Mantra 5

Sukta 105

Sanskrit (Devanagari)

इन्द्रं तं शुम्भ पुरुहन्मन्नवसे यस्य द्विता विधर्तरि । हस्ताय वज्रः प्रति धायि दर्शतो महो दिवे न सूर्यः

IAST Transliteration

índraṃ táṃ śumbha puruhanman ávase yásya dvitā́ vidhártari | hástāya vájraḥ práti dhāyi darśató mahó divé na sū́ryaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Adorn that Indra, the much-smiting, for our aid—whose bolt was set upon his hand in twofold wise, in the upholder; splendid to behold, great as the Sun in heaven.

Translation

Hãy trang sức Indra ấy—bậc đánh diệt muôn lần—để trợ giúp chúng ta; chày sét (vajra) của Ngài được đặt vào tay theo hai cách, nơi bậc nâng đỡ. Rực rỡ để chiêm ngưỡng, vĩ đại như Mặt Trời trên trời.

Word by Word

• इन्द्रम्: Indra (as the one addressed/praised)
• इन्द्रम्: कर्म (स्तुत्य/आह्वेय-देवता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• तम्: him/that one
• तम्: कर्म (इन्द्रम् इति विशेषण/अनुवर्ती)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शुम्भ: adorn/praise (you)
• शुम्भ: क्रिया (आह्वान/स्तुति-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शुभ् (धातु; ‘शोभने/अलङ्कारे’)

• पुरुहन्मन्: O slayer of many
• पुरुहन्मन्: कर्म (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: पुरुहन् (प्रातिपदिक; ‘बहून् हन्ति’), -मन् (विशेषण-प्रत्यययुक्त रूप)

• अवसे: for help/protection
• अवसे: सम्प्रदान (हितार्थ/उद्देश्य)
• Type: Noun
• Root: अवस् (प्रातिपदिक; ‘रक्षा/सहायता’)

• यस्य: whose
• यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• द्विता: in two ways; doubly
• द्विता: क्रियाविशेषण (काल/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: द्वि (संख्याशब्द-आधारित अव्यय)

• विधर्तरि: in/with the supporter/ordainer
• विधर्तरि: अधिकरण (सप्तमी; ‘विधर्तरि’ = ‘विधर्तृ-सम्बन्धे/स्थितौ’)
• Type: Noun (agent)
• Root: वि-धृ (धातु; ‘धारणे’) → विधर्तृ (कृदन्त-प्रातिपदिक ‘धारक/विधाता’)

• हस्ताय: to the hand
• हस्ताय: सम्प्रदान (प्राप्त्यर्थ; ‘हस्ताय’ = ‘हस्ते/हस्ताय’)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)

• वज्रः: the thunderbolt
• वज्रः: कर्तृ (धायि इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)

• प्रति: towards; against
• प्रति: क्रियाविशेषण/उपसर्गार्थ (प्रत्यभिमुख्ये)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (उपसर्ग/अव्यय)

• धायि: was placed/was set
• धायि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु; ‘धारणे/स्थापने’)

• दर्शतः: of the splendid/visible one
• दर्शतः: सम्बन्ध (षष्ठी; इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: दर्शत (प्रातिपदिक; ‘दर्शनीय/दीप्त’)

• महो: great (glory/majesty)
• महो: कर्म/विशेष्य (उपमेय-भागे)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• दिवे: for heaven; for the sky
• दिवे: सम्प्रदान (हितार्थ; ‘for heaven/for the sky’)
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव् (प्रातिपदिक ‘दिव्/द्यौः’)

• न: like; as
• न: उपमान-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• सूर्यः: the Sun
• सूर्यः: कर्तृ/उपमान (उपमेयस्य उपमा)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: RV-derived

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From invocation and adornment to a shining climax in the sun-comparison.","listener_experience":"Energized, protected, mentally ‘lit up’; readiness without panic.","intensity":8}