Mantra 6

Sukta 9

Sanskrit (Devanagari)

सप्त जातान् न्यऽर्बुद उदाराणां समीक्षयन्। तेभिष्ट्वमाज्ये हुते सर्वैरुत्तिष्ठ सेनया

IAST Transliteration

saptá jātā́n ny-àrbuda udārā́ṇāṃ samīkṣáyan | tébhis tvám ā́jye huté sárvair út-tiṣṭha sénayā

English Translation (Griffith/Whitney)

Nyarbudi, overseeing the seven that are born of the bounteous, with them—when ghee is offered—rise up with all of them, together with the host.

Translation

Hỡi Nyarbudi, đấng quan sát bảy vị được sinh ra từ bậc hào phóng; cùng với họ—khi bơ sữa tinh (ājya) được dâng cúng—hãy đứng dậy với tất cả họ, cùng với đạo quân.

Word by Word

• सप्त: seven
• सप्त: विशेषणम् (कर्म-सम्बद्धम्)
• Type: Adjective (Numeral)
• Root: सप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)

• जातान्: born; produced
• जातान्: कर्म
• Type: Adjective/Participle
• Root: √जन् (जनने) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• नि: down; in; into
• नि: (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• अर्बुदः: Arbuda (a being/demon-name; also ‘tumour’ in later usage)
• अर्बुदः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अर्बुद (प्रातिपदिक)

• उदाराणाम्: of the generous/noble (ones)
• उदाराणाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: उदार (प्रातिपदिक)

• समीक्षयन्: looking at; observing
• समीक्षयन्: कर्तृ-विशेषणम् (अर्बुदः) तथा क्रिया-सम्बन्धः
• Type: Verb (Participle)
• Root: सम्-√ईक्ष् (दर्शने) → समीक्षयत् (वर्तमान-कृदन्त)

• तेभिः: with those; by those
• तेभिः: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आज्ये: in/with ghee (clarified butter)
• आज्ये: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: आज्य (प्रातिपदिक)

• हुते: (when it is) offered; poured as oblation
• हुते: (अधिकरण-सम्बद्धः; ‘आज्ये हुते’ = ‘when/where ghee is offered’)
• Type: Adjective/Participle
• Root: √हु (जुहोति—होमकर्मणि) → हुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• सर्वैः: with all
• सर्वैः: करण (सेनया सह) / सहार्थे
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)

• उत्: up; forth
• उत्: (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: उत् (उपसर्ग/अव्यय)

• तिष्ठ: stand; arise
• तिष्ठ: (मुख्यक्रिया) — कर्ता: त्वम्
• Type: Verb
• Root: √स्था (तिष्ठति—स्थितौ)

• सेनया: with (your) army; with the host
• सेनया: करण / सहार्थे
• Type: Noun
• Root: सेना (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Āṅgirasa attribution (Anukramaṇī tradition).

Devata: Nyarbudi (Ny-arbudi) with associated seven supports.

Chandas: Triṣṭubh (irregular).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From surveillance/command (samīkṣayan) → ignition (ājya-homa) → collective rising (uttiṣṭha senayā).","listener_experience":"A sharp rallying effect—confidence, readiness, and disciplined aggression.","intensity":8}