Srimad Bhagavatam — Ashtama Skandha, Shloka 44

Aditi’s Lament and Kaśyapa’s Instruction of the Payo-vrata (Milk Vow) to Please Keśava

Devanagari script

भुञ्जीत तैरनुज्ञात: सेष्ट: शेषं सभाजितै: । ब्रह्मचार्यथ तद्रात्र्यां श्वोभूते प्रथमेऽहनि ॥ ४४ ॥ स्‍नात: शुचिर्यथोक्तेन विधिना सुसमाहित: । पयसा स्‍नापयित्वार्चेद् यावद्‌व्रतसमापनम् ॥ ४५ ॥

Transliteration

bhuñjīta tair anujñātaḥ seṣṭaḥ śeṣaṁ sabhājitaiḥ brahmacāry atha tad-rātryāṁ śvo bhūte prathame ’hani

Translation

Sau khi kính trọng đúng phép các vị bà-la-môn đáng kính đã được thọ thực, hãy xin phép các ngài rồi cùng bạn hữu và thân quyến thọ nhận phần prasāda còn lại. Đêm ấy phải giữ phạm hạnh nghiêm mật; sáng hôm sau, tắm lại cho thanh tịnh và tâm chuyên nhất, rồi tắm tượng Thần Viṣṇu bằng sữa và thờ phụng Ngài theo nghi thức đã trình bày trước đó cho đến khi mãn nguyện (kết thúc) lời nguyện.

Synonyms

• भुञ्जीत: should eat
• भुञ्जीत: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), परस्मैपद; धातु: भुज्—भक्षणे (to eat)

• तैः: by them
• तैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case/instrumental), बहुवचन (plural)

• अनुज्ञातः: permitted (by them)
• अनुज्ञातः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनु-ज्ञा (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case/nominative), एकवचन; अर्थ: अनुमतः (having been permitted)

• स-इष्टः: with what is desired/appropriate
• स-इष्टः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: इष्ट (प्रातिपदिक) सह स-उपसर्ग (prefix)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; स- (सहित/सम्यक्) + इष्ट (desired/pleasing)

• शेषम्: the remainder
• शेषम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case/accusative), एकवचन

• स-भाजितैः: by those who have been honored/served
• स-भाजितैः: Karaṇa (करण)
• Type: Adjective
• Root: भाजित (भज् धातु + क्त) (प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; स- (सहित/सम्यक्) + भाजित (honored/served)

• ब्रह्मचारी: a celibate/one observing brahmacarya
• ब्रह्मचारी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नकारान्त-इन्-प्रातिपदिक (brahmacārin)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध/क्रमसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/अनन्तरार्थक (then/thereafter)

• तत्-रात्र्याम्: in that night
• तत्-रात्र्याम्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th case/locative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (that night)

• श्वः: tomorrow
• श्वः: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: श्वः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• भूते: when (it) has come/arrived
• भूते: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: भू (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; लोके ‘भूते’ = ‘सम्भूते/उदिते’ (when it has come/occurred)

• प्रथमे: on the first
• प्रथमे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘अहनि’)

• अहनि: day
• अहनि: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

Characters & Entities

• Aditi
• brāhmaṇas

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about eating prasāda during a vrata?

This verse teaches that one should partake only with proper permission and with respect—accepting the sanctified remnants from honored brāhmaṇas as a regulated, devotional act.

Why is brahmacarya (celibacy) emphasized during the Payo-vrata?

The verse links celibacy with purity and focus, indicating that restraint of the senses supports the vow’s spiritual potency and devotion to Lord Viṣṇu.

How can a modern devotee apply this teaching in daily life?

Honor sanctified food with gratitude, follow discipline during spiritual practices (like fasting or japa), and keep conduct pure and focused—especially during sacred observances.