Sutra 12

Devanagari script

राजवर्षं मासः पक्षो दिवसश्च व्युष्टम् वर्षाहेमन्तग्रीष्माणां तृतीयसप्तमा दिवसोनाः पक्षाः शेषाः पूर्णाः पृथगधिमासकः इति कालः ॥ कZ_०२.६.१२ ॥

Transliteration

rājavarṣaṃ māsaḥ pakṣo divasaś ca vyuṣṭam varṣāhemantagrīṣmāṇāṃ tṛtīya-saptamā divasonāḥ pakṣāḥ śeṣāḥ pūrṇāḥ pṛthag-adhimāsakaḥ iti kālaḥ

Translation

Thời gian (dùng cho kế toán triều đình) được tính theo: năm của vua, tháng, nửa tháng, ngày và ngày đã trôi qua. Trong các mùa—mưa, đông và hè—một số nửa tháng bị rút ngắn, thiếu đến ngày thứ 3 hoặc thứ 7; các nửa tháng còn lại là đủ. Tháng nhuận được tính riêng. Đó là chuẩn thời gian.

Word by Word

• राजवर्षम्: the king’s (administrative) year
• Type: Noun
• Root: राजन् + वर्ष
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; समासः—राज्ञः वर्षम्

• मासः: a month
• Type: Noun
• Root: मास
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा

• पक्षः: a fortnight
• Type: Noun
• Root: पक्ष
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा

• दिवसः: a day
• Type: Noun
• Root: दिवस
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चय-अव्यय

• व्युष्टम्: the dawn / daybreak (as a time-marker)
• Type: Noun/Adjective (used substantively)
• Root: व्युष्ट
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘व्युष्ट’ (उषस्-व्यतीत/प्रभात-काल)

• वर्षा: of the rainy season(s)
• Type: Noun
• Root: वर्षा
• Form: स्त्रीलिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी (समास-पूर्वपदत्वेन)

• हेमन्त: of hemanta (winter)
• Type: Noun
• Root: हेमन्त
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी (समास-पूर्वपदत्वेन)

• ग्रीष्माणाम्: of summer(s)
• Type: Noun
• Root: ग्रीष्म
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी

• तृतीय: the third (ones)
• Type: Ordinal/Adjective
• Root: तृतीय
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा; ‘तृतीयाः’ (पक्षाः) इति विशेषणम्

• सप्तमाः: the seventh (ones)
• Type: Ordinal/Adjective
• Root: सप्तम
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा; ‘सप्तमाः’ (पक्षाः) इति विशेषणम्

• दिवस: days
• Type: Noun
• Root: दिवस
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा (समास-पूर्वपदत्वेन)

• ऊनाः: deficient (by)
• Type: Adjective
• Root: ऊन
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा; ‘(दिवस)ऊना:’ = दिवसैः न्यूनाः

• पक्षाः: fortnights
• Type: Noun
• Root: पक्ष
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा

• शेषाः: the remaining
• Type: Adjective
• Root: शेष
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा; ‘अवशिष्टाः’

• पूर्णाः: complete / full
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा

• पृथक्: separately
• Type: Adverb
• Root: पृथक्
• Form: अव्यय; ‘separately’

• अधिमासकः: an intercalary month (leap month)
• Type: Noun
• Root: अधि + मास
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘अधिमास’ (intercalary month) तदर्थकः

• इति: thus
• Type: Quotative particle
• Root: इति
• Form: अव्यय; उक्तार्थ-समापन

• कालः: time (the system of time-reckoning)
• Type: Noun
• Root: काल
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा

Entities Mentioned

• king (royal administration)
• treasury/accounting office (implicit)

More Details

FAQs

Why does Kautilya define a specific time-standard in a treasury chapter?

To ensure uniform accounting periods across offices, enabling consistent reporting, reconciliation, and audit.

What is the administrative purpose of mentioning an intercalary month separately?

To prevent distortion of annual totals and to keep revenue/expenditure comparisons consistent across years.