Mantra 9

Sukta 8

Sanskrit (Devanagari)

तिर्यग्बिलश्चमस ऊर्ध्वबुध्नस्तस्मिन् यशो निहितं विश्वरूपम्। तदासत ऋषयः सप्त साकं ये अस्य गोपा महतो बभूवुः

IAST Transliteration

tiryágbilaś camasá ūrdhvábudhnás tásmin yáśo níhitaṃ viśvárūpam | tád āsata ŕ̥ṣayaḥ saptá sā́kaṃ yé asyá gopā́ maháto babhūvúḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

A cup with sideward opening, with bottom set aloft: therein is glory laid away, of universal form. There sat the Seven Seers together, who became the guardians of this Great One.

Translation

Có một chén mở miệng sang bên, đáy lại đặt hướng lên; trong đó cất giấu vinh quang mang mọi hình tướng. Bấy giờ bảy vị ṛṣi ngồi cùng nhau; họ đã trở thành những người canh giữ của Đấng Vĩ Đại này.

Word by Word

• तिर्यक्: sideways, crosswise
• तिर्यक्: विशेषण-भावे (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तिर्यञ्च् (प्रातिपदिक) / अव्यय-रूप

• बिलः: hole, cavity
• बिलः: Kartā (अस्ति-लुप्ते) / विषय
• Type: Noun
• Root: बिल (प्रातिपदिक)

• चमसः: cup, bowl (ritual vessel)
• चमसः: Kartā (अस्ति-लुप्ते) / विषय
• Type: Noun
• Root: चमस (प्रातिपदिक)

• ऊर्ध्व: upward, raised
• ऊर्ध्व: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: ऊर्ध्व (प्रातिपदिक)

• बुध्नः: base, bottom
• बुध्नः: Kartā (अस्ति-लुप्ते) / विषय
• Type: Noun
• Root: बुध्न (प्रातिपदिक)

• तस्मिन्: in that (in it)
• तस्मिन्: Adhikaraṇa
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यशः: glory, fame, splendor
• यशः: Karma (निहितम् इति सह) / विषय
• Type: Noun
• Root: यशस् (प्रातिपदिक)

• निहितम्: placed, deposited, set
• निहितम्: कर्मणि-भावः (यशः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: नि-धा (धातु) → निहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• विश्व: all, universal
• विश्व: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• रूपम्: form, appearance
• रूपम्: Karma (निहितम् इति सह) / यशः-विशेषणार्थे
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)

• तदा: then
• तदा: कालाधिकरण (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)

• आसत: they sat / were seated
• आसत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु) [आस्-उपसर्गेण]

• ऋषयः: seers, sages
• ऋषयः: Kartā
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)

• सप्त: seven
• सप्त: विशेषण
• Type: Numeral
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक)

• साकम्: together
• साकम्: सहकारक-भावे (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साकम् (अव्यय)

• ये: who
• ये: Kartā (बभूवुः इति सह) / सम्बन्ध-प्रवर्तक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्य: of this, of him/it
• अस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य (एतद्-प्रयोगः)

• गोपाः: guardians, protectors
• गोपाः: Kartā (बभूवुः इति सह)
• Type: Noun
• Root: गोपा (प्रातिपदिक; गो + पा ‘रक्षक’)

• महतः: of the great (one), mighty
• महतः: सम्बन्ध-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• बभूवुः: they became / came to be
• बभूवुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

Attribution

Rishi: Skambha-speculative tradition (variable attribution in hymn indices)

Devata: Skambha / Viśvarūpa (the universal-formed principle); also Saptarṣi as subsidiary figures

Chandas: Triṣṭubh-like (mixed/irregular within the sukta)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Wonder at the paradoxical vessel, then reassurance through the presence of seven guardians.","listener_experience":"A vivid sacred diagram: hidden radiance safely stored and watched over; calm confidence in guarded potency.","intensity":5}