Mantra 28

Sukta 93

Sanskrit (Devanagari)

यद् द्याव इन्द्र ते शतं शतं भूमीरुत स्युः । न त्वा वज्रिन्त्सहस्रं सूर्या अनु न जातमष्ट रोदसी

IAST Transliteration

yád dyā́va indra te śatáṁ śatáṁ bhū́mīr utá syúḥ | ná tvā vajrin sahásraṁ sū́ryā ánu ná jātám áṣṭa ródasī ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Though, O Indra, there were for thee a hundred heavens, a hundred earths besides—yet thee, O Bolt-bearer, not a thousand suns in sequence could match, within the eightfold compass of the two worlds.

Translation

Hỡi Indra, dẫu vì ngài mà có trăm tầng trời và lại trăm cõi đất—hỡi Đấng mang Lôi chùy (vajra), dẫu ngàn mặt trời nối tiếp nhau, trong vòng tám phương của hai thế giới cũng không gì sánh kịp ngài.

Word by Word

• यत्: that which / if / as (relative)
• यत्: सम्बन्ध/विशेषण (अव्यक्त-पूर्वपद)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• द्यावः: the heavens
• द्यावः: कर्तृ (स्युः) / विषय
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (proper) / Vocative
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• ते: of you / your
• ते: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शतम्: a hundred
• शतम्: विशेषण (द्यावः) / परिमाण
• Type: Numeral/Adjective
• Root: शत (प्रातिपदिक)

• शतम्: a hundred
• शतम्: विशेषण (भूमीः) / परिमाण
• Type: Numeral/Adjective
• Root: शत (प्रातिपदिक)

• भूमीः: earths / lands
• भूमीः: कर्तृ (स्युः) / विषय
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)

• उत: and / also
• उत: समुच्चय/अन्वय
• Type: Indeclinable
• Root: उत

• स्युः: might be / would be
• स्युः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• न: not
• न: निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न

• त्वा: you
• त्वा: कर्म (न … अनु) / लक्ष्य
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वज्रिन्: O wielder of the thunderbolt
• वज्रिन्: सम्बोधन
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: वज्रिन् (प्रातिपदिक) < वज्र

• सहस्रम्: a thousand
• सहस्रम्: विशेषण (सूर्याः) / परिमाण
• Type: Numeral/Adjective
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)

• सूर्याः: suns
• सूर्याः: कर्तृ (अनु … अष्ट) / विषय
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• अनु: after / along / following
• अनु: उपसर्ग/अव्यय-सम्बन्ध (अनुगमन)
• Type: Indeclinable (preverb/preposition)
• Root: अनु

• न: not
• न: निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न

• जातम्: born / arisen
• जातम्: विशेषण (त्वा) / अवस्था
• Type: Participle (past passive)
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• अष्ट: has reached / has attained
• अष्ट: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अश् (धातु) / अष्ट (लिट्-रूपम्, परस्मैपदम्)

• रोदसी: the two worlds (heaven and earth)
• रोदसी: कर्म/अधिकरण (प्राप्ति-लक्ष्य)
• Type: Noun (dual)
• Root: रोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)

Attribution

Rishi: RV-source seer per AV 20 tradition (confirm in edition).

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī (RV-derived; confirm in edition)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"Cosmic expansion → astonishment → fortified confidence.","listener_experience":"Awe that becomes fearlessness; a sense of being enclosed by vast power.","intensity":7}