Mantra 21
Sukta 5
Sanskrit (Devanagari)
मृत्युर्हिङ्कृण्वत्यु१ग्रो देवः पुच्छं पर्यस्यन्ती
IAST Transliteration
mṛtyúr híṅkṛṇvaty ùgro deváḥ púcchaṃ paryásyantī
English Translation (Griffith/Whitney)
Death, the fierce god, crying ‘hiṅ,’ brandishes and flings his tail about.
Translation
Tử thần—vị thần dữ tợn—kêu “hiṅ”, vung và quăng cái đuôi của mình, quét đảo khắp nơi.
Word by Word
मृत्युःDeath (personified)
मृत्युः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमृत्यु- (प्रातिपदिक)
हिindeed, for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
इङ्कृण्वतीmaking a ‘hiṅ/ing’ sound; humming/whirring (as she acts)
इङ्कृण्वती:
कर्तृ (सह-विशेषणरूपेण) / क्रियाविशेषणभावः
TypeVerb (participle)
Rootइङ् + कृ (धातु) → इङ्कृण्वत् (वर्तमान कृदन्त)
उग्रःfierce, formidable
उग्रः:
कर्तृ (विशेषणम्) / सम्बन्धः
TypeAdjective
Rootउग्र- (प्रातिपदिक)
देवःthe god (divine being)
देवः:
कर्तृ (सम्बोधन/विशेष्यभावे) / सम्बन्धः
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
पुच्छम्tail
पुच्छम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुच्छ- (प्रातिपदिक)
परिaround, all around
परि:
—
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
अस्यन्तीcasting/throwing (about), flinging
अस्यन्ती:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootअस् (धातु ‘क्षेपणे’/‘प्रक्षेपणे’) → अस्यत् (वर्तमान कृदन्त)
Attribution
Rishi: To be verified per Anukramaṇī for AVŚ 12.5.
Devata: Mṛtyu (Death), personified.
Chandas: To be verified by metrical scan in context.
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From dread recognition to fierce readiness to ward off.","listener_experience":"Chill of mortality followed by a sharpened instinct to protect life and refuse panic.","intensity":8}