Mantra 26

Sukta 8

Sanskrit (Devanagari)

इयं कल्याण्य१जरा मर्त्यस्यामृता गृहे। यस्मै कृता शये स यश्चकार जजार सः

IAST Transliteration

iyáṃ kalyā́ṇy àjarā mártyasyā́mṛtā gṛhé | yásmai kṛtā́ śáye sá yáś cakā́ra jajā́ra sáḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

This auspicious Power, unaging, immortal, lies in the mortal’s house. For whom she is made to lie—he thrives; but he who made her, he is worn with age.

Translation

Quyền năng cát tường này, không già, bất tử, lại nằm trong nhà của kẻ hữu tử. Người vì ai mà nàng được sắp đặt để nằm, người ấy thịnh vượng; còn kẻ đã sắp đặt cho nàng nằm, kẻ ấy bị tuổi già bào mòn.

Word by Word

• इयम्: this (woman/one)
• इयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कल्याणी: auspicious, fair
• कल्याणी: कर्तृ (इयम् इति विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: कल्याण (प्रातिपदिक)

• अजरा: unaging
• अजरा: कर्तृ (इयम् इति विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अ-जर (प्रातिपदिक; नञ्-समास/उपसर्ग)

• मर्त्यस्य: of a mortal
• मर्त्यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)

• अमृता: immortal
• अमृता: कर्तृ (इयम् इति विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अ-मृत (प्रातिपदिक; नञ्)

• गृहे: in the house
• गृहे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)

• यस्मै: to whom
• यस्मै: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कृता: given/assigned (as wife), made
• कृता: कर्तृ (शये इत्यस्य; ‘कृता’ = ‘(पत्नी) कृत/समर्पिता’)
• Type: Participle (past passive)
• Root: कृ (धातु) → कृता (कृदन्त; क्त-प्रत्यय)

• शये: lies (with), rests
• शये: क्रिया
• Type: Verb
• Root: शी (धातु; ‘to lie, sleep’)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चकार: made, did
• चकार: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → चकार (लिट्; परस्मैपद)

• जजार: grew old, decayed
• जजार: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जॄ (धातु; ‘to grow old/decay’) → जजार (लिट्; परस्मैपद)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Within AV 10.8 speculative/household theology complex (variable assignment).

Devata: Kalyāṇī Devatā (auspicious, unaging domestic power; interpretable as Śrī/Āyuṣ/Brahmanized Devatā).

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From wonder (immortal in mortal house) to ethical realism (recipient thrives; maker bears cost).","listener_experience":"Quiet confidence in household blessing, with a sobering sense of responsibility.","intensity":5}