Mantra 13

Sukta 107

Sanskrit (Devanagari)

चित्रं देवानां केतुरनीकं ज्योतिष्मान् प्रदिशः सूर्य उद्यन्। दिवाकरोऽति द्युम्नैस्तमांसि विश्वातारीद् दुरितानि शुक्रः

IAST Transliteration

citráṃ devā́nāṃ ketúr anī́kaṃ jyótiṣmān pradíśaḥ sū́rya udyán | divākaró’ti dyumnáis tamā́ṃsi víśvā́tārīd duritā́ni śukráḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Wondrous, the Gods’ bright banner and shining front, the Sun ariseth, light-possessing, filling the quarters. The Day-maker, with splendors passing over all darknesses, hath crossed beyond all evil ways—pure and radiant.

Translation

Kỳ diệu thay: như cờ hiệu của chư Thiên, như hàng tiền phong rực sáng, Mặt Trời mọc lên, mang ánh quang, làm đầy khắp các phương. Đấng tạo nên ban ngày, với vinh quang vượt qua mọi bóng tối, đã vượt khỏi mọi nẻo ác và mọi tội chướng—thanh tịnh và chói ngời.

Word by Word

• चित्रम्: bright, variegated
• चित्रम्: विशेषण (कर्तृ/कर्म-सम्बन्धे)
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• केतुः: banner; sign; ray
• केतुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: केतु (प्रातिपदिक)

• अनीकम्: face; front; host (array)
• अनीकम्: समानााधिकरण/विशेष्य (केतुः इति)
• Type: Noun
• Root: अनीक (प्रातिपदिक)

• ज्योतिष्मान्: luminous
• ज्योतिष्मान्: विशेषण (सूर्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: ज्योतिष्मन्त् (प्रातिपदिक)

• प्रदिशः: the (fore)directions; quarters
• प्रदिशः: कर्म
• Type: Noun
• Root: प्रदिश् (प्रातिपदिक)

• सूर्यः: the Sun
• सूर्यः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• उद्यन्: rising
• उद्यन्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Verb (participle)
• Root: उद् + या (धातु) → उद्यत्/उद्यन् (वर्तमान कृदन्त)

• दिवाकरः: day-maker (the Sun)
• दिवाकरः: कर्तृ (सूर्यस्य पर्याय)
• Type: Noun
• Root: दिवाकर (प्रातिपदिक)

• अति: over; beyond
• अति: उपसर्ग/क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय)

• द्यु्म्नैः: with splendors; with brilliance
• द्यु्म्नैः: करण
• Type: Noun
• Root: द्यु्म्न (प्रातिपदिक)

• तमांसि: darknesses
• तमांसि: कर्म
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)

• विश्वा: all
• विश्वा: विशेषण (दुरितानि)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• अतारीत्: crossed over; overcame
• अतारीत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: तॄ (धातु) + अति (उपसर्ग) → अति-तॄ

• दुरितानि: evils; misfortunes; sins
• दुरितानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: दुरित (प्रातिपदिक)

• शुक्रः: bright; pure
• शुक्रः: कर्तृ-विशेषण (सूर्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: RV-derived; not determinable from excerpt alone

Devata: Sūrya (Sun) as purifier and apotropaic sign (ketu)

Chandas: RV-style (likely Triṣṭubh); requires scan

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Awe at rising light → sweeping clarity → purified relief.","listener_experience":"A sense of clean beginning; mind feels widened and unscrambled.","intensity":5}