Mantra 23

Sukta 10

Sanskrit (Devanagari)

अपादेति प्रथमा पद्वतीनां कस्तद् वां मित्रावरुणा चिकेत । गर्भो भारं भरत्या चिदस्या ऋतं पिपर्त्यनृतं नि पाति

IAST Transliteration

ápā́deti prathamā́ padvátīnām kás tád vā́m mitrāvaruṇā́ ciketa | gárbho bhāráṃ bharaty ā́ cid asyā́ ṛtáṃ pipárty ánṛtaṃ ní pāti

English Translation (Griffith/Whitney)

Forth comes the first among the footed forms: who, Mitra-Varuṇa, of you twain hath known that? The embryo bears the burden even of her; it maketh ṛta full, and it keepeth down unṛta.

Translation

Trong các dạng có chân, kẻ đầu tiên bước ra—hỡi Mitra và Varuṇa, trong hai ngài ai đã biết điều ấy? Bào thai còn mang cả gánh nặng của nàng; nó làm cho ṛta được đầy trọn, và giữ unṛta (phi trật tự, hư vọng) bị đè xuống.

Word by Word

• अपाद: footless; without feet
• अपाद: Kartā (प्रथमापदेन) / विशेष्य-विशेषणभावः
• Type: Adjective
• Root: अपाद (प्रातिपदिक; न-समास/निषेध-पूर्वक) / a-pāda

• एति: goes; moves
• एति: क्रिया (गमनम्)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु) / √i

• प्रथमा: the first
• प्रथमा: Kartā (एति इत्यस्य कर्तृपदम्) / विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• पद्वतीनाम्: of the footed ones; of those possessing feet
• पद्वतीनाम्: सम्बन्ध (genitive: ‘of those having feet’)
• Type: Noun/Adjective (genitive plural of a possessive adjective used substantively)
• Root: पद्वत् (प्रातिपदिक; ‘पद्’ + वत्) / pad-vat

• कः: who?
• कः: Kartā (चिकेत इत्यस्य कर्ता)
• Type: Pronoun
• Root: क (प्रातिपदिक; प्रश्नसर्वनाम)

• तत्: that
• तत्: Karma (चिकेत इत्यस्य विषय/कर्म) / अथवा विषय-निर्देशः
• Type: Pronoun
• Root: तद् (प्रातिपदिक; सर्वनाम)

• वाम्: of you two
• वाम्: सम्बन्ध (genitive: ‘of you two’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक; द्वितीया/षष्ठी द्विवचन-रूपम्) / yuṣmad

• मित्रावरुणा: Mitra and Varuṇa
• मित्रावरुणा: सम्बोधन/उद्देश्य (addressed deities) / अथवा Kartā (यदि वाक्ये कर्तृभावः स्वीक्रियते)
• Type: Noun (dual deity name)
• Root: मित्र + वरुण (प्रातिपदिक-द्वन्द्वसमासः)

• चिकेत: has perceived; knows
• चिकेत: क्रिया (ज्ञाने/अवबोधे)
• Type: Verb
• Root: चित् (धातु) / √cit

• गर्भः: the embryo; womb-child
• गर्भः: Kartā (भरति इत्यस्य कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)

• भारम्: a burden; load
• भारम्: Karma (भरति इत्यस्य कर्म)
• Type: Noun
• Root: भार (प्रातिपदिक)

• भरति: bears; carries
• भरति: क्रिया (धारण/वहन)
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु) / √bhṛ

• आ: towards; fully (as preverb)
• आ: क्रियाविशेषण/उपसर्ग-सम्बन्धः
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• चित्: even; indeed
• चित्: वाक्य-निपात (emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय; ‘even/indeed’)

• अस्याः: of her; of this (female)
• अस्याः: सम्बन्ध (genitive: ‘of her/this (female)’)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (प्रातिपदिक; सर्वनाम) / idam

• ऋतम्: truth; cosmic order
• ऋतम्: Karma (पिपर्ति इत्यस्य कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• पिपर्ति: fills; fulfils
• पिपर्ति: क्रिया (पूरण/परिपूर्तौ)
• Type: Verb
• Root: पॄ (धातु) / √pṝ (पूरणे) अथवा √pṛ (भरने) — वैदिके ‘to fill/fulfil’

• अनृतम्: untruth; disorder
• अनृतम्: Karma (नि पाति इत्यस्य कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनृत (प्रातिपदिक; a- + ṛta)

• नि: down; away (as preverb)
• नि: क्रियाविशेषण/उपसर्ग-सम्बन्धः
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• पाति: protects; keeps off
• पाति: क्रिया (रक्षण/निवारण)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु) / √pā (रक्षणे) अथवा √pat (गत्यर्थे) — अत्र ‘protects/keeps off’ इति √pā

Attribution

Rishi: As for AV 9.10 (requires anukramaṇī confirmation)

Devata: Mitra-Varuṇa; Ṛta; Garbha (as creative principle)

Chandas: Triṣṭubh-like (to be verified)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Wonder at the hidden first emergence → assurance in cosmic guardianship → firm pacification of disorder.","listener_experience":"A sense of being morally ‘held’ by law; calm clarity and confidence in truth prevailing.","intensity":6}