Mantra 8

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

यदस्या गोपतौ सत्या लोम ध्वाङ्क्षो अजीहिडत्। ततः कुमारा म्रियन्ते यक्ष्मो विन्दत्यनामनात्

IAST Transliteration

yád asyā́ gopátau satyā́ lóma dhvā́ṅkṣo ajī́hiḍat | tátaḥ kumārā́ mriyánte yákṣmo vindaty anā́manāt ||

English Translation (Griffith/Whitney)

When, at her keeper’s stall, the sure portent comes to pass—when the crow hath licked her hair—therefrom the boys die; wasting-disease findeth (them) through lack of due obeisance.

Translation

Khi tại chuồng của kẻ giữ gìn nàng, điềm chắc thật ứng nghiệm—khi quạ đã liếm lông của nàng—từ đó các bé trai chết; bệnh yákṣma (chứng hao mòn) tìm đến (họ) vì thiếu sự kính lễ đúng phép.

Word by Word

• यत्: which/that (relative)
• यत्: सम्बन्ध/विशेषण (यद्-तद् सम्बन्धः) / कर्म (अर्थानुसार)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द

• अस्याः: of her/of it
• अस्याः: सम्बन्ध (genitive: ‘of her/of it’)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्याः

• गोपतौ: in/at the cowherd/guardian (gopati)
• गोपतौ: अधिकारण (locative: ‘in/at the herdsman/guardian’)
• Type: Noun
• Root: गोपति (प्रातिपदिक: गो+पति)

• सत्या: true, real
• सत्या: कर्तृ (as predicate/epithet; ‘true/real’)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)

• लोम: hair, fleece
• लोम: कर्म (object; ‘hair/fleece’)
• Type: Noun
• Root: लोमन् (प्रातिपदिक)

• ध्वाङ्क्षः: a crow
• ध्वाङ्क्षः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: ध्वाङ्क्ष (प्रातिपदिक)

• अजीहिडत्: roamed/moved about, rushed
• अजीहिडत्: क्रिया (कर्तृ: ध्वाङ्क्षः)
• Type: Verb
• Root: हिड्/हिण्ड् (धातु; वैदिक-प्रयोगः ‘to move about, roam, rush’), उपसर्ग: आ? (अ- here as augment/phonetic in Vedic)

• ततः: from that; then/thereupon
• ततः: अपादान/हेतु-अर्थे (from that; thereupon)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय-निर्माणः)

• कुमाराः: boys/children
• कुमाराः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: कुमार (प्रातिपदिक)

• म्रियन्ते: die
• म्रियन्ते: क्रिया (कर्तृ: कुमाराः)
• Type: Verb
• Root: मृ (धातु)

• यक्ष्मः: consumption; wasting disease (yakṣma)
• यक्ष्मः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: यक्ष्म (प्रातिपदिक)

• विन्दति: finds, obtains
• विन्दति: क्रिया (कर्तृ: यक्ष्मः)
• Type: Verb
• Root: विद्/विन्द् (धातु: ‘to find, obtain’)

• अनामनात्: from non-naming; from being unnamed/without being called by name
• अनामनात्: अपादान (source/cause: ‘from/through non-naming’)
• Type: Noun (abstract) / Indeclinable-like in sense
• Root: अनामना (प्रातिपदिक: अ- + आमन/आमनस्?; ‘not naming/without naming’, ‘namelessness’)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (sūkta within AV 12.4; specific ṛṣi attribution varies by anukramaṇī)

Devata: Yakṣma (as affliction) and the apotropaic force of correct observance; implicitly Go/household order

Chandas: Anuṣṭubh (predominant in AV narrative-legal/omen verses)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Alarm at omen → sober resolve to correct observance.","listener_experience":"Serious warning; impetus for purification and care.","intensity":6}