Mantra 16

Sukta 10

Sanskrit (Devanagari)

अभीवृता हिरण्येन यदतिष्ठ ऋतावरि । अश्वः समुद्रो भूत्वाध्यस्कन्दद् वशे त्वा

IAST Transliteration

abhī́-vṛtā híraṇyena yád átiṣṭha ṛtā́vari | áśvaḥ samudró bhūtvā́dhy-askandad vaśe tvā ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Encompassed round with gold, when thou didst take thy stand, O keeper of Order: becoming the Ocean, a Horse leapt over—O Vāśā—unto thee.

Translation

Khi ngươi được bao bọc bằng vàng và đứng vững, hỡi kẻ gìn giữ ṛta (trật tự chân chính của vũ trụ). Khi ngươi trở thành Đại Dương, một con Ngựa đã nhảy vượt qua—hỡi Vāśā (Vaśā)—mà đến với ngươi.

Word by Word

• अभीवृता: covered, enveloped
• अभीवृता: विशेषण (कर्तृ/कर्म-सम्बन्धे) — ‘अश्वः’/‘त्वा’ के साथ
• Type: Adjective (past passive participle)
• Root: अभि-√वृ (वृञ् वरणे) → क्त (वृत्त) / प्रातिपदिक: अभीवृत-

• हिरण्येन: with gold
• हिरण्येन: करण
• Type: Noun
• Root: हिरण्य (प्रातिपदिक)

• यत्: which; when
• यत्: सम्बन्ध (यत्–तत्-सम्बन्ध); ‘when/that which’
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अतिष्ठः: you stood; you took your stand
• अतिष्ठः: क्रिया (कर्तृ: त्वम्/त्वा-सम्बन्धित)
• Type: Verb
• Root: √स्था (तिष्ठति) + अ (अगम-आगम) → अ-तिष्ठः

• ऋतावरि: in/at Ṛtāvarī (the ‘truth-order’ stream/region)
• ऋतावरि: अधिकारण (स्थान/आश्रय) / सम्बोधन-भाव
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: ऋतावरि (प्रातिपदिक; ‘ऋत’ + ‘आवरि/वरि’)

• अश्वः: the horse
• अश्वः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• समुद्रः: the ocean
• समुद्रः: कर्तृ-समानााधिकरण (भूत्वा के साथ) / विधेय-नाम
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: क्रियाविशेषण (पूर्वकर्म)
• Type: Verbal indeclinable (gerund)
• Root: √भू (भवति) → त्वा-प्रत्यय (क्त्वान्त)

• अध्यस्कन्दत्: leapt over; sprang upon
• अध्यस्कन्दत्: क्रिया (कर्तृ: अश्वः)
• Type: Verb
• Root: अधि-√स्कन्द् (स्कन्दति)

• वशे: in (your) control; under sway
• वशे: अधिकारण (अवस्था/अधीनता)
• Type: Noun
• Root: वश (प्रातिपदिक)

• त्वा: you (as object)
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition

Devata: Vāśā (ṛtā́varī); protective Hiraṇya; Aśva as crossing-force

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From secure enclosure to a decisive leap across immensity.","listener_experience":"Courage with containment; a felt ‘armoring’ followed by forward momentum.","intensity":7}