यवसिता विप्रास्तस्य राज्ञ: प्रजातये । पुरोडाशं निरवपन् शिपिविष्टाय विष्णवे ॥ ३५ ॥

Vì vậy, các vị Bà-la-môn quyết định cầu tự cho vua Aṅga, rồi dâng bánh cúng puroḍāśa lên Viṣṇu Śipiviṣṭa, Đấng ngự trong tim mọi loài hữu tình.

Verse 36

तस्मात्पुरुष उत्तस्थौ हेममाल्यमलाम्बर: । हिरण्मयेन पात्रेण सिद्धमादाय पायसम् ॥ ३६ ॥

Vừa khi lễ vật được dâng vào lửa, từ bàn thờ lửa hiện ra một người—đeo vòng hoa vàng, mặc y phục trắng—tay cầm bình vàng chứa pāyasa, cơm nấu trong sữa.

Verse 37

स विप्रानुमतो राजा गृहीत्वाञ्जलिनौदनम् । अवघ्राय मुदा युक्त: प्रादात्पत्‍न्या उदारधी: ॥ ३७ ॥

Được các tư tế cho phép, nhà vua rộng lượng nâng phần cơm ấy trong hai tay chắp lại, ngửi hương với niềm hoan hỷ, rồi trao một phần cho hoàng hậu.

Verse 38

सा तत्पुंसवनं राज्ञी प्राश्य वै पत्युरादधे । गर्भं काल उपावृत्ते कुमारं सुषुवेऽप्रजा ॥ ३८ ॥

Mặc dù Hoàng hậu không có con trai, nhưng sau khi ăn loại thức ăn có khả năng sinh con trai đó, bà đã mang thai và hạ sinh một bé trai khi đến kỳ sinh nở.

Verse 39

स बाल एव पुरुषो मातामहमनुव्रत: । अधर्मांशोद्भवं मृत्युं तेनाभवदधार्मिक: ॥ ३९ ॥

Cậu bé đó một phần được sinh ra trong dòng dõi vô thần. Ông ngoại của cậu là hiện thân của cái chết, và cậu bé lớn lên như một kẻ đi theo ông mình; cậu trở thành một người vô cùng vô đạo.

Verse 40

स शरासनमुद्यम्य मृगयुर्वनगोचर: । हन्त्यसाधुर्मृगान् दीनान् वेनोऽसावित्यरौज्जन: ॥ ४० ॥

Sau khi chuẩn bị cung tên, cậu bé tàn nhẫn thường đi vào rừng và giết những con hươu vô tội một cách không cần thiết, và ngay khi cậu đến, mọi người đều kêu lên: 'Vena tàn ác đến rồi! Vena tàn ác đến rồi!'

Verse 41

आक्रीडे क्रीडतो बालान् वयस्यानतिदारुण: । प्रसह्य निरनुक्रोश: पशुमारममारयत् ॥ ४१ ॥

Cậu bé tàn nhẫn đến mức khi chơi với những đứa trẻ cùng trang lứa, cậu sẽ giết chúng một cách không thương tiếc, như thể chúng là những con vật để giết mổ.

Verse 42

तं विचक्ष्य खलं पुत्रं शासनैर्विविधैर्नृप: । यदा न शासितुं कल्पो भृशमासीत्सुदुर्मना: ॥ ४२ ॥

Sau khi chứng kiến hành vi tàn ác và không thương tiếc của con trai mình là Vena, Vua Anga đã trừng phạt cậu bằng nhiều cách khác nhau để cải tạo cậu, nhưng không thể đưa cậu về con đường lương thiện. Vì vậy, nhà vua trở nên vô cùng đau buồn.

Verse 43

प्रायेणाभ्यर्चितो देवो येऽप्रजा गृहमेधिन: । कदपत्यभृतं दु:खं ये न विन्दन्ति दुर्भरम् ॥ ४३ ॥

Nhà vua tự nhủ: Người không có con trai hẳn là phước lành. Họ chắc đã thờ phụng Đức Chúa Tối Thượng ở đời trước, nên không phải gánh nỗi khổ không thể chịu nổi do đứa con hư gây ra.

Verse 44

यत: पापीयसी कीर्तिरधर्मश्च महान्नृणाम् । यतो विरोध: सर्वेषां यत आधिरनन्तक: ॥ ४४ ॥

Đứa con tội lỗi làm tiêu tan danh tiếng của người cha. Những hành vi phi đạo trong nhà gây ra bất nghĩa và tranh chấp giữa mọi người, chỉ sinh ra nỗi lo âu vô tận.

Verse 45

कस्तं प्रजापदेशं वै मोहबन्धनमात्मन: । पण्डितो बहु मन्येत यदर्था: क्लेशदा गृहा: ॥ ४५ ॥

Ai là người thận trọng và trí tuệ lại mong một đứa con vô giá trị như thế? Đứa con ấy chỉ là sợi trói của ảo tưởng đối với linh hồn, khiến mái nhà trở thành nơi khổ não.

Verse 46

कदपत्यं वरं मन्ये सदपत्याच्छुचां पदात् । निर्विद्येत गृहान्मर्त्यो यत्‍क्‍लेशनिवहा गृहा: ॥ ४६ ॥

Rồi vua nghĩ: Con hư còn hơn con ngoan, vì con ngoan làm tăng sự luyến ái với mái nhà, còn con hư thì không. Con hư biến nhà thành như địa ngục, khiến người trí tự nhiên dễ dàng chán lìa gia thất.

Verse 47

एवं स निर्विण्णमना नृपो गृहा- न्निशीथ उत्थाय महोदयोदयात् । अलब्धनिद्रोऽनुपलक्षितो नृभि- र्हित्वा गतो वेनसुवं प्रसुप्ताम् ॥ ४७ ॥

Nghĩ như vậy, vua Aṅga không thể ngủ trong đêm và trở nên hoàn toàn chán lìa đời sống gia thất. Một lần, giữa đêm khuya, ngài rời giường, bỏ lại mẹ của Vena (người vợ) đang ngủ say; ngài dứt bỏ mọi luyến ái đối với vương quốc phú quý, và không ai hay biết, lặng lẽ rời nhà, hướng về rừng sâu.

Verse 48

विज्ञाय निर्विद्य गतं पतिं प्रजा: पुरोहितामात्यसुहृद्गणादय: । विचिक्युरुर्व्यामतिशोककातरा यथा निगूढं पुरुषं कुयोगिन: ॥ ४८ ॥

Khi biết nhà vua đã dửng dưng rời bỏ gia thất, dân chúng, các tư tế, đại thần, bằng hữu và mọi người đều đau buồn khôn xiết. Họ đi khắp thế gian tìm kiếm ngài, như kẻ hành yoga chưa thuần thục dò tìm Paramatma ẩn kín trong chính mình.

Verse 49

अलक्षयन्त: पदवीं प्रजापते- र्हतोद्यमा: प्रत्युपसृत्य ते पुरीम् । ऋषीन् समेतानभिवन्द्य साश्रवो न्यवेदयन् पौरव भर्तृविप्लवम् ॥ ४९ ॥

Vì tìm khắp nơi mà không thấy dấu vết của nhà vua, dân chúng vô cùng thất vọng và trở về kinh thành, nơi các đại hiền triết đã tụ hội do vua vắng mặt. Với đôi mắt đẫm lệ, họ đảnh lễ các rishi và tường trình đầy đủ rằng không thể tìm thấy nhà vua ở bất cứ đâu.